بۆ ناوەڕۆک بازبدە

مینسک

دەستکاریی گرێدانەکان
لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە

پۆتانەکان: 53°54′N 27°34′E / 53.900°N 27.567°E / 53.900; 27.567

مینسک
شار
Minsk
Мінск, Минск
وێنەی شاری مینسک
وێنەی شاری مینسک
ئاڵای مینسک
ئاڵا
دروشمی خانەدانیی مینسک
دروشمی خانەدانی
وڵات بیلاڕووس
ژمارەی دانیشتووان
 (٢٠٠٩)
 • سەرجەم١٬٨٣٦٬٨٠٨
 <!—دانیشتوواناسی (بەشی ١) -------->
وێبگەminsk.gov.by/en

مینسک پایتەختی وڵاتی بیلاڕووسە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠٠٩ ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارە ١٬٨٣٦٬٨٠٨ کەس بووە.

ڕەگناسی و ناوە مێژوویییەکان

[دەستکاری]

شارەکە لە سلاڤیی ڕۆژھەڵاتیی کۆندا وەک Мѣньскъ و Měnĭskŭ، و Мѣнескъ و Měneskŭ یان Мѣнскъ و Měnskŭ ناسرابوو. بە گوێرەی گێڕانەوەیەک، ئەم ناوە لە ناوی ڕووباری مێنکا وەرگیراوە، کە لقێکی ڕووباری پتسیچە.[١][٢] ھەروەھا بانگەشەی ئەوەش کراوە کە پێوەندیدارە بە زمانی ڕووسیی менять («کاڵاگۆڕینەوە»یان «ئاڵوگۆڕکردن»)، چونکە وەک شوێنێکی بازاڕ ئاماژەی پێکراوە.[٣][٤] لە سەرچاوە دواترییەکاندا، ڕێنووسی بێ یاتیش ڕووی داوە (Меньскъ Menʹsk, Менскъ Mensk, Менескъ Menesk).[٥] ئەو شێوازەی کە پیتی iی تێدایە، واتا Minsk، لە سەدەی ١٦ەمدا دەرکەوت، سەرەتا لە بەڵگەنامە لاتینی و پۆڵەندییەکاندا و دواتریش لە بەڵگەنامە ڕووسینییەکانیشدا؛ دوای ماوەیەک لە ڕکابەری لەگەڵ ئەو شێوازەی کە پیتی eی تێدابوو، لە کۆتاییدا لە سەدەی ١٨ەمدا بە تەواوی لە بەڵگەنامە فەرمییەکاندا جێگەی گرتەوە.[٥] پێدەچێت بەھۆی دەسەڵاتی شێوەزارەکانی ئۆکرانییەوە سەرچاوەی گرتبێت[٦] یان بەھۆی تێکەڵاوبوونی لەگەڵ ناوی شارۆچکەی پۆڵەندیی مینسک مازۆڤێتسکی دروست بووبێت.[٥] ئەم شێوازە، دوای دابەشکارییەکانی پۆڵەندا لە کۆتاییی سەدەی ١٨ەمدا، لە پۆڵەندییەوە بۆ زمانی ڕووسیش وەرگیرا (ڕێنووسی نوێ: Минск Minsk)).[٧] لە ھەمان کاتدا، بەردەوامیی ڕاستەوخۆی ناوەکە لە زمانی بیلاڕووسیدا، واتا Менск Miensk IPA: [ˈmʲɛnsk]، لە زمانی ئاخێوتنی بیلاڕووسیدا بەردەوام بوو لە بەکارھێنان[٨] و تا ساڵی ١٩١٦ لە بەکارھێنانی ڕۆشنبیرانی بیلاڕووسیدا چەسپا.[٧] شێوازی Менск Miensk ھەروەھا لە زمانی ستانداردی بیلاڕووسیدا لە کۆماری سۆسیالیستیی سۆڤیەتی بیلاڕووسدا فەرمی کرا. ئەم شێوازە لە ساڵی ١٩٣٩دا بە شێوازی Мінск Minsk گۆڕدرا، کە لەلایەن ھەندێک کەسەوە وەک بەشێک لە پرۆسەی ڕووسیکردن سەیر دەکرێت بەھۆی ھاوشێوەبوونی گۆکردنی لەگەڵ شێوازی ڕووسییەکەدا. ھەندێک لە ئاخێوەرانی زمانی بیلاڕووسی، بە تایبەتی بەکارھێنەرانی ستانداردی ڕێنووسی ناوفەرمیی تاراشکێڤیتسا، بەردەوامن لە بەکارھێنانی Менск Miensk وەک ناوی دڵخوازی خۆیان بۆ شارەکە.[٩]

کاتێک بیلاڕووس لەژێر دەسەڵاتی لیتوانیادا بوو، ناوەکانی Mińsk Litewski («مینسکی لیتوانیا») و Mińsk Białoruski («مینسکی بیلاڕووس») بەکاردەھێنران بۆ جیاکردنەوەی ئەم ناوە لە مینسک مازۆڤێتسکی «مینسک لە مازۆڤیا». لە زمانی پۆڵەندیی نوێدا، Mińsk بەبێ پاشگر بە شێوەیەکی گشتی ئاماژەیە بۆ شارەکە لە بیلاڕووس، کە نزیکەی ٥٠ ھێندە گەورەترە لە مینسک مازۆڤێتسکی؛ (بۆ بارودۆخێکی ھاوشێوە بەراوردی بکە لەگەڵ برێست-لیتوڤسک و برزێش کواڤسکی).[١٠]

جوگرافیا

[دەستکاری]

مینسک لەسەر لێژیی باشووری ڕۆژھەڵاتی گردەکانی مینسک ھەڵکەوتووە، کە ناوچەیەکی گردەڵۆیییە و لە باشووری ڕۆژاواوە (سەرچاوەکانی سەرەوەی ڕووباری نیمان) بەرەو باکووری ڕۆژھەڵات دەڕوات[١١]– واتا بەرەو دەریاچەی لوکۆمسکای لە باکووری ڕۆژاوای بیلاڕووس. تێکڕای بەرزییەکەی لە ئاستی دەریاوە ٢٢٠ مەتر (٧٢٠ پێ)ە. جوگرافیای فیزیکیی مینسک لە ماوەی دوو دوایین سەردەمەکانی سەھۆڵبەنداندا شێوەی گرتووە. ڕووباری سڤیسلاچ، کە لە باکووری ڕۆژاواوە بەرەو باشووری ڕۆژھەڵات بە ناو شارەکەدا دەڕوات، لە ناو ئۆرسترۆمتالدایە، کە دۆڵێکی ڕووباری کۆنە و بەھۆی ڕژانی ئاوی تواناوەی پۆشەنە سەھۆڵینییەکان لە کۆتاییی دوایین سەردەمی سەھۆڵبەنداندا دروست بووە. شەش ڕووباری بچووکتر لە ناو سنووری شارەکەدا ھەن، کە ھەموویان بەشێکن لە حەوزی دەریای ڕەش.

مینسک لە ناوچەی دارستانە تێکەڵەکاندایە کە تایبەتە بە زۆربەی بەشەکانی بیلاڕووس. دارستانەکانی سنەوبەر و تێکەڵاو ھاوسنووری دەوروبەری شارەکەن، بە تایبەت لە باکوور و ڕۆژھەڵاتدا. لەگەڵ گەشەکردنی شارەکەدا، ھەندێک لەو دارستانانە وەک پارک پارێزراون (بۆ نموونە، پارکی چێلیوسکینیتس).

شارەکە لە سەرەتادا لەسەر گردەکان دروست کرابوو، کە ڕێگەی بە دروستکردنی قەڵای بەرگری دەدا، و بەشەکانی ڕۆژاوای شارەکەش گرداویترین بەشن.

تەنھا ٥ kiloمەتر (٣٫١ میل) لە لای باکووری ڕۆژاوای دەوروبەری شارەکەوە، حەوزە گەورەکەی زاسلاوسکای ھەڵکەوتووە، کە زۆرجار بە دەریای مینسک ناودەبرێت. ئەمە دووەم گەورەترین حەوزە لە بیلاڕووسدا، کە لە ساڵی ١٩٥٦دا دروست کراوە.[١٢]

کەشوھەوا

[دەستکاری]

مینسک خاوەنی کەشوھەوایەکی کیشوەریی شێداری ھاوینە گەرمە (کۆپن Dfb, تریوارتا Dcbo)، ھەرچەندە کەشوھەواکەی زۆرجار چاوەڕواننەکراوە، بەھۆی ھەڵکەوتنی لە نێوان دەسەڵاتی بەھێزی ھەوای شێداری سەر زەریا ئەتڵەسی و ھەوای وشکی سەر خاکی ئۆراسیادا. کەشوھەواکەی ناسەقامگیرە و مەیلی بۆ ئەوە ھەیە کە زووزوو بگۆڕێت. مامناوەندی پلەی گەرمیی کانوونی دووەم −٤٫٢ °C (٢٤٫٤ °ف)ە، لەکاتێکدا مامناوەندی پلەی گەرمیی تەممووز ١٩٫١ °C (٦٦٫٤ °ف)ە. نزمترین پلەی گەرمی لە ١٧ی کانوونی دووەمی ١٩٤٠دا تۆمار کرا کە −٣٩٫١ °C (−٣٨ °ف) بوو، و بەرزترین پلەی گەرمیش لە ٨ی ئابی ٢٠١٥دا کە ٣٥٫٨ °C (٩٦ °ف) بوو. تەمومژ زۆرە، بە تایبەت لە پاییز و بەھاردا. مینسک ساڵانە ٦٨٦ milliمەتر (٢٧٫٠ in) لە دابارین بەدەست دەھێنێت، کە یەک لەسەر سێی لە ماوەی وەرزی ساردی ساڵدا (بە شێوەی بەفر یان باران) دەبارێت و دوو لەسەر سێیشی لە ماوەی وەرزی گەرمدا دەبارێت. لە درێژەی ساڵدا، با بە شێوەیەکی گشتی ڕۆژاوایی یان باکووری ڕۆژاوایییە، کە ھەوای فێنک و شێدار لە ئەتڵەسییەوە دەھێنێت.

زانیاریی کەشوھەوا بۆ «مینسک (مامناوەندەکانی ١٩٩١–٢٠٢٠، ژمارە پێوانەیییەکانی ١٨٨٧–ئێستا)»
مانگی زایینی ١ ٢ ٣ ٤ ٥ ٦ ٧ ٨ ٩ ١٠ ١١ ١٢ ساڵ
بەرزترین پلەی تۆمارکراو ١٠٫٣
(٥١)		 ١٣٫٦
(٥٦)		 ٢٤٫٦
(٧٦)		 ٢٨٫٨
(٨٤)		 ٣٠٫٩
(٨٨)		 ٣٥٫٨
(٩٦)		 ٣٥٫٢
(٩٥)		 ٣٥٫٨
(٩٦)		 ٣١٫٠
(٨٨)		 ٢٤٫٧
(٧٦)		 ١٦٫٠
(٦١)		 ١١٫١
(٥٢)		 ٣٥٫٨
(٩٦)
نێونجی بەرزترین پلە −٢
(٢٨)		 −٠٫٨
(٣١)		 ٤٫٥
(٤٠)		 ١٢٫٨
(٥٥)		 ١٨٫٩
(٦٦)		 ٢٢٫٤
(٧٢)		 ٢٤٫٣
(٧٦)		 ٢٣٫٦
(٧٤)		 ١٧٫٥
(٦٤)		 ١٠٫٣
(٥١)		 ٣٫٦
(٣٨)		 −٠٫٦
(٣١)		 ١١٫٢
(٥٢)
نێونجی ڕۆژانە −٤٫٢
(٢٤)		 −٣٫٦
(٢٦)		 ٠٫٧
(٣٣)		 ٧٫٦
(٤٦)		 ١٣٫٤
(٥٦)		 ١٧٫١
(٦٣)		 ١٩٫١
(٦٦)		 ١٨٫٢
(٦٥)		 ١٢٫٧
(٥٥)		 ٦٫٧
(٤٤)		 ١٫٤
(٣٥)		 −٢٫٦
(٢٧)		 ٧٫٢
(٤٥)
نێونجی کەمترین پلە −٦٫٣
(٢١)		 −٦
(٢١)		 −٢٫٦
(٢٧)		 ٢٫٩
(٣٧)		 ٨٫٣
(٤٧)		 ١٢٫٢
(٥٤)		 ١٤٫٤
(٥٨)		 ١٣٫٤
(٥٦)		 ٨٫٧
(٤٨)		 ٣٫٨
(٣٩)		 −٠٫٥
(٣١)		 −٤٫٥
(٢٤)		 ٣٫٧
(٣٩)
کەمترین پلەی تۆمارکراو −٣٩٫١
(−٣٨)		 −٣٥٫١
(−٣١)		 −٣٠٫٥
(−٢٣)		 −١٨٫٤
(−١)		 −٥
(٢٣)		 ٠٫٠
(٣٢)		 ٤٫٣
(٤٠)		 ١٫٧
(٣٥)		 −٤٫٧
(٢٤)		 −١٢٫٩
(٩)		 −٢٠٫٤
(−٥)		 −٣٠٫٦
(−٢٣)		 −٣٩٫١
(−٣٨)
نێونجی بارین میلیمەتر ٤٧
(١٫٨٥)		 ٤٠
(١٫٥٧)		 ٤١
(١٫٦١)		 ٤٣
(١٫٦٩)		 ٦٦
(٢٫٦)		 ٧٩
(٣٫١١)		 ٩٧
(٣٫٨٢)		 ٧١
(٢٫٨)		 ٥١
(٢٫٠١)		 ٥٥
(٢٫١٧)		 ٤٩
(١٫٩٣)		 ٤٧
(١٫٨٥)		 ٦٨٦
(٢٧٫٠١)
نێونجی ژمارەی ڕۆژە باراناوییەکان ١١ ٩ ١١ ١٣ ١٨ ١٩ ١٨ ١٥ ١٨ ١٨ ١٧ ١٣ ١٨٠
نێونجی ژمارەی ڕۆژە بەفراوییەکان ٢٤ ٢١ ١٥ ٤ ٠٫٣ ٠ ٠ ٠ ٠٫٠٤ ٣ ١٣ ٢٢ ١٠٢
نێونجی شێی ڕێژەیی (٪) ٨٦ ٨٣ ٧٧ ٦٧ ٦٦ ٧٠ ٧١ ٧٢ ٧٩ ٨٢ ٨٨ ٨٨ ٧٧
نێونجی مانگانەی سەعاتەکانی ھەتاوی بوون ٣٧٫٤ ٥٩٫١ ١٣٦٫٩ ١٩٦٫٦ ٢٥٥٫٣ ٢٧٥٫٤ ٢٦٧٫٤ ٢٣٩٫٦ ١٧٢٫٠ ٩٦٫٠ ٣٤٫٠ ٢٤٫٢ ١٬٧٩٣٫٩
ڕێژەی سەدیی ئەگەری ھەتاوی بوون ١٨ ٢٤ ٣٧ ٤٣ ٥٢ ٥٤ ٥٣ ٥٣ ٤٣ ٣٠ ١٤ ١٢ ٤٠
سەرچاوەی یەکەم: Pogoda.ru.net[١٣]
سەرچاوەی دووەم: فەرمانگەی ھایدرۆمیتۆرۆلۆژیی بیلاڕووس (ڕێژەی سەدیی خۆر لە ١٩٣٨، ١٩٤٠، و ١٩٤٥–٢٠٠٠)،[١٤] NOAA[١٥]

بارودۆخی ژینگەیی

[دەستکاری]

بارودۆخی ژینگەیی لەلایەن سەنتەری کۆماریی چاودێریی ڕادیۆئەکتیڤ و ژینگەیییەوە چاودێری دەکرێت.[١٦]

لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٣–٢٠٠٨دا کێشی گشتیی ماددە پیسکەرەکان لە ١٨٦٠٠٠ تۆنەوە بۆ ٢٤٧٤٠٠ تۆن زیادی کرد.[١٦] گۆڕینی سووتەمەنیی پیشەسازی لە گازەوە بۆ مازووت بەھۆی ھۆکاری دارایییەوە بارودۆخی ژینگەییی خراپتر کردووە.[١٦] بەڵام زۆربەی پیسبوونی گشتیی ھەوا بەھۆی ئۆتۆمبێلەکانەوە دروست دەبێت.[١٦] پۆلیسی ھاتوچۆی بیلاڕووس DAI ساڵانە ھەڵمەتی «ھەوای پاک» ئەنجام دەدات بۆ ڕێگریکردن لە بەکارھێنانی ئەو ئۆتۆمبێلانەی کە بزوێنەرەکانیان ژینگە زۆر پیس دەکەن.[١٧] ھەندێک جار زۆرترین چڕیی دیاریکراوی فۆرماڵدیھاید و ئامۆنیا لە ھەوادا لە ناوچەی زاڤۆدسکی تێدەپەڕێت.[١٦] ماددە پیسکەرە سەرەکییەکانی دیکە بریتین لە کڕۆم-VI و دووەم ئۆکسیدی نایترۆجین.[١٦] ناوچەکانی زاڤۆدسکی، پارتیزانسکی و لێنینسکی، کە لە بەشی باشووری ڕۆژھەڵاتی مینسک ھەڵکەوتوون، پیسکەرترین ناوچەکانی شارەکەن.[١٨]

ئابووری

[دەستکاری]

مینسک پایتەختی ئابووریی بیلاڕووسە. خاوەنی کەرتە گەشەسەندووەکانی پیشەسازی و خزمەتگوزارییە کە نەک تەنھا پێویستییەکانی شارەکە بەڵکو پێویستییەکانی تەواوی وڵاتەکە دابین دەکەن. شارەکە نزیکەی ٤٦٪ی بوودجەی دەوڵەتی بیلاڕووس دابین دەکات.[١٩] بەپێی ئەنجامەکانی ساڵی ٢٠١٠، مینسک ١٥ تریلیۆن BYRی بۆ بوودجەی دەوڵەت دابین کردووە، لەکاتێکدا کۆی داھاتی ھەموو ناوچەکانی دیکە گەیشتووەتە ٢٠ تریلیۆن BYR.[٢٠] لە نێوان کانوونی دووەم و تشرینی یەکەمی ٢٠١٣دا، ٧٠٫٦٪ی ئەو باجانەی کە دراون بە بوودجەی مینسک لە کۆمپانیا ناحکوومییەکانەوە ھاتوون، ٢٦٫٣٪ لە کۆمپانیا دەوڵەتییەکانەوە، و ١٫٨٪ لە بازرگانە تاکەکەسییەکانەوە ھاتوون. دە گەورەترین باجدەرەکان پێنج کۆمپانیای نەوت و غازیان تێدابوو (لە نێوانیاندا دوو لقی کۆمپانیای گازپرۆم و یەک لقی کۆمپانیای لوکئۆیڵ)، دوو بەڕێوەبەری تۆڕی مۆبایل (MTS و A1)، دوو بەرھەمھێنەری خواردنەوە کحوولییەکان (مینسک-کریستاڵ و کارگەی شەرابی ترێی مینسک)، و یەک کارگەی بەرھەمھێنانی توتن.[٢١]

لە ساڵی ٢٠١٢دا، بەرھەمی ناوچەییی گشتیی مینسک بە شێوەیەکی سەرەکی پێکھاتبوو لە پیشەسازی (٢٦٫٤٪)، فرۆشتنی کۆمەڵ (١٩٫٩٪)، گواستنەوە و گەیاندن (١٢٫٣٪)، فرۆشتنی تاکەکەس (٨٫٦٪) و بیناسازی (٥٫٨٪).

بەرھەمی ناوچەییی گشتیی مینسک بە ڕوبڵی بیلاڕووسی ٥٥ ملیار (٢٠ ملیار یۆرۆ)یان نزیکەی ١/٣ی بەرھەمی ناوخۆییی گشتیی بیلاڕووس بوو.[٢٢]

شاری مینسک بەرزترین مووچەی لە بیلاڕووسدا ھەیە. تا کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣، تێکڕای مووچەی گشتی لە مینسک ٣٢٤٠ BYN لە مانگێکدا بووە (~ ١٠٠٠ دۆلاری ئەمریکی).[٢٣]

زیاتر لە ٤٠٠ دەزگای گەشتوگوزار لە مینسکدا ھەن، کە نزیکەی چارەکێکیان وەک بریکار کار دەکەن، و زۆربەیان ڕێکخەری گەشتن.[٢٤][٢٥]

پیشەسازی

[دەستکاری]

مینسک ناوەندی سەرەکیی پیشەسازیی بیلاڕووسە. بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٢، کۆمپانیاکانی بنکە لە مینسک ٢١٫٥٪ی کارەبا، ٧٦٪ی بارھەڵگرەکان، ١٥٫٩٪ی پێڵاوەکان، ٨٩٫٣٪ی ئامێرەکانی تەلەڤیزیۆن، ٩٩٫٣٪ی جلشۆرەکان، ٣٠٪ی شوکولاتە، ٢٧٫٧٪ی خواردنەوە کحوولییە دڵۆپێنراوەکان و ١٩٫٧٪ی کاڵاکانی توتنیان لە بیلاڕووسدا بەرھەم ھێناوە.[٢٦]

تا ئەمڕۆش شارەکە زیاتر لە ٢٥٠ کارگە و کارخانەی لێیە. گەشەسەندنی پیشەسازییەکەی لە ساڵانی ١٨٦٠کاندا دەستی پێ کرد و بەھۆی ھێڵە ئاسنینەکانەوە کە لە ساڵانی ١٨٧٠کاندا دروست کران ئاسانکاریی بۆ کرا؛ بەڵام زۆربەی ژێرخانی پیشەسازی لە کاتی جەنگی جیھانیی یەکەم و بە تایبەت لە کاتی جەنگی جیھانیی دووەمدا تێکشکێنرا. دوای دوا جەنگ، گەشەکردنی شارەکە بە گەشەکردنی پیشەسازییەوە بەستراوەتەوە، بە تایبەت کەرتە چڕەکانی R&D (جەختکردنەوەی زۆر لەسەر پیشەسازییە چڕەکانی توێژینەوە و گەشەپێدان لە پەرەپێدانی شارستانیدا لە یەکێتیی سۆڤیەتدا لە جوگرافیای ڕۆژاواییدا بە «دیاردەی مینسک» ناسراوە).[ژێدەر پێویستە] مینسک گۆڕدرا بۆ شوێنێکی سەرەکیی بەرھەمھێنانی بارھەڵگر، تراکتۆر، گێڕ، کەلوپەلی بینایی، ساردکەرەوە، ئامێرەکانی تەلەڤیزیۆن و ڕادیۆ، پاسکیل، ماتۆڕسکیل، کاتژمێر و ئامێرەکانی پرۆسێسکردنی کانزا. لە دەرەوەی پیشەسازیی دروستکردنی ئامێر و ئەلیکترۆنیک، مینسک خاوەنی پیشەسازییەکانی ڕستن و چنین، کەرەستەی بیناسازی، پرۆسێسکردنی خۆراک و چاپەمەنیش بوو. لە ماوەی سەردەمی سۆڤیەتدا، گەشەکردنی پیشەسازییەکان بە دابینکەران و بازاڕەکانی ناو یەکێتیی سۆڤیەتەوە بەستراوەتەوە. ھەڵوەشاندنەوەی یەکێتییەکە لە ساڵی ١٩٩١دا بووە ھۆی داڕمانێکی قورسی ئابووری لە ساڵانی ١٩٩١–١٩٩٤دا.[٢٧]

بەڵام لە دوای پەسەندکردنی ڕامیارییە نوێیەکانی کینز لەژێر سێبەری حکوومەتی ئەلێکساندەر لوکاشینکۆ لە ساڵی ١٩٩٥دا، زۆربەی بەرھەمھێنانی پیشەسازیی گشتی گەڕێندرایەوە.[٢٧] بە پێچەوانەی زۆرێک لە شارەکانی دیکەی کۆمەڵەی دەوڵەتانی سەربەخۆ و ئەورووپای ڕۆژھەڵات، مینسک لە ساڵانی ١٩٩٠کاندا تووشی کەمبوونی پیشەسازیی بەرچاو نەبوو. نزیکەی ٤٠٪ی ھێزی کار تا ئێستاش لە کەرتی بەرھەمھێناندا کار دەکەن.[٢٧]

خاوەنکارە پیشەسازییە سەرەکییەکان بریتین لە:

  • کارگەی تراکتۆری مینسک – تایبەتە بە بەرھەمھێنانی تراکتۆر. لە ساڵی ١٩٩٦دا لە ڕۆژھەڵاتی مینسک دامەزراوە، و لە نێوان بەرھەمھێنەرە سەرەکییەکانە بۆ تراکتۆرە چەرخدارەکان لە کۆمەڵەی دەوڵەتانی سەربەخۆدا. نزیکەی ٣٠٠٠٠ کارمەند دادەمەزرێنێت.[٢٨]
  • کارگەی ئۆتۆمبێلی مینسک – تایبەتە بە بەرھەمھێنانی بارھەڵگر، پاس و مینی ڤان. لە ساڵی ١٩٤٤دا لە باشووری ڕۆژھەڵاتی مینسک دامەزراوە، و لە نێوان بەرھەمھێنەرە سەرەکییەکانی ئۆتۆمبێلە لە کۆمەڵەی دەوڵەتانی سەربەخۆدا.[ژێدەر پێویستە]
  • کارگەی ساردکەرەوەی مینسک (کە بە ئەتڵانتیش ناسراوە) – تایبەتە بە بەرھەمھێنانی کەلوپەلی ناوماڵ، وەک ساردکەرەوە، بەفرگر، و لەم دواییانەشدا ئامێرەکانی جلشۆر. لە ساڵی ١٩٥٩دا لە باکووری ڕۆژاوای شارەکەدا دامەزراوە.[٢٩]
  • ھۆریزۆنت – تایبەتە بە بەرھەمھێنانی ئامێری تەلەڤیزیۆن، ئەلیکترۆنیکی دەنگی و ڤیدیۆیی. لە ساڵی ١٩٥٠دا لە باکووری ناوەڕاستی مینسک دامەزراوە.[ژێدەر پێویستە]

بێکاری

[دەستکاری]

لە ساڵی ٢٠١١دا، ئامارە فەرمییەکان ڕێژەی بێکارییان لە مینسک بە ٠٫٣٪ خەمڵاندووە.[٣٠] لە کاتی سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٩دا، ٥٫٦٪ی دانیشتووانی مینسک کە لە تەمەنی کارکردندا بوون، خۆیان بە بێکار داناوە.[٣٠] حکوومەت بە شێوەیەکی کاریگەر ڕێگری لە تۆمارکردنی فەرمیی بێکاری دەکات بەھۆی بچووکیی ھاوکارییەکانی بێکاری و کارە گشتییە ناچارییەکانەوە. لە ساڵانی ٢٠١٥–٢٠١٧دا، ھەوڵێک ھەبوو (کە لە کانوونی دووەمی ٢٠١٨دا ھەڵوەشێنرایەوە) بۆ کۆکردنەوەی «باجی مشەخۆری» (ru) کە لەوانە وەردەگیرا کە بۆ ماوەی زیاتر لە ٦ مانگ بەبێ تۆمارکردن بێکار بوون.[٣١]

سەرچاوەکان

[دەستکاری]
  1. ↑ Tihomirov، Mikhail N. (١٩٥٩). The Towns of Ancient Rus (بە ئینگلیزی). Foreign Language Publishing House. لاپەڕە ٣٨٩.
  2. ↑ Фасмер, М. 1986. Этимологический словарь русского языка (Москва: Прогресс), 2-е изд. — Перевод с немецкого и дополнения О. Н. Трубачёва. Минск
  3. ↑ Everett-Heath، John (٢٠٠٥). The Concise Dictionary of World Place-names (بە ئینگلیزی). Oxford University Press. لاپەڕە ٣٤١. ژپنک ٩٧٨-٠-١٩-٨٦٠٥٣٧-٩. 'Exchange', in other words, 'market place' from the Russian menyat' 'to exchange' or 'to barter'.
  4. ↑ Everett-Heath، J. (١ی ئابی ٢٠٠٠). Place Names of the World - Europe: Historical Context, Meanings and Changes (بە ئینگلیزی). Springer. لاپەڕە ١٧. ژپنک ٩٧٨-٠-٢٣٠-٢٨٦٧٣-٣.
  5. 1 2 3 Крамко І. І. Штыхаў Г. В. Калі Менск стаў Мінскам // Памяць: Гіст. -дакум. хроніка Мінска. У 4 кн. Кн. 1-я. — Мн. : БЕЛТА, П15 2001. С. 35-36
  6. ↑ Фасмер, М. 1986. Этимологический словарь русского языка (Москва: Прогресс), 2-е изд. — Перевод с немецкого и дополнения О. Н. Трубачёва. Минск
  7. 1 2 Шыбека З. В. , Шыбека С. Ф. Мінск: Старонкі жыцця дарэв. горада / Пер. з рускай мовы М. Віжа; Прадмова С. М. Станюты. — Минск: Полымя, 1994. — С. 10.
  8. ↑ Происхождение названия Минска.. Городские порталы Беларуси – Govorim.by. لە ٣٠ی ئایاری ٢٠١٩ ھێنراوە.
  9. ↑ «https://belsat.eu/ru/news/79-let-nazad-verhovnyj-sovet-bssr-pereimenoval-mensk-v-minsk/» 79-лет назад Верховный совет БССР переименовал Менск в Минск. belsat.eu (بە ڕووسی). لە ٣٠ی ئایاری ٢٠١٩ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٣٠ی ئایاری ٢٠١٩ ھێنراوە. {{cite web}}: بەستەری دەرەکی لە |سەردێڕ= (یارمەتی)
  10. ↑ «Wirtualny Mińsk Mazowiecki». minskmaz.com. لە ٣٠ی ئایاری ٢٠١٩ ھێنراوە.
  11. ↑ Pleszak، Frank (١٥ی شوباتی ٢٠١٣). Two Years in a Gulag: The True Wartime Story of a Polish Peasant Exiled to … - Frank Pleszak. Amberley Publishing Limited. ژپنک ٩٧٨-١-٤٤٥٦-٢٦٠٤-٨. لە ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٦ی شوباتی ٢٠٢٢ ھێنراوە – لەڕێگەی Google Books.
  12. ↑ «Минское море (Заславское водохранилище)». planetabelarus.by (بە ڕووسی). لە ڕەسەنەکە لە ٢ی تەممووزی ٢٠٢٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  13. ↑ «Weather and Climate- The Climate of Minsk» (بە ڕووسی). Weather and Climate (Погода и климат). لە ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٠ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ ھێنراوە.
  14. ↑ «Солнечное сияние. Обобщения II часть: Таблица 2.1. Характеристики продолжительности и суточный ход (доли часа) солнечного сияния. Продолжение» (بە ڕووسی). Department of Hydrometeorology. لە ڕەسەنەکە لە ٢٦ی نیسانی ٢٠١٧ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٥ی نیسانی ٢٠١٧ ھێنراوە.
  15. ↑ «Minsk Climate Normals 1991–2020». National Oceanic and Atmospheric Administration. لە ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.[بەستەری مردووی ھەمیشەیی]
  16. 1 2 3 4 5 6 Не сосновый бор, но дышать можно смело (بە ڕووسی). naviny.by. ١٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٩. لە ٢٧ی ئازاری ٢٠١٩ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٤ی ئایاری ٢٠١١ ھێنراوە.
  17. ↑ Минская ГАИ проводит акцию "Чистый воздух" (بە ڕووسی). naviny.by. ٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٧. لە ٢٧ی ئازاری ٢٠١٩ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٤ی ئایاری ٢٠١١ ھێنراوە.
  18. ↑ «Самый загрязненный воздух в Минске — на улице Тимирязева» [The most polluted air in Minsk is on Timiryazev Street] (بە ڕووسی). naviny.by. ٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٩. لە ٢٧ی ئازاری ٢٠١٩ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٤ی ئایاری ٢٠١١ ھێنراوە.
  19. ↑ «Четвертую часть поступлений в бюджет Минска обеспечили 5 плательщиков | Беларусь Бюджет | АФН | Белорусские новости | Республика Беларусь | Минск» Четвертую часть поступлений в бюджет Минска обеспечили 5 плательщиков [The fourth part of receipts in the budget of Minsk was provided by 5 payers]. afn.by (بە ڕووسی). لە ٢٥ی ئابی ٢٠١١ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٠ی ئابی ٢٠١١ ھێنراوە.
  20. ↑ «Минск - основной плательщик НДС». БДГ Деловая газета. ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١١. لە ١٦ی ئایاری ٢٠٢٤ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٦ی ئایاری ٢٠٢٤ ھێنراوە.
  21. ↑ «73,7 % поступлений в консолидированный бюджет города Минска за 10 месяцев 2013 года обеспечено негосударственным сектором экономики. – Новости инспекции – Министерство по налогам и сборам Республики Belarus». nalog.gov.by. ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣. لە ١ی تەممووزی ٢٠١٧ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ ھێنراوە.
  22. ↑ «GRP of regions and Minsk city in 2021». لە ٢٤ی شوباتی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٦ی تەممووزی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  23. ↑ «News». www.myfin.by. لە ڕەسەنەکە لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  24. ↑ Ministry of Sports and Tourism of the Republic of Belarus. (٢٠١١). «Number of organizations engaged in tourist activities in 2010 in Belarus». Land of Ancestors. National Statistical Committee of the Republic of Belarus. لە ڕەسەنەکە لە ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣ ئەرشیڤ کراوە. لە ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣ ھێنراوە.
  25. ↑ Ministry of Sports and Tourism of the Republic of Belarus. (٢٠١١). «Number of organisations engaged in tourist activities in Belarus by region». Land of Ancestors. National Statistical Committee of the Republic of Belarus. لە ڕەسەنەکە لە ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣ ئەرشیڤ کراوە. لە ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣ ھێنراوە.
  26. ↑ Shares of region and Minsk City in the national output of selected industrial products in 2012 10 December 2013 لە وەیبەک مەشین ئەرشیڤ کراوە.
  27. 1 2 3 Guriev، Sergei (٢٠٢٠). «The Political Economy of the Belarusian Crisis». Intereconomics. ٢٠٢٠ (5): ٢٧٤–٢٧٥. doi:١٠.١٠٠٧/s١٠٢٧٢-٠٢٠-٠٩١٣-١. hdl:١٠٤١٩/٢٣١٩٤٣. لە ٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ ھێنراوە.
  28. ↑ «Belarus opposition calls for national strike in what could be key test for protest movement». ABC News. لە ٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  29. ↑ «About ATLANT. High-tech, dynamically developing enterprise». ATLANT (بە ئینگلیزی). لە ڕەسەنەکە لە ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ ھێنراوە.
  30. 1 2 «Сколько реально безработных в Минске? | naviny.by». ٢٣ی شوباتی ٢٠١١. لە ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٠ی ئابی ٢٠١١ ھێنراوە.
  31. ↑ «Лукашенко отменил "налог на тунеядцев". Но лишит льгот неработающих» [Lukashenko Cancells 'Unemployment Tax' but Suspends Benefits] (بە ڕووسی). BBC. ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨. لە ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ ھێنراوە.
ویکیمیدیا کامنز میدیای پەیوەندیداری بە مینسک تێدایە.
وەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=مینسک&oldid=1620198»