بۆ ناوەڕۆک بازبدە

مۆناکۆ

دەستکاریی گرێدانەکان
لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە

پۆتانەکان: 43°43′58″N 7°25′11″E / 43.73278°N 7.41972°E / 43.73278; 7.41972

مۆناکۆ
بە فەرەنسی: Monaco
دامەزران٨ی کانوونی دووەمی ١٢٩٧
ناوHoành Quốc
ناو بە زمانی فەرمیPrincipauté de Monaco، Prinçipato de Mónego، Monaco، Prinçipatu de Mu̍negu، Principat de Mónegue
خوێندنەوەی ئای پی ئەیmɐˈnakə
زمانی فەرمیزمانی فەڕەنسی
سروودی نیشتمانیHymne monégasque
Cultureculture of Monaco
دروشم بە کوردیDeo juvante
دروشمDeo Juvante
کیشوەرئەورووپا
وڵاتمۆناکۆ
پایتەختیمۆناکۆ
پایتەختمۆناکۆ
ناوچەی کاتییوو تی سی+٠١:٠٠، Europe/Monaco، کاتی ئەورووپای ناوەندی
ناوچەی جوگرافیFrench Riviera، Maritime Alps، ئەورووپای ڕۆژاوا
پۆتانی شوێن٤٣°٤٣′٥٢″N ٧°٢٥′١٢″E
Coordinates of geographic center٤٣°٤٤′١٨″N ٧°٢٥′٢٩″E
Coordinates of easternmost point٤٣°٤٤′٤٨″N ٧°٢٦′٢٣″E
Coordinates of northernmost point٤٣°٤٥′٠″N ٧°٢٥′٤٨″E
Coordinates of southernmost point٤٣°٤٣′٢٩″N ٧°٢٥′٧″E
Coordinates of westernmost point٤٣°٤٣′٤٦″N ٧°٢٤′٣٣″E
بەرزترین خاڵChemin des Révoires
نزمترین خاڵدەریای ناوین
شێوەی بنەڕەتیی حکوومەتپاشایەتیی دەستووری، hereditary monarchy
پۆستی سەرۆکی دەوڵەتPrince of Monaco
سەرۆکی حکوومەتAlbert II, Prince of Monaco
نووسینگەی بەڕێوەبردنMinister of State of Monaco
سەرۆکChristophe Mirmand
دەستەی جێبەجێکردنCouncil of Government
ئەنجومەنی یاسادانەرNational Council
دەسەڵاتی دادوەری باڵاSupreme Court of Monaco
دانیشتووان٣٨٬٨٥٧
لەخۆگرتنەکانCommune of Monaco
دراویۆرۆ
خوشکەشارەکانشاری کووەیت، Рівне
ھاوسنوورە لەگەڵفەڕەنسا
خاکی ھاوشێوەCommune of Monaco
Driving sideright
Electrical plug typeEuroplug، AC power plugs and sockets: British and related types، Type E، Schuko
لە دوایFree Cities of Menton and Roquebrune
گۆڕدراوە لەلایەنAlpes-Maritimes
جێگەی دەگرێتەوەAlpes-Maritimes
زمانەکانزمانی فەڕەنسی
دەردەکەوێت لە بەرھەمیCivilization V
ڕووبەر٢٫٠٨ کیلۆمەتر چوارگۆشە
کۆدی پۆستە98000
وێبگەhttps://www.mairie.mc/، https://www.gouv.mc/
ھاشتاگMonaco
پاوانی ئینتەرنێتی.mc
وەسفی ئاڵائاڵای مۆناکۆ
وەسفی نیشانcoat of arms of Monaco
جوگرافیای ئەم بابەتەGeography of Monaco
ئایینی فەرمیکاسۆلیکی
Patron saintDevota
ئابووری بابەتئابووری مۆناکۆ
دیمۆگرافیای بابەتdemographics of Monaco
کۆدی مۆبایلی وڵات212
کۆدی تەلەفۆنی وڵات+377
Trunk prefixبێ نرخ
Emergency phone number112، 17، 18
GS1 country code300-379
کۆدی تابلۆی ئۆتۆمۆبیلMC
Maritime identification digits254
Map

مۆناکۆ، بە فەرمی میرنشینی مۆناکۆ، دەوڵەت شاێکى زۆر بچووکە لە ئەورووپای ڕۆژاوا. دەکەوێتە سەر رووبارى فەرەنسی، نیمچەدورگەیەکە کە لە باکوور، ڕۆژهەڵات و ڕۆژئاواوە بە فەرەنسا دەورەدراوە، و لە باشووریشەوە بە دەریای ناوەڕاست؛ هەرێمی لیگووریای ئیتاڵی نزیکەی ١٥ کم (٩.٣ میل) دەکەوێتە ڕۆژهەڵاتییەوە.[١] بە ژمارەی دانیشتووانی ٣٨,٤٢٣ کەس کە لە ڕووبەری ٢.٠٨ کم دووجا (٠.٨٠ میل دووجا) دەژین، مۆناکۆ دووەم بچووکترین دەوڵەتی سەروەرە لە جیهاندا، لە دوای شاری ڤاتیکان، و هەروەها چڕترین دانیشتووانی هەیە. کەمتر لە ١٠,٠٠٠ لە دانیشتووانەکەی هەڵگری ڕەگەزنامەی مۆناکۆن. هەرچەندە زمانی فەرەنسی زمانی فەرمیی مۆناکۆیە، بەڵام زمانەکانی ئیتاڵی و مۆناکۆیی بە شێوەیەکی بەرفراوان قسەیان پێدەکرێت.[٢]

مۆناکۆ لەژێر سیستەمێکى پاشایەتیی دەستووری بەڕێوەدەبرێت، کە شازادە ئەلبێرتی دووەم سەرۆکی دەوڵەتە، و دەسەڵاتێکی سیاسیی بەرچاوی هەیە. سەرۆک وەزیران، کە سەرۆکی حکومەتە، دەتوانێت هاووڵاتییەکی مۆناکۆ یان فەرەنسی بێت؛ پاشا پێش دانانی سەرۆک وەزیران پرس بە حکومەتی فەرەنسا دەکات.[٣] ئەندامە سەرەکییەکانی دەسەڵاتی دادوەری دادوەرە فەرەنسییە نێردراوەکانن. بنەماڵەی گریماڵدی، بە چەند پچڕانێکی کورتەوە، لە ساڵی ١٢٩٧ـەوە فەرمانڕەوایەتیی مۆناکۆیان کردووە.[٤] سەروەریی دەوڵەتەکە بە فەرمی لەلایەن پەیماننامەی فرانکۆ-مۆناکۆیی ساڵی ١٨٦١ـەوە دانپێدانرا، و مۆناکۆ لە ساڵی ١٩٩٣ بووە ئەندامێکی تەواوەتی و خاوەن دەنگ لە نەتەوە یەکگرتووەکان. سەرەڕای سەربەخۆیی مۆناکۆ و هەبوونی سیاسەتی دەرەوەی جیای خۆی، بەرگرییەکەی لە ئەستۆی فەرەنسادایە، بێجگە لە دوو یەکەی سەربازیی بچووک کە خۆی هەیەتی.

مۆناکۆ بە یەکێک لە دەوڵەمەندترین و گرانترین شوێنەکانی جیهان دادەنرێت.[٥] [٦]گەشەسەندنی ئابوورییەکەی لە کۆتایی سەدەی نۆزدەهەمدا بە کردنەوەی یەکەم گازینۆی دەوڵەت، گازینۆی مۆنتی کارلۆ، و بەستنەوەی بە هێڵێکی شەمەندەفەرەوە بۆ پاریس گەشەی سەند.[٧] کەشوهەوا مامناوەندەکەی، دیمەنە سروشتییەکان، و دامەزراوەکانی قومارکردن بەشداربوون لە دروستکردنی پێگەی خۆیدا وەک شوێنێکی گەشتیاری و سەنتەرێکی کات بەسەربردن بۆ دەوڵەمەندان.

مۆناکۆ بووەتە سەنتەرێکی گەورەی بانکی و هەوڵی داوە ئابوورییەکەی فرەچەشن بکات بە ئاڕاستەی کەرتی خزمەتگوزاری و پیشەسازییە بچووکەکان کە بەهایەکی بەرزیان هەیە و ژینگە پیس ناکەن. مۆناکۆ بەهەشتێکی باجە؛ هیچ باجێکی لەسەر داهاتی کەسی نییە (بێجگە لە هاووڵاتیانی فەرەنسی) و باجی بازرگانیی نزمە. زیاتر لە ٣٠٪ی دانیشتووانەکەی ملیۆنێرن[٨] و نرخی خانوبەرە لە ساڵی ٢٠١٨ گەیشتە ١٠٠,٠٠٠ یۆرۆ (١١٦,٣٧٤ دۆلار) بۆ هەر مەترێکی چوارگۆشە. مۆناکۆ ناوەندێکی جیهانییە بۆ پارە سپیکردنەوە، و لە حوزەیرانی ٢٠٢٤ هێزی ئەرکی کاری دارایی (FATF) مۆناکۆی خستە ژێر چاودێرییەکی توندترەوە بۆ بەرەنگاربوونەوەی سپیکردنەوەی پارە و پارەدارکردنی تیرۆر.[٩][١٠]

مۆناکۆ یەکێکە لەو ٤٦ دەوڵەتە ئەندامەی کە ئەنجومەنی ئەورووپا پێکدەهێنن. بەشێک نییە لە یەکێتیی ئەورووپا (EU)، بەڵام بەشداری لە هەندێک سیاسەتی یەکێتیی ئەورووپادا دەکات، لەوانەش گومرگ و کۆنترۆڵکردنی سنوورەکان. لە ڕێگەی پەیوەندییەکەی لەگەڵ فەرەنسا، مۆناکۆ یۆرۆ وەک تاکە دراوی خۆی بەکاردەهێنێت. مۆناکۆ لە ساڵی ٢٠٠٤ پەیوەندی بە ئەنجومەنی ئەورووپاوە کرد و ئەندامی ڕێکخراوی نێودەوڵەتیی فرانکۆفۆنییە (OIF).

وڵاتەکە میوانداری پێشبڕکێی ساڵانەی ئۆتۆمبێل دەکات بە ناوی مۆناکۆ گراند پری، کە یەکێکە لە پێشبڕکێ ڕەسەنەکانی فۆرمولا یەک. میرنشینەکە خاوەنی یانەیەکى تۆپی پێیە بە بە ناوی ئەی ئێس مۆناکۆ، کە لە خولی فەرەنسیدا کێبڕکێ دەکات و چەندین جار بووەتە پاڵەوانی فەرەنسا، هەروەها یانەیەکى باسکەشی هەیە کە لە یۆرۆلیگدا یاری دەکات. مۆناکۆ سەنتەرێکی پاراستن و توێژینەوەی دەریاییە، کە نیشتیمانی یەکێک لە یەکەمین ژینگە دەریاییە پارێزراوەکانی جیهانە، و مۆزەخانەیەکی ئۆقیانووسناسی تێدایە، هەروەها تاقیگەکانی ژینگەی دەریاییی ئاژانسی نێونەتەوەییی وزەی ئەتۆمی لێیە، کە تاکە تاقیگەی دەریاییە لە دەزگای نەتەوە یەکگرتووەکان.[١١][١٢][١٣]

مێژوو

[دەستکاری]

لە ساڵی ٢٠٠٢دا، پەیماننامەیەکی نوێ لەنێوان فەڕەنسا و مۆناکۆ مۆکرا و ئاماژە بەوە کرا کە ئەگەر هیچ میراتگرێک نەبێت بۆ بەردەوامکردنی بنەماڵەی گریمالدی، ئەوا ئەم میرییە هەر وەک دەوڵەتێکی سەربەخۆ دەمێنێتەوە و ناگەڕێتەوە ژێر دەسەڵاتی فەڕەنسا.بەرگریی سەربازیی مۆناکۆ هێشتا لە ئەستۆی فەڕەنسایە. [١٤] [١٥] لە ٣١ی ئاداری ٢٠٠٥دا، ڕەیننەری سێیەم، بەهۆی نەخۆشییەوە نەتوانی ئەرکەکانی جێبەجێ بکات، دەسەڵاتەکانی سپاردە دەستی تەنها کوڕ و میراتگری خۆی، ئەلبێرت.[١٦]شەش ڕۆژ دواتر کۆچی دوایی کرد، دوای ٥٦ ساڵ لەسەر تەختی فەرمانڕەوایی. پاش ئەوە، کوڕەکەی وەک ئەلبێرتی دووەم، میری فەرمانڕەوای مۆناکۆ، شوێنی گرتەوە.

دوای ماوەیەکی ماتەمینی فەرمی، ئەلبێرتی دووەم لە ١٢ی تەممووزی ٢٠٠٥دا بە فەرمی تاجی میریی لەسەر نا[١٧]، لە ڕێوڕەسمێکدا کە بە نوێژی پیرۆز لە کەنیسەی سانت نیکۆلاس دەستی پێکرد؛ هەمان شوێن کە باوکی سێ مانگ پێشتر لێ نێژرابوو

لە ٢٧ی ئابی ٢٠١٥، ئەلبێرت دووەم داوای لێبوردنی کرد بۆ ڕۆڵی مۆناکۆ لە کاتی جەنگی جیهانی دووەمدا لە ئاسانکاری بۆ دیپۆرتکردنەوەی کۆی گشتی ٩٠ جولەکە و شەڕکەری بەرخۆدان، کە تەنها ٩ کەسیان ڕزگاریان بوو. ئەلبێرت لە مەراسیمێکدا کە تێیدا لە گۆڕستانی مۆناکۆ پەردە لەسەر مۆنۆمێنتی قوربانییەکان لادرا، وتی: "ئێمە کارە قەرەبوو نەکراوەکانمان ئەنجامدا لە ڕادەستکردنی ژن و پیاو و منداڵێک کە پەنایان بردبووە لای ئێمە بۆ ڕزگاربوون لەو گۆشەگیرییانەی لە فەرەنسا تووشی بوون. لە ناڕەحەتیدا، بە تایبەتی هاتبوون بۆ ئەوەی لەگەڵ ئێمە پەنا ببەن، پێیانوابوو بێلایەنی دەدۆزنەوە. [١٨]

لە ساڵی ٢٠١٥دا، مۆناکۆ بە یەکدەنگی پرۆژەیەکى پەسەند کرد کە فراوانکردنێکی سنوورداری کەمى وشکانى لە دەریا ئەنجام بدرێت، کە ئامانجی سەرەکیی ئەو پڕۆژەیە دابینکردنی خانووی زیاتر بۆ پێویستیی و دروستکردنی ناوچەیەکی سەوز یان پارک بوو.[١٩]

مۆناکۆ پێشتر لە ساڵی ٢٠٠٨دا بیرۆکەی ئەم فراوانکردنەوەیەی هەبوو، بەڵام پاشان لە جێبەجێکردنی پاشگەز بوویەوە.[١٩]بەپێی پلانەکە، نزیکەی ٦ هێکتار زەوی لە دەریا زیاد دەکرێت بۆ دروستکردنی کۆمەڵە بینایەکى نیشتەجێبوون، پارک، فرۆشگا و ئۆفیس، کە نرخێکی نزیکەی ١ ملیار یۆرۆیان هەیە.[٢٠]ئەم گەشەپێدانە لە تەنیشت ناوچەی لارڤۆتۆ دەبێت و هەروەها مارینایەکی تێدا دروست دەکرێت.[٢٠]چوار پێشنیاری سەرەکی بۆ ئەم پڕۆژەیە هەبوو، و تێکەڵەی کۆتاییی بەکارهێنانی ناوچەکە لە ماوەی پێشچوونی گەشەپێدانەکەدا دیاری دەکرێت.ناوی قەزای نوێ بریتییە لە ئانس دو پۆرتێر . [٢١][٢٢]

لە ٢٩ی شوباتی ٢٠٢٠دا، مۆناکۆ یەکەم حاڵەتی تووشبوون بە کۆڤید-١٩ی ڕاگەیاند، کە پیاوێک بوو لە سەنتەری نەخۆشخانەی پرینسس گرەیس خەوێندرا و دواتر گواسترایەوە بۆ نەخۆشخانەی زانکۆی نیس لە فەڕەنسا.[٢٣][٢٤]

لە ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٠دا، یەکەم مانگی دەستکردی مۆناکۆ، بە ناوی OSM-1 CICERO، لە گویانای فەڕەنسییەوە لە ڕێگەی موشەکی ڤێگاوە ڕەوانەی بۆشایی ئاسمان کرا. مانگە دەستکردەکە لە مۆناکۆ لەلایەن کۆمپانیای ئۆربیتاڵ سۆلوشنز مۆناکۆ دروست کرابوو.[٢٥]

لە ٢٨ی ئاداری ٢٠٢٦دا، پاپا لیۆی چواردەیەم سەردانی مۆناکۆی کرد. سەردانەکە بەشێک بوو لە پەیوەندییە بەردەوام و سەدان ساڵەکانی نێوان بنەماڵەی گریمالدی، کە لە ساڵی ١٢٩٧ەوە فەرمانڕەوایەتیی مۆناکۆ دەکەن، لەگەڵ جێنشینەکانی پاپا. هەروەها بەپێی نووسینگەی ڕۆژنامەوانیی کۆشکی شازادە، ئامانج لێی بەهێزکردنی پەیوەندییە دیپلۆماسییە دێرین و پڕ لە متمانەکانی نێوان بچووکترین دوو دەوڵەتی جیهان بوو.[٢٦]

جوگرافیا

[دەستکاری]

مۆناکۆ دەوڵەتە شارێکى سەربەخۆیە، لە پێنج ناوچە و دە گەڕەک پێکدێت،[٢٧] دەکەوێتە سەر رووبارى فەڕەنسی لە ئەورووپای ڕۆژاوا. لە سێ لاوە هاوسنوورە لەگەڵ بەشی ئالپ ماریتیمی فەڕەنسا، و لە لایەکەی تریشەوە هاوسنوورە لەگەڵ دەریای ناوین. چەقی وڵاتەکە نزیکەی ١٦ کیلۆمەتر (٩.٩ میل) لە ئیتاڵیاوە دوورە و تەنها ١٣ کیلۆمەتر (٨.١ میل) دەکەوێتە باکووری ڕۆژهەڵاتی شاری نیسەوە.[٢٨]

ڕووبەرەکەی ٢.١ کیلۆمەتر دووجایە (٠.٨١ میل چوارگۆشە)، یان ٢٠٨ هێکتار و ژمارەی دانیشتووانەکەی ٣٨,٤٠٠ کەسە،[٢٩] ئەمەش وایکردووە مۆناکۆ ببێتە دووەم بچووکترین و چڕترین وڵات لە ڕووی ژمارەی دانیشتووانەوە لە جیهاندا. [٣٠]وڵاتەکە تەنها ٥.٤٧ کیلۆمەتر (٣.٤٠ میل) سنووری وشکانی هەیە[٢٩]درێژی کەناراوەکانی ٣.٨٣ کیلۆمەتر (٢.٣٨ میل)ە، پانتاییە دەریاییەکەی تا ٢٢.٢ کیلۆمەتر (١٣.٨ میل) درێژ دەبێتەوە، و پانییەکەیشی لە نێوان ١,٧٠٠ بۆ ٣٤٩ مەتر (٥,٥٧٧ بۆ ١,١٤٥ پێ) گۆڕانکاری بەسەردا دێت.[٣١][٣٢]

بەردی کلس بەردێکی بنچینەیی بەرچاوە کە لە ناوچەکەدا شێوەی کارستی وەرگرتووە. ئەم بەردە ئەشکەوتی ئۆبزێرڤاتوار لەخۆدەگرێت، کە لە ساڵی ١٩٤٦ـەوە بەڕووی خەڵکدا کراوەتەوە.[٣٣]

بەرزترین خاڵی وڵاتەکە دەکەوێتە دەروازەی باڵەخانەی نیشتەجێبوونی پاتیۆ پاڵاس لەسەر شەقامی شێمان دێ ڕێڤوار گەڕەکی ژاردان ئیگزۆتیک لە شەقامی موایەن کۆرنیش، بە بەرزی ١٦٤.٤ مەتر (٥٣٩ پێ) لە سەروو ئاستی ڕووی دەریاوە.[٣٤] نزمترین خاڵی وڵاتەکەش دەریای ناوەڕاستە.[٣٥]

بە کردنەوەی پڕۆژەی لێ پۆرتیێ لە ساڵی ٢٠٢٤دا، ڕووبەری گشتیی مۆناکۆ زیادی کرد بۆ ٢.٠٨ کیلۆمەتر دووجا (٠.٨٠ میل چوارگۆشە) یان ٢٠٨ هێکتار (٥١٠ ئەکر)؛ لە دوای ئەوەشەوە، پلانە نوێیەکان پەسەند کران بۆ فراوانکردنی ناوچەی فۆنڤیێی بە ڕووبەری ٠.٠٨ کیلۆمەتر دووجا (٠.٠٣١ میل چوارگۆشە) یان ٨ هێکتار (٢٠ ئەکر)، لە ڕێگەی دروستکردنی زەوی لەسەر دەریای ناوەڕاست. پڕۆژەکانی وەرگرتنی زەوی لە دەریا، فراوانکردنی ناوچەی فۆنڤیێی لەخۆدەگرێت.

دوو بەندەر لە مۆناکۆدا هەن، بەندەری هێرکول (Port Hercules) و بەندەری فۆنڤیێی. بەندەرێکی فەڕەنسیی دراوسێ هەیە بە ناوی کاپ دای (Cap d'Ail) کە نزیکە لە مۆناکۆوە. تاکە سەرچاوەی سروشتیی مۆناکۆ ماسیگرتنە؛ بەو پێیەی نزیکەی تەواوی وڵاتەکە ناوچەیەکی شارنشینییە، مۆناکۆ بێبەشە لە هەر جۆرە پیشەسازییەکی کشتوکاڵیی بازرگانی.[٣٦][٣٧][٣٨]

ئاو وھەوا

[دەستکاری]

مۆناکۆ خاوەنی ئاووهەوایەکی ھاوینەى دەریای ناوەراستە ، لەگەڵ ئاووهەوای نیمچە-خوولگەییی شێداردا. لە ئەنجامدا، هاوینێکی گەرم و وشک زستانێکی مامناوەند و باراناوی ھەیە.

بە شێوەیەکی گشتی، پلەکانی گەرما لەم وەرزەدا بۆ خوار ٢٠ پلەی سەدی دانابەزن. لە زستاندا، شەختە و بەفربارین زۆر دەگمەنن و بە شێوەیەکی گشتی هەر دە ساڵ جارێک یان دوو جار ڕوودەدەن. لە ٢٧ی شوباتی ٢٠١٨دا، بەفر لە هەریەک لە مۆناکۆ و مۆنتی کارلۆ باری.[٣٩][٤٠][٤١]


چوارڕێیانی لامارک، لێ مۆنیگێتی
دیمەنی مانگی دەستکردی مۆناکۆ، کە تیایدا سنووری نێوان فەڕەنسا و مۆناکۆ بە ڕەنگی زەرد نیشان دراوە.

دانیشتووان

[دەستکاری]

بەپێی ئامارەکانی ساڵی ٢٠١٤ ژمارەی دانیشتوانی وڵاتی مۆناکۆ ٣٨,٠٦٦ کەس بووە کە بە یەکێک لە کەم حەشیمەتترین وڵاتانی جیھان لە قەڵەم دەدرێت. ٣٨ لەسەدی دانیشتوانی ئەم وڵاتە لە شارەکان دەژین.[٤٢]

سەرچاوەکان

[دەستکاری]
  1. ↑ «Ventimiglia - Principato di Monaco». www.distanza.org. لە ڕەسەنەکە لە ٦ی ئایاری ٢٠١٩ ئەرشیڤ کراوە. لە ٨ی نیسانی ٢٠٢٠ ھێنراوە.
  2. ↑ «IMSEE – Monegasque Institute of Statistics and Economic Studies». www.monacostatistics.mc. لە ڕەسەنەکە لە ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ ھێنراوە.
  3. ↑ «Communiqué de la Direction des Services Judiciaires». Government of Monaco (بە فەرەنسی). ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٩. لە ڕەسەنەکە لە ١٧ی شوباتی ٢٠٢٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
  4. ↑ In fact Francesco Grimaldi, who captured the Rock on the night of 8 January 1297, was forced to flee Monaco only four years after the fabled raid, never to come back.
  5. ↑ «The 1.25-mile waterfront stretch in Monaco that used to be the world's most expensive street looks no different from the rest of the city — and it says a lot about Monaco's wealth». Business Insider. لە ڕەسەنەکە لە ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢١ی تەممووزی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  6. ↑ «Monaco Is The Most Expensive Place To Buy Property In The World». لە ڕەسەنەکە لە ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢١ی تەممووزی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  7. ↑ «Monte-Carlo: the birth of a legend». لە ڕەسەنەکە لە ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٣ی ئابی ٢٠١٣ ھێنراوە.
  8. ↑ Beck، Katie (٦ی شوباتی ٢٠١٨). «The country running out of space for its millionaires». www.bbc.com. لە ڕەسەنەکە لە ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ ھێنراوە.
  9. ↑ Euractiv (٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣). «Monaco's anti-money laundering system inadequate, risks name-and-shame». Euractiv (بە ئینگلیزیی بریتانیایی). لە ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
  10. ↑ «Monaco added to money laundering 'gray list'». dw.com (بە ئینگلیزی). لە ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
  11. ↑ «Monaco's Prince Albert II: Oceans are a 'family heritage,' with little time to save them». Los Angeles Times. ١٣ی شوباتی ٢٠٢٠. لە ڕەسەنەکە لە ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ ھێنراوە.
  12. ↑ https://web.archive.org/web/20210411083152/https://www.un.org/Depts/los/consultative_process/icp20presentations/Swarzenski.pdf. لە ڕەسەنەکە (PDF) لە ١١ی نیسانی ٢٠٢١ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ ھێنراوە. {{cite web}}: پارامەتری |title= ونە یانیش واڵایە (یارمەتی)
  13. ↑ «Division of IAEA Marine Environment Laboratories (NAML)». www.iaea.org (بە ئینگلیزی). ٨ی حوزەیرانی ٢٠١٦. لە ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
  14. ↑ «History of Monaco. Monaco chronology». Europe-cities.com. لە ڕەسەنەکە لە ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٨ی ئایاری ٢٠١٢ ھێنراوە.
  15. ↑ «Monaco Military 2024, CIA World Factbook». Theodora.com. لە ڕەسەنەکە لە ١٠ی ئایاری ٢٠١٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٨ی ئایاری ٢٠١٢ ھێنراوە.
  16. ↑ «The Royal Family of Monaco - YourMonaco.com». Yourmonaco.com. لە ڕەسەنەکە لە ١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٨ی ئایاری ٢٠١٢ ھێنراوە.
  17. ↑ «Palais Princier de Monaco». Palais.mc. لە ڕەسەنەکە لە ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٨ی ئایاری ٢٠١٢ ھێنراوە.
  18. ↑ {{cite news}}: بیرخستنەوەی واڵا (یارمەتی)
  19. 1 2 «New Monaco Land Reclamation Project Greenlit». rivieratimes.com. لە ڕەسەنەکە لە ٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥ ئەرشیڤ کراوە. لە ٨ی ئابی ٢٠١٥ ھێنراوە.
  20. 1 2 Colin Randall (٢٣ی ئایاری ٢٠١٣). «Monaco €1 billion reclamation plan for luxury homes district». thenational.ae. لە ڕەسەنەکە لە ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٦ ئەرشیڤ کراوە. لە ٨ی ئابی ٢٠١٥ ھێنراوە.
  21. ↑ mooringspot.com https://web.archive.org/web/20150904002029/http://www.mooringspot.com/anse-portier-marina-monaco-monte-carlo-new-berths. لە ڕەسەنەکە لە ٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥ ئەرشیڤ کراوە. لە ٨ی ئابی ٢٠١٥ ھێنراوە. {{cite web}}: پارامەتری |title= ونە یانیش واڵایە (یارمەتی)
  22. ↑ «The Future of Monaco: Man-Made Island and Floating Formula One Race Track». forbes.com. لە ڕەسەنەکە لە ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧ ھێنراوە.
  23. ↑ Gouvernement Monaco [@GvtMonaco] (٢٨ی شوباتی ٢٠٢٠). «[#Coronavirus] Les autorités sanitaires de la Principauté ont été informées qu'une personne prise en charge dans la matinée et conduite au Centre Hospitalier Princesse Grace était positive au COVID 19.Son état de santé n'inspire pas d'inquiétude» (تویت) – لەڕێگەی تویتەر.
  24. ↑ Bulant، Jeanne (٢٩ی شوباتی ٢٠٢٠). «Coronavirus: un premier cas de contamination détecté à Monaco et transféré au CHU de Nice». BFMTV (بە فەرەنسی). Agence France-Presse. لە ٢٩ی شوباتی ٢٠٢٠ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٩ی شوباتی ٢٠٢٠ ھێنراوە.
  25. ↑ Bongiovanni، Francesco M. (٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠). «Historical launch on Sept. 2nd, 2020: The first satellite from Monaco is now orbiting the earth». Orbital Solutions. لە ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ ھێنراوە.
  26. ↑ «Church in Monaco awaits Pope Leo with joy - Vatican News». www.vaticannews.va (بە ئینگلیزی). ٢٦ی شوباتی ٢٠٢٦. لە ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
  27. ↑ «Monaco Districts». Monaco.me. لە ڕەسەنەکە لە ٢٢ی ئازاری ٢٠١٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٢ی ئازاری ٢٠١٢ ھێنراوە.
  28. ↑ «Spotlighting The World Factbook as We Bid a Fond Farewell - CIA». The World Factbook. لە ڕەسەنەکە لە ٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٢ی ئازاری ٢٠١٢ ھێنراوە.
  29. 1 2 Monaco، Government of. «IMSEE – Monegasque Institute of Statistics and Economic Studies». Monacostatistics.mc. لە ڕەسەنەکە لە ٤ی ئازاری ٢٠١٦ ئەرشیڤ کراوە. لە ٣٠ی ئازاری ٢٠١٧ ھێنراوە.
  30. ↑ «Spotlighting The World Factbook as We Bid a Fond Farewell - CIA». The World Factbook. لە ڕەسەنەکە لە ٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٢ی ئازاری ٢٠١٢ ھێنراوە.
  31. ↑ «Map of Monaco». mapofeurope.com. لە ڕەسەنەکە لە ١١ی ئەیلوولی ٢٠١٤ ئەرشیڤ کراوە. لە ١١ی ئەیلوولی ٢٠١٤ ھێنراوە.
  32. ↑ «Monaco is divided into five areas». Visitmonaco.com. لە ڕەسەنەکە لە ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٢ی ئازاری ٢٠١٣ ھێنراوە.
  33. ↑ «Observatoire Cave, Monaco». Mindat.org. لە ڕەسەنەکە لە ١٥ی ئایاری ٢٠٢٤ ئەرشیڤ کراوە.
  34. ↑ Highest point at ground level (Access to Patio Palace on D6007) https://web.archive.org/web/20141217010344/http://www.gouv.mc/content/download/175997/2030403/file/monaco%20statistics%20pocket%202014.pdf. لە ڕەسەنەکە (PDF) لە ١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤ ئەرشیڤ کراوە. لە ٣٠ی ئازاری ٢٠١٥ ھێنراوە. {{cite web}}: پارامەتری |title= ونە یانیش واڵایە (یارمەتی)
  35. ↑ «Highest And Lowest Points Of Countries Of The World». Worldatlas.com. لە ڕەسەنەکە لە ٢٤ی ئابی ٢٠١١ ئەرشیڤ کراوە. لە ٦ی ئەیلوولی ٢٠١٢ ھێنراوە.
  36. ↑ https://www.webcitation.org/67zk5DtcP?url=http://cloud.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/e89a6190e96cbd1fc1256f7f005dbe6e/64a1643c86f9f661c12575ae004cc473/$FILE/ATTW9ZI8/Recensement2008_p8-9.pdf. لە ڕەسەنەکە (PDF) لە ٢٨ی ئایاری ٢٠١٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٨ی ئایاری ٢٠١٢ ھێنراوە. {{cite web}}: پارامەتری |title= ونە یانیش واڵایە (یارمەتی)
  37. ↑ Robert BOUHNIK (١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠). Cloud.gouv.mc http://cloud.gouv.mc/devwww/wwwnew.nsf/1909$/1ddf179c1910b5fbc1256fc60036dcc6gb?OpenDocument&Count=10000&InfoChap=%20Files%20and%20Reports&InfoSujet=2002%20Archives%20-%20Extension%20of%20%22La%20Condamine%20Port%22&6Gb. لە ٢٢ی ئازاری ٢٠١٢ ھێنراوە. {{cite web}}: پارامەتری |title= ونە یانیش واڵایە (یارمەتی)[بەستەری مردوو]
  38. ↑ «Econostrum.info». Econostrum.info. لە ڕەسەنەکە لە ٦ی ئازاری ٢٠١٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٢ی ئازاری ٢٠١٢ ھێنراوە.
  39. ↑ «Monaco Weather, Climate and Geography». لە ڕەسەنەکە لە ٢١ی ئابی ٢٠١٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ٦ی ئەیلوولی ٢٠١٢ ھێنراوە.
  40. ↑ «gas138 : Bukan Tren Biasa, Hanya Di Waktunya Cari Sensasi Baru». ١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩. لە ڕەسەنەکە لە ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣ ئەرشیڤ کراوە. لە ٦ی ئەیلوولی ٢٠١٢ ھێنراوە.
  41. ↑ «Visit Monaco – Plan your stay in Monaco». لە ڕەسەنەکە لە ١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ٦ی ئەیلوولی ٢٠١٢ ھێنراوە.
  42. ↑ «Countries in the world (ranked by ٢٠١٤ population)» (بە ئینگلیسی). ماڵپەڕی Worldometers. لە ‏١٥ی ئایاری ٢٠١٥ ھێنراوە. {{cite web}}: نرخەکانی ڕێکەوت بپشکنە لە: |ڕێکەوتی سەردان= (یارمەتی)ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: زمانی نەناسراو (بەستەر)


ویکیمیدیا کامنز میدیای پەیوەندیداری بە مۆناکۆ تێدایە.
وەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=مۆناکۆ&oldid=1613742»