ڤاتیکان

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search

پۆتانەکان: 41°54′14″N 12°27′11″E / 41.904°N 12.453°E / 41.904; 12.453

Vatican City State[١]
Stato della Città del Vaticano[٢]
سروود: "Inno e Marcia Pontificale"  (Italian)
"Pontifical Anthem and March"

ھەڵکەوتەی  ڤاتیکان  (green) لە ئەورووپا  (dark grey)  —  [ڕێنوێن]
ھەڵکەوتەی  ڤاتیکان  (green)

لە ئەورووپا  (dark grey)  —  [ڕێنوێن]

پایتەختVatican City[٣]
41°54.2′N 12°27.2′E / 41.9033°N 12.4533°E / 41.9033; 12.4533
زمانە فەرمییەکان Italian[٤][٥]
گرووپە ڕەگەزییەکان  Italians, Swiss (Swiss Guards), other[٦]
دەوڵەت ecclesiastical,[٦]
sacerdotal,[٧]
absolute and elective monarchy[٨]
 -  Sovereign Benedict XVI
 -  President of the Governorate Giuseppe Bertello
یاسادانەر Pontifical Commission
Independence from the Kingdom of Italy 
 -  Lateran Treaty ١١ی شوباتی ١٩٢٩ 
ڕووبەر
 -  سەرجەم ٠٫٤٤ کیلۆمەتری چوارگۆشە (250th)
٠٫١٧ مایلی چوارگۆشە 
 -  ئاو (%) ٠
ژمارەی دانیشتوان
 -  بەراوردی تەممووزی ٢٠١١ 832[١٠] (236th)
 -  چڕی ١٨٧٧ کەس لە کیلۆمەتری چوارگۆشە (6th)
٤٨٥٩کەس لە مایلی چوارگۆشە
دراو Euro (€)[١١][١٢] (EUR)
ناوچەی کاتی CET (UTC+١)
 -  ھاوین (DST) CEST (UTC+٢)
لای لێخوڕین right[note ١]
کۆدی ISO 3166 VA
پاوانی ئینتەرنێت .va
کۆدی تەلەفۆن +379[١٣]

ڤاتیکان (بە ئیتاڵی: Vaticano) بچووکترین دەوڵەتی جیھانە. بارەگای سەرەکی کڵێسای کاتۆلیکە. دەکەوێتە باکووری ڕۆژاوای ڕۆمای پایتەختی ئیتالیا. چەند سەد مەترێک لە ڕووباری تەیبەرەوە دوورە. ڕووبەری ڤاتیکان ٠٬٤٤ کم٢ یە.

ڤاتیکان تا ساڵی ١٩٢٩ بەشێک بووە لە دەوڵەتی ئیتالیا بەڵام لەو ساڵەدا پاپا و حکوومەتی ئیتالیا لەسەر ئەوە ڕێکدەکەون کە ڤاتیکان بکرێتە قەوارەیەکی سەربەخۆ. دەوڵەتی ڤاتیکان لەلایەن پاپای ڤاتیکانەوە بەڕێوە دەبرێت کە لە ھەمان کاتدا ڕابەری ڕۆحی نزیکەی ملیارێک کاسۆلیکییە لە جیھاندا. بە گوێرەی سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٤ ژمارەی دانیشتووانی ڤاتیکان ٩٢١ کەس بووە و تەنھا دەوڵەتە لە جیھاندا کە منداڵی تێدا نییە، سەرجەم دانیشتووانی ڤاتیکان کارمەندی دەوڵەتن، بەتایبەت پیاوانی ئاینی، بەڵام چەند ھەزار کارمەندێکی دیکەی ھەیە کە لە دەرەوەی سنووری ڤاتیکان نیشتەجێن. زمانی ڕەسمیی ڤاتیکان لاتینیە، کە لە ڕابردوویەکی کۆندا زمانی ڕەسمی دەوڵەتی ئیتالیا بووە، بەڵام ئێستا بووەتە زمانی ڕەسمی ئاینی مەسیحی کاسۆلیکی. ڤاتیکان خاوەنی ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆن و ڕۆژنامەو گۆڤاری تایبەت بە خۆیەتی کە بەزمانی لاتینی و زمانە زیندوەکانی دیکە بڵاویاندەکاتەوە.

سیستمی سیاسی[دەستکاری]

خاوەنی سیستمێکی سیاسیی تا ڕادەیەک ئاڵۆزە. پاپا سەرۆکی دەوڵەتە و لەلایەن ئەنجوومەنی کاردیناڵەکانەوە ھەڵدەبژێردرێت. پاپا تا لە ژیاندا بێت پاپایە و خاوەنی دەسەڵاتێکی ڕەھای جێبەجێکردن و یاسا دانان و دادوەرییە. ھەر خۆشی ٥ ساڵ جارێک دەستەی بەڕێوەبردن دەسنیشان دەکات بۆ ئەنجامدانی کاروبارەکانی دەوڵەت، وەزیری دەوڵەتیش بریتییە لە کاردیناڵێک کە لەلایەن پاپاوە دەستنیشان دەکرێت و بەرپرسە لە پەیوەندییە دەرەکییەکانی ڤاتیکان و کورسی پاپەوی.

سیاسەتی دەرەوە[دەستکاری]

ڤاتیکان لە زۆربەی دەوڵەتانی جیھاندا باڵیۆزی ھەیە، بەتایبەت لە دەوڵەتە کاسۆلیکییەکاندا، ھەروەھا ئەو دەوڵەتانەش باڵیۆزیان لە ڤاتیکاندا ھەیە و بە زۆریش دەبنە باڵیۆزی وڵاتەکەشیان لە ئیتالیا چونکە ڕووبەری دەوڵەتی ڤاتیکان کەمە و ناچارن لە ڕۆمای پایتەختی ئیتالیا نیشتەجێببن. ڤاتیکان سیفەتی چاودێری ھەیە بەسەر ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتوەکانەوە و ھەروەھا ئەندامی زۆرێک لە ڕێکەوتننامە نێودەوڵەتییەکانە و زیاتر جەخت لەسەر مەسەلە ئاینییەکان و ئاشتی و ھاریکاریی نێودەوڵەتی دەکاتەوە.

سوپا[دەستکاری]

پاسەوانانی سویسرا

دەوڵەتی ڤاتیکان خاوەنی بچووکترین و دێرینترین سوپای نیزامییە لە جیھاندا کە بە پاسەوانانی سویسرا ناسراوە و لە ٢٢ کانوونی یەکەمی ساڵی ١٥٠٦ زایندا لەلایەن پاپا یۆلیۆسی دووەمەوە دامەزرێنراوە و سەرەتا بریتیبوون لە کۆمەڵێک سەربازی بەکرێگیراو کە لە دەوڵەتی کۆنفیدرالی سویسراوە ھاتبوون. ژمارەی پاسەوانەکان نزیکە ١٠٠ کەسێک دەبن کە ئەرکیان پارێزگاریکردنە لە خودی پاپا و دەبێت ھەمویان نێرینە و کاسۆلیکی و سویسری بن. ڤاتیکان ھێزی دەریایی و ئاسمانی نییەو دەوڵەتی ئیتالیا لەبواری بەرگری دەرەکیدا ھاوکاری دەکات.

تێبینییەکان[دەستکاری]

  1. ^ Visitors and tourists are not permitted to drive inside the Vatican without specific permission, which is normally granted only to those who have business with some office in the Vatican.

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  1. ^ Vatican City State homepage Archived ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠, لە وەیبەک مەشین.
  2. ^ Treaty between the Holy See and Italy Archived ٩ی ئازاری ٢٠١٢, لە وەیبەک مەشین., article 26.
  3. ^ Vatican City is a city-state
  4. ^ In accordance with paragraph 2 of the Legge sulle fonti del diritto of 7 June 1929, all laws and regulations of the state are published in the Italian-language Supplemento per le leggi e disposizioni dello Stato della Città del Vaticano attached to the Acta Apostolicae Sedis. The text of the first seven items published in that supplement is given here. Archived ٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠, لە وەیبەک مەشین. While the state itself uses only Italian, many other languages are used by institutions situated within the state, such as the Holy See, the Pontifical Swiss Guard, and the Pontifical Academy of Sciences. The Holy See uses زمانی لاتینی as an official language and French as a diplomatic language; in addition, its Secretariat of State uses English, German, Italian, Polish, Portuguese and Spanish. The Swiss Guard, in which commands on parade are given in German, also uses French and Italian in all its official ceremonies. The semi-official Holy See newspaper L'Osservatore Romano uses English, French, German, Italian, Malayalam, Polish, Portuguese and Spanish. Vatican Radio Archived ٢٢ی ئابی ٢٠١٢, لە وەیبەک مەشین. uses 40 languages, including Albanian, Amharic, Arabic, Armenian, Byelorussian, Bulgarian, Chinese, Croatian, Czech, Esperanto, English, Filipino, French, German, Hindi, Hungarian, Italian, Latvian, Lithuanian, Malayalam, Polish, Portuguese, Rumanian, Russian, Slovak, Slovenian, Somali, Spanish, Swahili, Tamil, Tigrigna, Ukrainian, and Vietnamese.
  5. ^ http://www.vatican.va/holy_father/paul_vi/apost_constitutions/documents/hf_p-vi_apc_19670815_regimini-ecclesiae-universae_it.html
  6. ^ ی ا ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی <ref> ھەڵە؛ ھیچ دەقێک بۆ ژێدەری factbook نەدراوە
  7. ^ ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی <ref> ھەڵە؛ ھیچ دەقێک بۆ ژێدەری pages نەدراوە
  8. ^ "Internet portal of Vatican City State". Vatican City State. Archived from the original on ٢٤ی ئایاری ٢٠١١. Retrieved 9 July 2011. Check date values in: |archivedate= (help)
  9. ^ Nick Megoran, "Megoran" (International Encyclopedia of Human Geography, vol. 11, Elsevier 2009 ISBN 978-0-08-044911-1), p.226
  10. ^ [١], The World Factbook, CIA. Retrieved 25 January 2012.
  11. ^ Since 1 January 2002. www.vatican.va Holy See Press office – General Information. Retrieved 23 October 2009.
  12. ^ Before 2002, the Vatican lira (on par with the Italian lira)
  13. ^ ITU-T assigned code 379 to Vatican City. However, Vatican City is included in the Italian telephone numbering plan and uses the Italian country code 39, followed by 06 (for Rome) and 698.