بۆ ناوەڕۆک بازبدە

ناحیەی قەرەھەنجیر

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
ناحیەی قەرەھەنجیر
بە عەرەبی: ناحیة قرةهنجیر
بە ئینگلیزی: Qarahanjir subdistrict
Map
ناحیەی قەرەھەنجیر
پۆتانەکان: 35°29′41″N 44°38′29″E / 35.49474°N 44.64139°E / 35.49474; 44.64139پۆتانەکان: 35°29′41″N 44°38′29″E / 35.49474°N 44.64139°E / 35.49474; 44.64139
وڵات عێراق
ھەرێمی فێدراڵ کوردستان
(باشووری کوردستان)
(ناوچە جێناکۆکەکان) [١]
پارێزگاکەرکووک
قەزاقەزای کەرکووک
مەڵبەندقەرەھەنجیر
ژمارەی گوندەکان٤٥
بوون بە ناحیە١٩٧٧
دەسەڵات
 • بەڕێوەبەری ناحیەئاڤێستا شێخ محەمەد
ڕووبەر
 • سەرجەم٧٥٢ کیلۆمەتری چوارگۆشە (٢٩٠ میلی چوارگۆشە)
بەرزایی
٧٨٤ مەتر (٢٬٥٧٢ پێ)
بەرزترین بەرزایی
٩٤٠ مەتر (٣٬٠٨٠ پێ)
نزمترین بەرزایی
٤٦٩ مەتر (١٬٥٣٩ پێ)
ژمارەی دانیشتووان
 • سەرجەم١٣،٢١٧
 • چڕی١٢٫٦٩ کەس لە کیلۆمەتری چوارگۆشە (٣٢٫٩ کەس لە میلی چوارگۆشە)
زمان و ئایین
 • زمانکوردی (سۆرانی)
 • ئایینئیسلام(سوننە)
 • ب پ م(٢٠١٧)٠٫٧٠٦[٢]
بەرز · ٢ەم بۆ ١٧
ناوچەی کاتیUTC+٣ (ناوچەی کاتی)
 • ھاوین (DST)UTC+٣ (ھاوین)
تەلەفۆن٩٦٤+
وێبگەhttp://www.kirkuk.gov.iq/ku/

ناحیەی قەرەھەنجیر یەکێکە لە حەوت ناحیەی قەزای کەرکووک لە پارێزگای کەرکووک لە باشووری کوردستان(ناوچە جێناکۆکەکان) لە عێراق. ناوەندەکەی شارەدێی قەرەھەنجیرە.[٣][٤]

ناو[دەستکاری]

ناوی ئەم ناحیەیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە شارەدێی قەرەھەنجیرە. سەرەتا کە ئەم ناحیەیە درووستکرا ناوی (ناحیة الربیع) بوو.

  • بەناوبانگە بە باخەکانی کە جوانترین جۆرەکانی ھەنجیر بەرھەم دەھێنن، بەتایبەتی ھەنجیری ڕەش، قەرە لەزمانی تورکیدا بە واتای ڕەش دێت، وشەی قەرەھەنجیر لێکدراوی دوو وشەی قەرە+ھەنجیر کە یەکیان کوردییە و ئەوی تریان تورکییە.[٥]
  • لە کۆندا پێیان وتووە (خان جاڕ)[٦]

جوگرافیا[دەستکاری]

ناحیەی قەرەھەنجیر ھاوسنوورە لەگەڵ؛

ڕووبەر[دەستکاری]

ڕووبەری ئەم ناحیەیە (٧٥٢کم٢)یە لە (٧٫٢٪) پارێزگای کەرکووک پێکدەھێنێت و (٢٢٫٧٪) قەزای کەرکووک پێکدەھێنێت.[٨]

دانیشتوان[دەستکاری]

دانیشتوانی ئەم ناحیەیە لە کورد پێکھاتووە، بە پێی پێشبینی دەستەی ئاماری وەزارەتی پلاندانانی حکوومەتی عێراق بۆ ساڵی ٢٠٢١ دانیشتوانی ئەم ناحیەیە (١٣،٢١٧)کەسە. لە (٠٫٧٪)ی دانیشتوانی پارێزگای کەرکووک و (١٫١١٪)ی دانیشتوانی قەزای کەرکووک پێکدەھێنێت.[٩][١٠]

  • لە ڕووی دانیشتوانەوە لە سەر ئاستی (شەشەم)ە لە حەوت ناحیەی قەزای کەرکووک.

مێژوو[دەستکاری]

مێژووی ئەم ناحیە زۆر کۆن نییە لە ساڵی ١٩٧٧دا ھاتووەتە کایەوە، بە ناوی ناحیەی ئەلڕەبیع، بەڵام دوای پرۆسەی ئازادی عێراق، ناوی ناحیەکە بووە ناحیەی قەرەھەنجیر.

لە سەردەمی کۆماریدا (١٩٥٨ - ١٩٩٠)دا[دەستکاری]

سەردەمی ئینگلیز و پاشایەتی چل ساڵی خایەند، تێیدا پەیکەری کارگێڕی یەکە کارگێڕییەکانی دەوڵەت جێگیرکرایەوە و زۆربەی گۆڕانکارییە کارگێڕییەکانی بە مەبەستی کارگێڕی بوو. لە بەرواری ١٤\٧\١٩٥٨دا سەردەمێکی نوێ لە عێراقدا دەستی پێکرد، سیستەمی پاشایەتی گۆڕدرا بە کۆماری، لەم سەردەمەدا زۆرترین گۆڕانکاری لەم وڵاتەدا ئەنجامدرا، لە بواری فکری و سیاسی و ئابووری و کۆمەڵایەتی. ئەم گۆڕانکارییانەش ڕاستەوخۆ ڕەنگدانەوەی بە سەر بواری کارگێڕیدا ھەبوو، زۆرترین ڕەنگدانەوەشی لە لیوای کەرکووکدا ھەبوو، بۆیە زۆرترین گۆڕانکاری کارگێڕی تیایدا ئەنجامدرا.[١١]

ئەم سەردەمە پڕە لە گۆڕانکاری سیاسی، حکومی عەبدولکەریم قاسم (٥) ساڵ، نەتەوە پەرستەکان بە سەرکردایەتی عەبدولسەلام عارف، دواتر براکەی عەبدولڕەحمان عارف (٥) ساڵ، دەسەڵاتی بەعسییەکان لە دوو قۆناغدا، ئەحمەد حەسەن بەکر (١٩٦٨ - ١٩٧٩) و سەددام حوسێن (١٩٧٩ - ٢٠٠٣). کاریگەری ئەم فرە دەسەڵاتە و دەستتێوەردانی وڵاتانی ئیقلیمی و نێودەوڵەتی لە سیاسەتی عێراق، لەسەر گۆڕاکارییە کارگێڕییەکان بە زەقی دەردەکەوێت، زۆربەی زۆری ئەو گۆڕانکارییانە سیاسی بوو، ئامانجی لە ناوبردنی بزوتنەوەی سیاسی کوردستان بوو، وە گۆڕینی دیمۆگرافیای ناوچە ستراتیژییەکان بوو، بەتایبەت ئەوانەی دەوڵەمەند بوون بە سامانە سروشتییەکان.[١٢]

لە نێوان ساڵانی(١٩٧٧-١٩٨٦)دا[دەستکاری]

لە نێوان ساڵانی(١٩٨٧-١٩٩٠)دا[دەستکاری]

لە دوای ساڵی ٢٠٠٣وە[دەستکاری]

کارگێڕی[دەستکاری]

ناحیەی قەرەھەنجیر لە ڕووی کارگێڕییەوە پێکھاتووەلە (٤٥) گوند.[١٤]

ئەمانەش ببینە[دەستکاری]

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  1. ^ Kurdistan Regional Government. KRG. سەردان لە ڕێکەوتی 2012-08-09.
  2. ^ "Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab". hdi.globaldatalab.org (بە ئینگلیزی). Retrieved 2018-09-13.
  3. ^ https://cosit.gov.iq/documents/AAS2021/1.pdf
  4. ^ https://reliefweb.int/map/iraq/iraq-kirkuk-district-reference-map-2020-15-july-2020
  5. ^ ‎جەمال بابان. أصول أسماء المدن و المواقع العراقیة؛ الجزء الاول(عەرەبی). سەردان لە ڕێکەوتی ٢٠-٢-٢٠٢٣.
  6. ^ http://www.hewalname.com/ku/wp-content/uploads/2020/12/مذکرات-مامون-بک-بن-بیگەبک.pdf
  7. ^ https://www.openstreetmap.org/relation/11069469
  8. ^ https://cosit.gov.iq/documents/AAS2021/1.pdf
  9. ^ https://cosit.gov.iq/ar/2018-12-19-08-39-42
  10. ^ ‎مەحموود إسماعیل محمد شھاب. إمکانیة الوصول و الأتصال لعقد شبکة طرق السیارات فی محافظة کرکوک(عەرەبی). سەردان لە ڕێکەوتی ٢٠-١٠-٢٠٢٣.
  11. ^ ‎شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ. ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(پارێزگای کەرکووک، دیالە و کووت)(کوردی). سەردان لە ڕێکەوتی 15-11-2022.
  12. ^ شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ. ئەتڵەسی باشووری کوردستان(کوردی). سەردان لە ڕێکەوتی 15-11-2022.
  13. ^ http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/9609.html
  14. ^ ‎د.عەبدوڵا غەفور. گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا(کوردی).