بروکسێل
| بروکسێل | |
|---|---|
| بە فەرەنسی: Région de Bruxelles-Capitale | |
 | |
| دامەزران | ١٢ی کانوونی دووەمی ١٩٨٩ |
| ناونراوە لەدوای | Brussels |
| ناسناوی خەڵک | Brusselaar، Bruxellois، Brusseleir، Zinneke، Bruslers |
| زمانی فەرمی | زمانی ھۆڵەندی، زمانی فەڕەنسی |
| کیشوەر | ئەورووپا |
| وڵات | بەلجیکا |
| پایتەختی | کۆمەڵەی ئابووریی ئەورووپی، Western European Union |
| پایتەخت | بێ نرخ، شاری بروکسێل |
| دابەشکاریی کارگێڕی | بەلجیکا |
| ناوچەی کاتی | یوو تی سی+٠١:٠٠ |
| Enclave within | Flemish Region، Flemish Brabant |
| پۆتانی شوێن | ٥٠°٥٠′٤٨″N ٤°٢١′٩″E |
| نووسینگەی بەڕێوەبردن | Minister-President of the Brussels-Capital Region |
| سەرۆک | Rudi Vervoort |
| دەستەی جێبەجێکردن | Government of the Brussels-Capital Region |
| ئەنجومەنی یاسادانەر | Parliament of the Brussels-Capital Region |
| ئەندامی | Assemblée des Régions d'Europe |
| Public holiday | Iris Festival |
| دانیشتووان | ١٬٢٥٥٬٧٩٥ |
| لەخۆگرتنەکان | Arrondissement of Brussels-Capital |
| بەرزی لە ئاستی دەریا | ١٣±١ مەتر، ٢٣ مەتر |
| خوشکەشارەکان | لیوبلیانا، سۆفیا، تیرانا، Akhisar، واشینگتن دی سی |
| خاوەنی | A3 motorway، A4 motorway، Château of Trois-Fontaines، Brussels Intercommunal Transport Company |
| ھاوسنوورە لەگەڵ | Flemish Brabant، Flemish Region |
| خاکی ھاوشێوە | Arrondissement of Brussels-Capital |
| دەقی بنەڕەتی | Special Law on the Brussels Institutions |
| جێگەی دەگرێتەوە | Brussels Agglomeration |
| زمانەکان | Brussels French، Walloon، Brussels، زمانی عەرەبی، زمانی ئینگلیزی |
| خەڵاتەکان | European Capital of Culture |
| ڕووبەر | ١٦١٫٣٨ کیلۆمەتر چوارگۆشە |
| وێبگە | https://be.brussels |
| بەستەری داتا دەرەکییەکان | https://datastore.brussels/ |
| پاوانی ئینتەرنێتی | .brussels |
| وەسفی ئاڵا | flag of the Brussels-Capital Region |
| ھێمای فەرمی | flower of Brussels |
| شوێنەوارەکان | list of protected immovable heritage in the Brussels Capital Region |
| کۆدی تەلەفۆن | 02 |
 | |
بروکسێل پایتەختی وڵاتی بەلجیکایە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی ٢٠١٠ ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارە ١٤٤٬٧٨٤ کەس بووە. بروکسێل لە ھەرێمی بروکسێل جیاوازە ھەر بەو جۆرە کە شاری لەندەن لە ھەرێمی لەندەن جیاوازە.
ناوناسی
[دەستکاری]ڕەگناسی
[دەستکاری]باوترین بیردۆز سەبارەت بە ڕەچەڵەکی ناوی «بروکسێل» ئەوەیە کە لە ھۆڵەندیی کۆنی Bruocsella، Broekzele یان Broeksel وەرگیراوە، کە بە واتای «زۆنگاو» (bruoc / broek) و «ماڵ، نیشتەجێگە» (sella / zele / sel) یان «نیشتەجێگە لە زۆنگاو» دێت.[١][٢] سانت ڤیندیکیانوس، قەشەی کامبرای، یەکەم ئاماژەی تۆمارکراوی بۆ شوێنی Brosella لە ساڵی ٦٩٥دا کردووە،[٣] کاتێک ھێشتا تەنھا دێیەک بوو. ناوی ھەموو شارەوانییەکانی ناوچەی پایتەختی بروکسێل بە ھەمان شێوە بنەچەی ھۆڵەندییان ھەیە، جگە لە ئیڤێر، کە لەوانەیە سێڵتیک یان فرانکیی کۆن بێت.[٤]
بێژەکردن
[دەستکاری]لە فەڕەنسیدا، Bruxelles بە [bʁysɛl] 
[[:میدیا:Fr-Bruxelles.ogg|]] یارمەتی·زانیاری بێژە دەکرێت («x»ەکە وەک /s/ بێژە دەکرێت و «s»ی کۆتایییەکە بێدەنگە) و لە ھۆڵەندیدا، Brussel بە [ˈbrʏsəl] [[:میدیا:Nl-Brussel.ogg|]] یارمەتی·زانیاری بێژە دەکرێت. دانیشتووانی بروکسێل لە فەڕەنسیدا بە Bruxellois (بێژە دەکرێت بە [bʁysɛlwa] [[:میدیا:Fr-bruxellois.ogg|]] یارمەتی·زانیاری) و لە ھۆڵەندیدا بە Brusselaars (بێژە دەکرێت بە [ˈbrʏsəlaːrs]) دەناسرێن. لە شێوەزاری برابانتینی بروکسێلدا (کە بە بروکسێل دەناسرێت، و ھەندێک جار بە مارۆلیانیش ئاماژەی پێ دەکرێت)،[٥] پێیان دەوترێت «Brusseleers» یان «Brusseleirs».
لە بنەڕەتدا، «x»ی نووسراو بە /ks/ بێژە دەکرا. لە بێژەکردنی فەڕەنسیی بەلجیکی و ھەروەھا لە ھۆڵەندیدا، لە کۆتاییدا «k»ەکە نەما، وەک چۆن لە ڕێنووسی ھۆڵەندیی ئێستادا ڕەنگی داوەتەوە، لە کاتێکدا لە شێوەی فەڕەنسیی پارێزگارتردا، ڕێنووسەکە وەک خۆی مایەوە.[٦] بێژەکردنی /ks/ لە فەڕەنسیدا تەنھا بۆ سەدەی ١٨یەم دەگەڕێتەوە، بەڵام ئەم گۆڕانکارییە کاریگەریی لەسەر بەکارھێنانی باوی بروکسێل نەبوو. لە فەڕەنسا، بێژەکردنی [bʁyksɛl] [[:میدیا:Fr-Bruxelles.oga|]] یارمەتی·زانیاری و [bʁyksɛlwa] (بۆ bruxellois) زۆر جار دەبیسترێن، بەڵام لە بەلجیکا تا ڕادەیەک دەگمەنن.[٧]
مێژوو
[دەستکاری]مێژووی پێشوو
[دەستکاری]مێژووی برۆکسل بە توندی بەستراوەتەوە بە مێژووی ئەورووپای ڕۆژاوا. شوێنەوارەکانی نیشتەجێبوونی مرۆڤ دەگەڕێتەوە بۆ چەرخی بەردین، لەگەڵ پاشماوە و ناوی شوێنەکان کە پەیوەندییان بە شارستانییەتی مێگالیت، دۆڵمێن و بەردە وەستاوەکان ھەیە (بۆ نموونە پلاتێستین لە نزیک گراند پلاس/گرۆت مارکت و تۆمبێرگ لە وۆلوو-قەشە لامبێرت). لە کاتی کۆتایییەکانی سەردەمی کۆن، ناوچەکە شوێنی نیشتەجێبوونی ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمان بووە، وەک لەو بەڵگە شوێنەوارییانەی لە شوێنی ئێستای توور و تاکسیس، لە باکووری ڕۆژاوای پێنجگۆشە (ناوەندی شاری برۆکسل) دۆزراونەتەوە، پشتڕاست کراوەتەوە.[٨][٩] دوای ڕووخانی ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمانی ڕۆژاوا، خرایە سەر ئیمپراتۆریەتیی فرەنک.
بەپێی ئەفسانە ناوخۆیییەکان، بنەچەی ئەو نیشتەجێبوونەی کە دواتر بوو بە برۆکسل، دەگەڕێتەوە بۆ دروستکردنی کڵێسایەک لەلایەن قەشە گاوجێریکوس لەسەر دوورگەیەک لە ناو ڕووباری سێن لە دەوروبەری ٥٨٠.[١٠] دامەزراندنی فەرمیی برۆکسل بەزۆری بۆ دەوروبەری ساڵی ٩٧٩ دادەنرێت، کاتێک چارڵز، دووکی لۆوەر لۆرەین، شوێنەوارە پیرۆزەکانی قەشە گودولای شەھیدی لە موورسێلەوە (کە لە پارێزگای فلاندەرزی ڕۆژھەڵاتی ئێستایە) بۆ کڵێسای قەشە گاوجێریکوس گواستەوە. کاتێک ئۆتۆی دووەم، ئیمپراتۆری ئیمپراتۆریەتیی پیرۆزی ڕۆمان، ھەمان چارڵزی بۆ بوون بە دووکی لۆوەر لۆتارینگیا لە ٩٧٧دا دەستنیشان کرد،[١١] چارڵز فەرمانی دروستکردنی یەکەم قەڵای ھەمیشەیی شاری دا، کە لەسەر ھەمان ئەو دوورگەیە دروستی کرد.
سەدەکانی ناوەڕاست
[دەستکاری]لامبێرتی یەکەم، کۆنتی لۆڤاین، لە دەوروبەری ١٠٠٠دا بە ھاوسەرگیری لەگەڵ کچی چارڵز، ویلایەتی برۆکسلی بەدەست ھێنا. بەھۆی شوێنەکەیەوە لەسەر کەنارەکانی سێن، لەسەر ڕێگایەکی گرنگی بازرگانی لە نێوان شارە فلاندەرزییەکانی برووج و گێنت، و کۆڵن لە شانشینی ئەڵمانیا، برۆکسل بوو بە ناوەندێکی بازرگانی کە لە بازرگانیی قوماشدا شارەزا بوو. شارەکە بە خێرایی گەشەی کرد و بەرەو شاری سەرەوە (ناوچەکانی ترێورنبێرگ، کۆدێنبێرگ/کۆدێنبێرگ، و سابلۆن/زاڤێل) فراوان بوو، کە مەترسیی لافاو لێیان کەمتر بوو. کاتێک ژمارەی دانیشتووانی شارەکە گەیشتە نزیکەی ٣٠،٠٠٠ کەس، زۆنگاوەکانی دەوروبەری وشک کرانەوە بۆ ئەوەی ڕێگە بە فراوانبوونی زیاتر بدرێت. لە ١١٨٣دا، کۆنتەکانی لۆڤاین بوون بە دووکەکانی برابانت. برابانت، بە پێچەوانەی ویلایەتی فلاندرز، دەرەبەگی پاشای فەڕەنسا نەبوو بەڵکو خرابووە سەر ئیمپراتۆریەتیی پیرۆزی ڕۆمان.
لە سەرەتای سەدەی ١٣ەمدا، یەکەم دیوارەکانی برۆکسل دروست کران[١٢] و دوای ئەمە، شارەکە بە شێوەیەکی بەرچاو گەشەی کرد. لە دەوروبەری ئەم کاتەدا، کارکردن لەسەر ئەوەی ئێستا پێی دەوترێت کاتدراڵی قەشە میکایل و قەشە گودولا (١٢٢٥) دەستی پێ کرد، کە جێگەی کڵێسایەکی کۆنی ڕۆمانیسکی گرتەوە.[١٣] بۆ ئەوەی ڕێگە بە فراوانبوونی شارەکە بدرێت، کۆمەڵە دیوارێکی دووەم لە نێوان ١٣٥٦–١٣٨٣دا دروست کران. شوێنەواری ئەم دیوارانە تا ئێستاش دەبینرێن؛ بازنەی بچووک، کە زنجیرەیەک شەقامی پان و پۆڕن و سنووری ناوەندی مێژوویی شارەکەن، بەسەر ڕێڕەوی پێشووی دیوارەکاندا دەڕۆن.
سەرەتای سەردەمی نوێ
[دەستکاری]
لە سەدەی ١٤ەمدا، ھاوسەرگیری نێوان میراتگر مارگرێتی سێیەم، کۆنتێسی فلاندرز، و فیلیپی ئازا، دووکی بورگوندی، دووکێکی نوێی بۆ برابانت لە بنەماڵەی ڤالۆیس بەرھەم ھێنا، کە ئەنتیۆنی کوڕیان بوو.[١٤] لە ١٤٧٧دا، دووکی بورگوندی چارڵزی ئازا لە شەڕی نانسیدا تێدا چوو.[١٥] لە ڕێگەی ھاوسەرگیریی کچەکەی ماریی بورگوندی (کە لە برۆکسل لەدایک بووە) لەگەڵ ئیمپراتۆری ئیمپراتۆریەتیی پیرۆزی ڕۆمان ماکسیمیلیانی یەکەم، وڵاتە نزمەکان کەوتە ژێر دەسەڵاتی ھابسبۆرگ.[١٦] برابانت خرایە ناو ئەم دەوڵەتە پێکھاتوەوە، و برۆکسل وەک پایتەختی شازادەی ھۆڵەندای بورگوندی گەشەی کرد، کە بە حەڤدە پارێزگاکەش دەناسرێت. دوای کۆچی دوایی ماری لە ١٤٨٢، کوڕەکەی فیلیپی قۆز وەک دووکی بورگوندی و برابانت جێگەی گرتەوە.
فیلیپ لە ١٥٠٦دا کۆچی دوایی کرد، و کوڕەکەی چارڵزی پێنجەم جێگەی گرتەوە کە دواتر بوو بە پاشای ئیسپانیا (لە کاتدراڵی قەشە میکایل و قەشە گودولا تاجی لەسەر نرا) و تەنانەت بوو بە ئیمپراتۆری ئیمپراتۆریەتیی پیرۆزی ڕۆمان لە کاتی کۆچی دوایی باپیری ماکسیمیلیانی یەکەم لە ١٥١٩دا. چارڵز ئێستا فەرمانڕەوای ئیمپراتۆریەتیی ھابسبۆرگ بوو «کە خۆر تێیدا ئاوا نابێت» و برۆکسل وەک یەکێک لە پایتەختە سەرەکییەکانی خزمەتی دەکرد.[١٧][١٨] لە کۆشکی کۆدێنبێرگ بوو کە چارڵزی پێنجەم لە ١٥١٥دا بە تەمەنی یاسایی ڕاگەیەندرا، و لەوێ بوو لە ١٥٥٥دا کە دەستی لە ھەموو دارایییەکانی کێشایەوە و ھۆڵەندای ھابسبۆرگی ڕادەستی پاشا فیلیپی دووەمی ئیسپانیا کرد.[١٩] ئەم کۆشکە، کە لە ھەموو ئەورووپادا بەناوبانگ بوو، لەو کاتەوەی یەکەمجار بووبووە جێگەی نشینگەی دووکەکانی برابانت، زۆر فراوان بووبوو، بەڵام لە ساڵی ١٧٣١ بە ئاگر سووتا.[٢٠][٢١]
لە سەدەی ١٦ەم و ١٧ەمدا، برۆکسل ناوەندێک بوو بۆ پیشەسازیی تۆڕبەفین. جگە لەوەش، تۆڕبەفینی برۆکسل بە دیواری قەڵاکانی سەرتاسەری ئەورووپاوە ھەڵدەواسرا.[٢٢][٢٣] لە ١٦٩٥دا، لە کاتی شەڕی نۆ ساڵەدا، پاشا لویسی چواردەیەمی فەڕەنسا ھێزەکانی نارد بۆ بۆردومانکردنی برۆکسل بە تۆپخانە. لەگەڵ ئەو ئاگرەی کە لێی کەوتەوە، ئەمە وێرانکەرترین ڕووداو بوو لە تەواوی مێژووی برۆکسلدا. گراند پلاس وێران بوو، لەگەڵ ٤،٠٠٠ بینا—کە دەکاتە سێیەکی ھەموو بیناکانی شارەکە. بونیادنانەوەی ناوەندی شارەکە، کە لە ساڵانی دواتردا ئەنجام درا، سیمای شارەکەی بە قووڵی گۆڕی و شوێنەوارێکی زۆری بەجێھێشت کە تا ئەمڕۆش دیارن.[٢٤]
لە کاتی شەڕی جێنشینیی ئیسپانیا، برۆکسل دوای شەڕی ڕامیلیس لە ١٧٠٦دا کەوتە دەست ئینگلیز-ھۆڵەندییەکان. لە ١٧٠٨دا، برۆکسل جارێکی تر بەر ھێرشێکی فەڕەنسییەکان کەوت، کە تێکی شکاند. دوای پەیماننامەی ئوترێخت لە ١٧١٣دا، دەسەڵاتی ئیسپانیا بەسەر باشووری ھۆڵەندا گوازرایەوە بۆ لقی نەمساییی بنەماڵەی ھابسبۆرگ. ئەم ڕووداوە سەردەمی ھۆڵەندای نەمساویی دەست پێ کرد. برۆکسل لە ساڵی ١٧٤٦دا، لە کاتی شەڕی جێنشینیی نەمسا، لەلایەن فەڕەنساوە داگیر کرا،[٢٥] بەڵام سێ ساڵ دواتر گەڕێنرایەوە بۆ نەمسا. تا ساڵی ١٧٩٥ لای نەمسا مایەوە، کاتێک باشووری ھۆڵەندا لەلایەن فەڕەنساوە داگیر کرا و لکێنرا، و شارەکە بوو بە مەڵبەندی بەشی دایل.[٢٦][٢٧] دەسەڵاتی فەڕەنسا لە ١٨١٥دا کۆتایی ھات، بە شکستی ناپۆلیۆن لە مەیدانی شەڕی واتەرلوو، کە لە باشووری ناوچەی پایتەختی برۆکسلی ئەمڕۆدا ھەڵکەوتووە.[٢٨] بە کۆنگرەی ڤیەنا، باشووری ھۆڵەندا چووە ناو شانشینی یەکگرتووی ھۆڵەندا، لە ژێر دەسەڵاتی پاشا ویلیامی یەکەمی ئۆرەنج. بەشی دایلی پێشوو بوو بە پارێزگای برابانت باشوور، کە برۆکسل پایتەختەکەی بوو.
کۆتایییەکانی سەردەمی نوێ
[دەستکاری]
لە ١٨٣٠دا، شۆڕشی بەلجیکا لە برۆکسل دەستی پێ کرد، دوای نمایشێکی ئۆپێرا لە نووسینی ئۆبێر بە ناوی «کچە بێدەنگەکەی پۆرتیچی» لە شانۆی شاھانەی لا مۆنای.[٢٩] شارەکە بوو بە پایتەخت و بارەگای حکوومەتی نەتەوە نوێیەکە. ناوی برابانت باشوور گۆڕدرا بۆ تەنھا برابانت، و برۆکسل ناوەندی کارگێڕییەکەی بوو. لە ٢١ی تەممووزی ١٨٣١دا، لیۆپۆڵدی یەکەم، یەکەم پاشای بەلجیکییەکان، چووە سەر تەخت،[٣٠] و دەستی کرد بە ڕووخاندنی دیوارەکانی شار و دروستکردنی زۆر بینا.[٣١]
دوای سەربەخۆیی، برۆکسل ڕووبەڕووی زۆر گۆڕانکاریی دیکە بووەوە. بوو بە ناوەندێکی دارایی، بەھۆی ئەو دەیان کۆمپانیایەی کە لەلایەن «سۆسێتی جێنێراڵی بەلجیکا»وە دەستیان پێ کرا. شۆڕشی پیشەسازی و کردنەوەی نۆکەندی برۆکسل–شارلێروا لە ١٨٣٢دا، لە ڕێگەی بازرگانی و بەرھەمھێنانەوە گەشەسەندنی بۆ شارەکە ھێنا.[٣٢][٣٣] زانکۆی ئازادی برۆکسل لە ١٨٣٤دا دامەزرا و زانکۆی قەشە لویس لە ١٨٥٨دا. لە ١٨٣٥دا، یەکەم ھێڵی ئاسنی گەشتیاری کە لە دەرەوەی ئینگلتەرا دروست کرا، شارەوانیی مۆلێنبێک-قەشە جانی بە مێخلێنەوە بەستەوە.[٣٤]
لە سەدەی ١٩ەمدا، ژمارەی دانیشتووانناسیی برۆکسل بە شێوەیەکی بەرچاو زیادی کرد؛ لە نزیکەی ٨٠،٠٠٠ کەسەوە بۆ زیاتر لە ٦٢٥،٠٠٠ کەس بۆ شارەکە و دەوروبەری. ڕووباری سێن ببووە مەترسییەکی تەندروستی جدی، و لە ساڵی ١٨٦٧ تا ١٨٧١، لە سەردەمی دەسەڵاتی سەرۆک شارەوانیی ئەوکاتی شارەکە، ژوول ئانسباخ، تەواوی ڕێڕەوەکەی بە ناو ناوچەی شارەکەدا بە تەواوی داپۆشرا.[٣٥] ئەمە ڕێگەی دا بە نوێکردنەوەی شار و دروستکردنی بینای مۆدێرن بە شێوازی «ھاوسمان» لە کەنار شەقامە پانە ناوەندییەکانی برۆکسل، کە تایبەتمەندیی ناوەندی شاری برۆکسلی ئەمڕۆیە.[٣٦] بیناکانی وەک کۆشکی بۆرسە (١٨٧٣)، کۆشکی دادپەروەری (١٨٨٣) و کڵێسای شاھانەی قەشە ماری (١٨٨٥) بۆ ئەم سەردەمە دەگەڕێنەوە. ئەم گەشەپێدانە لە سەردەمی پاشایەتی لیۆپۆڵدی دووەمدا بەردەوام بوو. پێشانگای نێونەتەوەییی ساڵی ١٨٩٧ بەشداری کرد لە بەرەوپێشبردنی ژێرخانەکە.[٣٧] لە نێوان شتەکانی تردا، کۆشکی داگیرگەکان، کە ئەمڕۆ مۆزەخانەی شاھانەی ئەفریقای ناوەڕاستە، لە گەڕەکی تێرڤورێن، بەھۆی دروستکردنی شەقامی تێرڤورێن/تێرڤورێنلانەوە بە پایتەختەوە بەسترا، کە کۆڵانێکی گەورەی بە درێژیی ١١ km (٦٫٨ mi) بوو.[٣٨]
برۆکسل یەکێک بوو لە ناوەندە سەرەکییەکانی ئەورووپا بۆ شێوازی ئارت نۆڤۆ لە ساڵانی ١٨٩٠ و سەرەتای ١٩٠٠ەکاندا.[٣٩] تەلارسازەکان ڤیکتۆر ھۆرتا، پاوڵ ھانکار، و ھێنری ڤان دی ڤێڵدێ، لە نێوان کەسانی تردا، بە دیزاینەکانیان ناسرابوون، کە زۆربەیان تا ئەمڕۆ ماونەتەوە.
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ Geert van Istendael Arm Brussel, uitgeverij Atlas, ISBN 90-450-0853-X
- ↑ (ھۆلەندی) Zo ontstond Brussel 2011-07-06 لە وەیبەک مەشین ئەرشیڤ کراوە. Vlaamse Gemeenschapscommissie – Commission of the Flemish Community in Brussels
- ↑ Jean Baptiste D'Hane؛ François Huet؛ P.A. Lenz؛ H.G. Moke (١٨٣٧). Nouvelles archives historiques, philosophiques, et littéraires (بە فەرەنسی). بەرگی ١. Gent: C. Annoot- Braeckman. لاپەڕە ٤٠٥. لە ١٩ی ئابی ٢٠٢١ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٣ی ئایاری ٢٠١٨ ھێنراوە.
- ↑ Tribot & Defawe 2006، لاپەڕە 3.
- ↑ Treffers-Daller 1994، لاپەڕە 25.
- ↑ Jean d'Osta, Dictionnaire historique des faubourgs de Bruxelles, édition Le Livre ISBN 978-2-930135-10-6.
- ↑ Alain Lerond, Dictionnaire de la prononciation (1980), Larousse, pp. 477.
- ↑ «Bruxelles: des vestiges romains retrouvés sur le site de Tour et Taxis». RTBF Info (بە فەرەنسی). ٦ی ئابی ٢٠١٥. لە ٢٣ی ئابی ٢٠١٧ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٨ی نیسانی ٢٠١٧ ھێنراوە.
- ↑ «Les Romains de Tour & Taxis — Patrimoine – Erfgoed». patrimoine.brussels (بە فەرەنسی). لە ١٠ی نیسانی ٢٠١٧ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٨ی نیسانی ٢٠١٧ ھێنراوە.
- ↑ State 2004، لاپەڕە 269.
- ↑ Riché 1983، لاپەڕە 276.
- ↑ «Zo ontstond Brussel» [This is how Brussels originated] (بە هۆڵەندی). Vlaamse Gemeenschapscommissie [Commission of the Flemish Community in Brussels]. لە ڕەسەنەکە لە ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧ ئەرشیڤ کراوە.
- ↑ Brigode 1938، لاپەڕە 185–215.
- ↑ Blockmans & Prevenier 1999، لاپەڕە 30–31.
- ↑ Kirk 1868، لاپەڕە 542.
- ↑ Armstrong 1957، لاپەڕە 228.
- ↑ «How Brussels became the capital of Europe 500 years ago». The Brussels Times. ٢١ی نیسانی ٢٠١٧. لە ١٤ی تەممووزی ٢٠١٩ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٣ی ئابی ٢٠١٩ ھێنراوە.
- ↑ Jenkins، Everett Jr. (٧ی ئایاری ٢٠١٥). The Muslim Diaspora (Volume 2, 1500–1799): A Comprehensive Chronology of the Spread of Islam in Asia, Africa, Europe and the Americas. McFarland. ژپنک ٩٧٨١٤٧٦٦٠٨٨٩١. لە ١٤ی نیسانی ٢٠٢١ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٣ی ئابی ٢٠١٩ ھێنراوە – لەڕێگەی Google Books.
- ↑ Wasseige 1995، لاپەڕە 4.
- ↑ Mardaga 1994، لاپەڕە 222.
- ↑ Wasseige 1995، لاپەڕە 6–7.
- ↑ Souchal, Geneviève (ed.), Masterpieces of Tapestry from the Fourteenth to the Sixteenth Century: An Exhibition at the Metropolitan Museum of Art, p. 108, 1974, Metropolitan Museum of Art (New York, N.Y.), Galeries nationales du Grand Palais (France), ISBN 0870990861, 9780870990861, google books 29 October 2021 لە وەیبەک مەشین ئەرشیڤ کراوە.
- ↑ Campbell, ed. Tapestry in the Renaissance: Art and Magnificence, exhibition catalogue, Metropolitan Museum of Art 2002.
- ↑ Culot et al. 1992.
- ↑ Tucker 2009، لاپەڕە 753.
- ↑ Oudiette 1804، لاپەڕە XIII.
- ↑ Duvergier 1835، لاپەڕە 300.
- ↑ Galloy & Hayt 2006، لاپەڕە 86–90.
- ↑ Slatin 1979، لاپەڕە 53–54.
- ↑ Pirenne 1948، لاپەڕە 30.
- ↑ Demey 2009، لاپەڕە 96.
- ↑ Charruadas 2005.
- ↑ Demey 2009، لاپەڕە 96–97.
- ↑ Wolmar 2010، لاپەڕە 18–20.
- ↑ Demey 1990، لاپەڕە 65.
- ↑ Eggericx 1997، لاپەڕە 5.
- ↑ Schroeder-Gudehus & Rasmussen 1992.
- ↑ Temmerman 1995، لاپەڕە 2–4.
- ↑ Culot & Pirlot 2005.
