دەروازە:ئیسلام

لە ویکیپیدیاوە، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد
باز بدە بۆ: ڕێدۆزی، گەڕان
بسم الله الرحمن الرحيم

ئیسلام


ئیسلام ئایینێکی یەکتاپەرستییە و لەڕووی ژمارەی باوەڕدارنەوە لە دوای ئایینی مەسیحییەت دووەم ئایینە. بە کەسێک کە باوەڕی بەم ئایینە هەبێتموسڵمان دەوترێ.

موسڵمانان باوەڕیان بەوە ھەیە کە پێغەمبەرەکەیان موحەممەد دواین نێردراو و پێغەمبەری (خوا)یە. هەروەک باوەڕیان بە ڕۆژی دوایی و فریشتەکان ھەیە و قورئان بە پەیامی ڕەوانەکراوی خوا دەزانن بۆ سەر موحەممەد. قورئان سەرچاوەی یەکەمی شەریعەتی ئیسلامە، پاشان کردەوەکان و وتەکانی پێغەمبەر موحەممەد (سوننەت) دێت. هەروەک موسڵمانان باوەڕیان بە ھەموو نێردراو و پێغەمبەرەکانی پێش محەمەد ھەیە وەک ئیبراھیم و یووسف و مووسا و عیسا بەتایبەت ئەوانەی ناویان لە قورئاندا ھاتبێت.

زۆربەی موسڵمانانی ئەمڕۆ لەسەر مەزھەبی سوننە یان شیعەن و ھەندێ کەمایەتی تر ھەیە کە لەسەر مەزھبی ترن. ئیندۆنیزیا گەورەترین وڵاتی ئیسلامیە لە ئێستادا %١٣ موسڵمانانی جیھانی لە خۆ دەگرێت، و ئەوانەی تر دابەشدەبن لە جیھاندا بەم شێوەیە: %٢٥ لە باشوری ئاسیا، %٢٠ لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست، %٢ لە ئاسیای ناوەڕاست، %٤ لە وڵاتەکانی تری باشوری ئاسیا و %١٥ لە ئەفریقا و ھەروەک چەند کۆمەڵگەیەکی ئیسلامی ھەیە لە چین و ڕوسیادا بەڵام بە کەمایەتی دائەنرێن لەبەر زۆر ی ژمارەی دانیشتوانیان، ژمارەی موسڵمانان ئەمڕۆ ئەگاتە ١.٥٧ ملیار کەس بەم شێوەیە %٢٣ی دانیشتوانی جیھان پێک ئەھێنن.

و ژمارەیەکی زۆر موسڵمان ھەیە لە وڵاتە پیشەسازیەکانی وەک ئەمەریکا و کەنەدا و وڵاتەکانی ئەوروپای ڕۆژئاوا ئەمیش بە ھۆی کۆچکردن بووە بۆ سەرچاوەی بژێوی، و ڕێژەی موسڵمانان لەم وڵاتانە بە شێوەیەکی بەرچاو زیاد دەکات و ئەویش بە ھۆی ئەوەی ھەندێ لە نەوەکانیان ھەڵدەستن بە ناسین و نزیکبونەوە لەم ئاینە، ئەمەش وایکردووە ژمارەیەک لە شارەزایان وا دادەنێن کە ئیسلام خێراترین بڵاوبونەوەی ھەیە لە نێو ئاینەکان لە ئێستادا.


زیاتر...

وتاری هەڵبژێردراو

فراوانبوونی ئیسلام (٦٢٢-٧٥٠ز)

سەردەمی زێڕینی ئیسلام (بە عەرەبی: العصر الذهبي للإسلام ، بە ئینگلیزی: Islamic Golden Age) بە ساڵانی نێوان (٧٥٠-١٢٥٨) زایینی دەوترێت. لەم سەردەمەدا شارستانی ئیسلامی پێشڕەو بووە لە زانستەکانی : پزیشکی و ڤێرتێرنەری و دەرمانسازی و توێکاری و سرووشتزانی و ئەندازیاری و بیرکاری و گەردوونزانی و کشتوکاڵ و زەویناسی و ئابووری و ڕامیاری...و هتد. لە سەرەمە ئیسلامیەکاندا زانستی میکانیک پێی دەووترا (علم الحیل) ، زانستی جوگرافیاش پێی دەوترا ڕۆژمێری وڵاتان (تقویم البلدان) ، و زانستی کۆمەڵناسی پێی دەوترا ئاوەندانییەکان (العمرانیات) ، زانستی (زەویناسی) یان (جیۆلۆجی) پێی دەوترا (زانستی بەرد و چینەکانی زەوی) ، و زانستی فیزیاش پێی دەوترا (علم الطبیعة) سرووشتزانی ، موسوڵمانان پێشەنگ بوون لەم زانستانەدا. زانا (هۆوارد تورنەر) لە کتێبێکیدا لەسەر زانا موسوڵمانەکان نووسیویەتی : "زانا و هونەرمەند و میر و کرێکارە موسوڵمانەکان هەموو بەیەکەوە کلتوورێکی بێ هاوتایان درووستکرد و بە شێوازێکی ڕاستەوخۆ و ناڕاستەوخۆ کاریگەری گەورەیان لەسەر هەموو کیشوەرەکانی جیهان درووستکرد.

بیرکاری بناغە و بنەڕەتی زۆرێک لە زانستەکانە و ، لەم بوارەدا چەندین کەسی بەناوبانگیان تێدا پەیدابوو وەک : (خەواریزمی و سابتی کوڕی قوڕە و بەتتانی و خازینی بەسری و عومەری کوڕی ئیبراهیم خەیام) و هەروەها لە ئەندەلوسیش (موسەلەمە مەجریتی یان مەدریدی) پەیدا بوو لە قوتابیەکانیشی (ئیبن سەمح و عامر سەففار قورتبی و کەرامانی و ئومەییەی کوڕی ئەبی سەڵت) و غەیری ئەمانیش هەبوون هەروەها (ئیبن تاهیر بەغدادی) خاوەنی کتێبی (التکملة فی الحساب) و (یەحیای کوڕی یەعیش ئومەوی) کە خەڵکی ئەندەلوسە و لە دیمەشق ژیاوە و لە سەدەی چواردەیەمی زایینیدا و خاوەنی کتێبی (مراسم الإنتساب فی علوم الحساب)ە و (ئەلکاشی) خاوەنی کتێبی (مفتاح الحساب).

زیاتر...

کەسایەتی هەڵبژێردراو

Avicenna28-02-2010.jpg

ئیبن سینا (بە ئینگلیزی: Ibn Sīnā ، بە لاتینی: Avicenna ، بە عەرەبی: ابن سینا ، بە فارسی: پورسینا) یان (کوڕی سینا) زانایەکی گەورەی موسوڵمانی فارس بوو، ناوی تەواوی (ئەبو عەلی حسێن کوڕی عەبدوڵڵا کوڕی سینا)یە، لە ڕۆژئاوادا بە (Avicenna) ناسراوە، لە ساڵی ٩٨٠ز لە شاری ئەفشانش لە نزیک شاری بوخارا (ئوزبەکستانی ئێستا) لە دایکبووە. زمانی دایکی ئبین سینا فارسی بووە. خوێندنی سەرەتایی لە بوخارادا بووە. لە ھەموو تەمەنێکیدا بلیمەتی ناو بلیمەتەکان بووە.

ھەر لە منداڵیەوە زیرەکی و لێھاتوویی خۆی پیشانداوە و لە تەمەنی دە ساڵیدا شارەزاییەکی زۆر باشی لە قورئان و زمانی عەرەبیدا پەیداکردووە لە ماوەی شەش ساڵی داھاتوی تەمەنیدا ژیانی خۆی تەرخان کرد بۆ (شەریعەتی ئیسلامی ، فەلسەفە ، زانستە سروشتیەکان و لێکۆڵینەوەی لۆجیکی). بەخوێندنەوەی بەرھەمی فەلسەفە یۆنانیەکان و موسوڵمانان و سەرچاوەی تری فەلسەفی دەستی بە خوێندنەوە و لێکۆڵینەوەی فەلسەفی کردووە.


زیاتر...

لقەکانی ئیسلام

وێنەی هەڵبژێردراو

Blauwe Moskee.JPG
مزگەوتی سوڵتان ئەحمەد لە ئیستەنبوڵ

ئایەتێکی پیرۆز

((وَلَقَدْ كَتَبْنَا فِي الزَّبُورِ مِن بَعْدِ الذِّكْرِ أَنَّ الْأَرْضَ يَرِثُهَا عِبَادِيَ الصَّالِحُونَ)) «سوڕەتی ئەنبیا : ١٠٥»

واتە: به ڕاستی ئێمه له کتێبی زه‌بووردا دوای ته‌ورات بڕیارمان داوه که‌: بێگومان به‌نده شیاو و چاکه‌کانم ده‌بنه خاوه‌نی زه‌وی.

ووتەیەکی هەڵبژێردراو

لە کاتێکدا حەق دەست دەکات بە قسەکردن، نەزانین توڕە دەبێت و دەمارگیری ناڕەحەت دەبێت، بەڵام زانست دەبێتە گوێگر بۆی. .....//فەتحوڵڵا گولەن//

پۆلەکان و بابەتەکان

  • مەزهەبەکان:
سوننە: حەنەفی | شافعی | مالیکی | حەنبەلی
شیعە: جەعفەری | ئیسماعیلی | زەیدی
ئیبازی زاهیری
  • کەسایەتییە ئیسلامییە ناودارەکان:
محەمەد | ئەبوبەکر | عومەر کوڕی خەتتاب | عوسمان کوڕی عەفان | عەلی کوڕی ئەبوتالیب | خالید کوڕی وەلید | معاویە کوڕی ئەبووسوفیان | عومەر کوڕی عەبدول عەزیز | عەبدول مەلیک کوڕی مەڕوان | هیشام کوری عەبدول مەلیک | ئەبوعەباس سەفاح | ئەبوجەعفەری مەنسور | ھارون ڕەشید | نورەددین زەنگی | سەلاحەددینی ئەییووبی | ئەسەدەددین شێرکۆ | سوڵتان عوسمان غازی | سوڵتان محەمەد فاتیح | سوڵتان سەلیمی یەکەم | سوڵتان سولەیمان قانونی | عەبدول حەمیدی دووەم ....
  • زانا ئیسلامییە ناودارەکان:
ئیمام ئەبوحەنیفە | ئیمام شافعی | مالیکی کوڕی ئەنەس | ئەحمەد کوڕی حەنبەل | بوخاری | موسلیم | ئیمام غەزالی | ئیبن تەیمیە | ئیبن قییەم | سەعید نوورسی ....


کار بۆ ئەنجامدان

Nuvola apps korganizer.svg


بەکارهێنەرانی بەڕێز دەتوانن ئەم وتارانەی خوارەوە دابنێن یان فراوان بکەن :