کوردیی باشووری

لە ویکیپیدیاوە، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد
باز بدە بۆ: ڕێدۆزی، گەڕان
کوردیی باشووری
کوردی خوارگ
قسەی پێدەکرێ لە ڕۆژاوای ئێران، ڕۆژھەڵاتی عێراق
ناوچە ڕۆژاوای ئێران، کرماشان، پارێزگای ئیلام، ڕۆژھەڵاتی پارێزگای کوردستان، ڕۆژاوای پارێزگای ھەمەدان، پارێزگای قەزوین؛ ڕۆژاوای سنووری عێراق، شارەکانی خانەقین، کفری، مەندەلی و بەغدا.
ژمارەی ئاخێوەران نزیکەی ٦،٠٠٠،٠٠ [١] لە ئێران، عێراق و شوێنەکانی تر.  (ڕێکەوت نەدراوە)
بنەماڵەی زمان
کۆدەکانی زمان
ISO 639-3 sdh
Linguasphere 58-AAA-c
SOUTHERN KURDISH.JPG
ناوچەکانی کوردیی باشووری.

کوردیی باشووری یەکێک لە شێوەزارە سەرەکییەکانی زمانی کوردییە[٢] و لە ھەرێمەکانی کرماشان، ئیلام و لوڕستان قسەی پێدەکرێت. بەھەڵە ئەم شێوەزارە ناوی کەڵھوڕی وەخۆ گرتووە، بەڵام کەڵھوڕی خۆی لکێکە لە لکەکانی کوردیی باشووری. ئەم شێوزارە زۆر نزیکە لە شێوەزارەکانی ھەورامی و سۆرانی و یەکێک لە لکە مەزنەکانی ئەم شێوەزارە لەکییە.

ئەلفوبێ[دەستکاری]

شێوەزاری کوردیی باشووری ھێشتا ھیچ ئەلفوبەیەکی فەرمیی بۆ دیاری نەکراوە، بەڵام لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان بە پیتی عەرەبی دەینووسن کە ئەلفوبەیەکی ناتەواوە، چونکوو ھەندێ لە دەنگەکانی نێو ئەم شێوەزارەی تێدا نییە. لەم دوایییانە، ئاکادمیای زمانی کوردی کە لە لایەن ھەندێ زمانناسانی کورد لە ڕۆژاوا دامەزراوە، ئەلفوبێیەکی یەکگرتووی پێشنیار کردووە بۆ ھەموو شێوەزارەکان کە ئەم شێوەزارەش دەگرێتەوە. بەڵام ھێشتا ھیچ ھەنگاوێکی فەرمی ھەڵنەگیراوە بۆ چارەسەرکردنی گرفتی ئەلفوبێ لە زمانی کوردی و شێوەزارەکانیدا.

لکەکانی شێوەزاری کوردیی باشووری[دەستکاری]

بەراوردی کوردیی باشووری لەگەڵ شێوەزارەکانی دیکەی زمانی کوردی[دەستکاری]

کوردیی باشووری کوردیی ناوەندی کوردیی باکووری لەکی کرمانجکی ھەورامی
من من، ئەمن م ئەز، من ئەز، من ئەمن، من
ت تۆ، ئەتۆ، ئەتو تو تو، تە ت، تۆ تۆ، ئەتۆ، تو
من/م کەم من/ئەمن ئەکەم/دەکەم م مەکەم ئەز دکم ئەز کەنا ئەمن/من کەروو/مەکەروو
من/م چم من/ئەمن ئەچم/دەچم م مەچم ئەز دچم ئەز شەنا ئەمن، من لوو/مەلوو
فرە زۆر، فرە فرە پڕ، زاف زاف زۆر/فرا
وەت وت ڤەت گۆت، *بێت ڤات ڤات/وات
ئیرەنگە، ئیسە ئێستا، ھەنووکە ئیسکە نھا، نکا نکا ئیسە
ھات- ھات- ھەت- ھات- ئامە- ئامە-
ھەنا، دەنگ دەنگ، بانگ ھەنا، دەنگ دەنگ ڤەنگ دەنگ
کەلێن، گەورا گەورە کەلنگ گر، گرس، مەزن گرس گەورە
وا با ڤا با ڤا ڤا/وا
واران باران، وەرشت ڤاران، ڤەشت باران ڤاران واران
گەن خراپ گەن خراب خراب، خراڤ خراب

پەراوێزەکان[دەستکاری]