عەبدوڵڵا ئۆجەلان

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search
عەبدوڵڵا ئۆجەلان
لەدایکبوون (١٩٤٨-0٤-0٤) ٤ی نیسانی ١٩٤٨ (تەمەن ٧٢)
ئورفا (ڕحا)
نیشتەجێزیندانیی دوورگەی ئیمرالی تورکیا
نەتەوەکورد
ناوەکانی ترئاپۆ
پیشەسەرکردا
نووسەر
ساڵانی چالاکی١٩٩٩–١٩٧٨
سەرناوسەرۆکی پارتی کرێکارانی کوردستان
جێگرموراد قەرەیلان
حیزبی سیاسیپارتی کرێکارانی کوردستان
ئایینئیسلام
ھاوسەرکەسیرە یڵدرم
(١٩٧٨–١٩٨٨)

عەبدوڵڵا ئۆجەلان ناسراو بە ئاپۆ[١][٢] (لەدایکبووی ٤ی نیسانی ١٩٤٩ لە دێی ئامەرای قەزای خەلفەتێی سەر بە شاری ئورفا ڕحا لە باشووری رۆژھەڵاتی تورکیا)، کەسایەتی سیاسیی، چەپ، زیندانی سیاسیی، دامەزرێنەر و سەرکردەی بزوتنەوەی ناسراو بە پارتی کرێکارانی کوردستان، ڕێکخراوەکەی لەلایەن یەکێتیی ئەورووپا و ئەمریکا و ناتۆ و چەند وڵاتێکی تر لەلیستی ڕێکخراوە تیرۆریستییەکانە.[٣][٤]

ئۆجەلان لەساڵی ١٩٩٩، لەلایەن دەزگای میت (هەواڵگری تورک) بەهاوکاری سی ئای ئەی لەشاری نایرۆبی لە کینیا دەستگیردەکرێت و دەگەڕێندرێتەوە بۆ تورکیا و زیندانی دەکرێت بۆ هەتاهەتایە لەژێر بەندی ١٢٥ی دەستووری تورکیا بەتێوەگلانی بۆ چالاکییەکانی لە ڕێکخراوە چەکدارییەکان.[٥][٦][٧][٨] حوکمدانی ئۆجەلان بۆ زیندانی هەتاهەتایی بۆئەوە دەگەڕێتەوە تورکیا لە سزای لەسێدارەدان کشاوەتەوە بەمەبەستی بردنەوەی ئەو داوایەی کە تورکیا ببێتە ئەندام لە یەکێتیی ئەورووپا. ئۆجەلان لەماوەی ١٩٩٩ بۆ ٢٠٠٩، لەزیندانی تاکەکەسی ژیانی بەسەربردووە[٩] لە دوورگەی ئیمرالی لە دەریای مەڕمەڕە.[١٠][١١]

بیرکردنەوەکانی ئێستای ئۆجەلان بۆئەوەن کە بەکارهێنانی چەک بۆ پرسی چارەسەری کورد ئەوا ڕابردووبووە و لەئێستادا دەبێت دەستکرێت بە چارەسەری دۆزی کورد لەڕێگای چارەسەری سیاسییەوە.[١٢] پێکدادان و ناکۆییەکانی نێوان پەکەکە و حکوومەتی تورکیا بووە هۆی کووژرانی ٤٠ هەزار کەس، لەنێویشاندا ئەندامانی پەکەکە، سەربازانی تورکیا، خەڵکی سڤیلی کورد و تورک هەن..[١٣] لە زیندان ئۆجەلان چەند کتێبێکی نووسی. ژنلۆجی، کە ناسراوە بە زانستی ژنان وەک فۆڕمێک بۆ فێمێنیزم لالەیان ئۆجەلانەوە پێشنیار کراوە.[١٤]

خێزان[دەستکاری]

ئۆجەلان لەدایکبووی ئامەرایە،[١٥] گوندێک کە دەکەوێتە شاری خەلفەتی، پارێزگای ڕحا لە باکووری کوردستان/ڕۆژھەڵاتی تورکیا.[١٦] بەپێی ھەندێک سەرچاوە ئۆجەلان لە ڕۆژی ٤ی نیسانی ١٩٤٨ لەدایکبووە، بەڵام ھیچ سەرچاوەیەکی فەرمی ئەوەی نەسەلەماندووە، وە خودی خۆشی لەبارەی ڕۆژی لەدایکبوونییەوە نازانێت، ساڵی لەدایکبوونیشی بەنزیکی ١٩٤٦ یان ١٩٤٧ دانراوە.[١٧] ئۆجەلان لەخێزانەکەیدا برا گەورەی حەوت خووشک و برا بووە.[١٨] بەپێی ھەندێک سەرچاوە ھەروەھا جارێکیش لەسەر زاری خودی ئۆجەلان ئەوە ئاشکرابووە کە داپیرە و دایکی بەڕەگەز تورک بوون.[١٩][٢٠] بەقسەی ئەمیکەم ناچمانی مامۆستای زانکۆی بار ئیلان لە ئیسرائیل، ئەوکاتەی چاوی بە ئۆجەلان کەوتووە لە ساڵی ١٩٩١ ئەوا ناوبراو کوردی نەدەزانی. ناچمانی لەمبارەیەوە دەڵێت «ئەو (ئۆجەلان) بەمنی وت کە ئەو بە تورکی قسەدەکات، بە تورکی فرمان دەدات وە بە تورکیش بیردەکاتەوە.»[٢١]

برای ئۆجەلان، عوسمان ئەویش ماوەیەک فەرماندەبووە لە ھێزەکانی پەکەکە، دوای وازھێنانی چووەتە باشووری کوردستان.[٢٢] براکەی دیکەی، محەممەد ئۆجەلان ئەندامی پارتی ناوچە دێموکراتیکەکان (بەدەپە) بووە.[٢٣] عومەر ئۆجەلان و دیلەک ئۆجەلان، لە خزمانی ئەودا ئەوانیش ئەندام پەرلەمانی ھەدەپە بوون.[٢٤][٢٥][٢٦]

خوێندن[دەستکاری]

ئۆجەلان لە دواناوەندیی/پەیمانگایەکی هونەری (بەتورکی: Ankara Tapu-Kadastro Meslek Lisesi) لە ئەنقەرە خوێندنوویەتی. دواتر لە بەشی خانووبەرە و موڵکی ئامەد کاری کردووە. دوای مانگێک دەچێتە ناوچەی باقرکۆی لە ئەستەمبوڵ، دواتریش دەچێتە بەشی یاسا لەزانکۆی زانکۆی ئەستەمبوڵ بەڵام دوای ساڵێک دەگوازرێتەوە بۆ زانکۆی ئەنقەرە بۆ خوێندنی زانستە سیاسییەکان،[٢٧] گەڕانەوەی ئۆجەلان شتێکی ئاسایی نەبوو لەوکاتە ڕوویدا بەهۆی کەسێتی ناوبراوەوە ئەمەش لەبەرئەوەی ئۆجەلان ئەندامی گەنجانی شۆڕشگێر بوو کە گرووپێکی ماڕکسی-لێنینی بوون، دەسەڵاتی ئەوکاتە دەیویست ئەو کەسانە دابەش بکات. دواتر سەرۆککۆماری تورکیا سولەیمان دەمیرەل لەو بڕیارەی پەشیمان بوویەوە ئەمەش کاتێک کە پەکەکە دامەزرا وەک هێزێکی کاریگەرتر لەوان.[٢٨] لە ١٩٧٢، ئۆجەلان دەستگیرکرا بەهۆی بەشداریکردنی لە ناڕەزاییەکان لە کووشتنی لەکەسایەتی شۆڕشگێری ماڕکسی ماهیر چایان، بۆ ماوەی ٧ مانگ لە زیندانی ماماک ڕاگیرا.[٢٩] لەساڵی ١٩٧٣، یەکێتیی دیموکراتی ئەنقەڕە بۆ خوێندنی باڵا دامەزرا، دوای ماوەیەکی کەم لە دامەزراندنی کۆمەڵەکە ئەوا ئۆجەلان هەڵبژێردرا بۆ دەستەی بۆڕدی کۆمەڵەکە.[٣٠] لە کانوونی یەکەمی ١٩٧٤ کۆمەڵەکە داخرا.[٣١]

سیاسەت[دەستکاری]

دامەزراندنی پەکەکە[دەستکاری]

لەساڵی ١٩٧٨، ئۆجەلان پارتی کرێکارانی کوردستان دامەزراند کەئەمەش لەناوەڕاستی مەلملانێی چەپ و ڕاستڕەوەکانی تورکیا بوو، کە ئەم ململانێیە بە کودەتای ١٩٨٠ی تورکیا کۆتایی هات. ئۆجەلان پەکەکەی دامەزراند لەدژی حکوومەتی تورکیا ئەمەش بۆئەوەی وڵاتێکی سەربەخۆی بۆ کورد درووستبکات.[١٥][٣٢] لە تەمموزی ١٩٧٩ دەچێتە سووریا، لەوێ دەمێنێتەوە تاکوو تشرینی یەکەمی ١٩٩٨ ئەمەش کاتێک حکوومەتی سووریا بڕیاریدا چیتر داڵدەی نەدات لەوڵاتەکەی.[٣٣]

ناکۆکی کورد-تورک[دەستکاری]

گردبوونەوەی لایەنگرانی ئۆجەلان لە لەندەن، نیسانی ٢٠٠٣
OOjs UI icon article-ltr.svg وتاری سەرەکیناکۆکی کورد-تورک

لەساڵی ١٩٨٤، پەکەکە دەستیکرد بەچالاکییە چەکدارییەکان دژ بە هێزەکانی حکوومەتی تورکیا.[٣٤][٣٥][٣٦][٣٧] لەم نێوانەش خەڵکی سیڤیلیش بەر هێرشەکانی پەکەکە کەوتن.[٣٨][٣٩][٤٠] ئەمەش لەپێناو درووستکردنی دەوڵەتی کوردی بوو. لەئەنجامدا ئەمریکا، یەکێتیی ئەورووپا، سوریا، ئوسترالیا، تورکیا و چەند وڵاتێکی دیکە پەکەکەیان خستە لیستی ڕێکخراوە تیرۆریستییەکان.[٤١][٤٢][٤٣]

دەستگیرکردن و دادگایی[دەستکاری]

تا ساڵی ١٩٩٨ ئۆجەلان لە وڵاتی سووریا بوو، لەساڵی ١٩٩٣ بۆ ماوەیەک لەلایەن دەزگای هەواڵگری گشتی سووریا دەستبەسەربوو بەڵام دواتر ئازادکرا.[٤٤] دواتر کە پەیوەندیەکانی نێوان تورکیا و سووریا تێکچوو، تورکیا ھەڕەشەی لە سووریا کرد بە وەی کە پشتگیری لە پەکەکە دەکەن،[٤٥] بۆیە سوریا ئۆجەلانی ناچار کرد کە سووریا یەجێ بھێلێت بێ ئەوەی بیداتە دەست دەسەڵاتدارانی تورکی. پاش ئەوە ئۆجەلان ڕوویکردە ڕووسیا، پاشان ڕوویکردە چەند وڵاتێکی تر لەوانە ئیتالیا و یۆنان، لە ساڵی ١٩٩٨ لەو کاتەی کە لە یۆنان بوو. لەساڵی ١٩٩٩، حکوومەتی تورکی داوای ڕادەستکردنی ئۆجەلانی لە حکوومەتی ئیتالیا کرد.[٤٦] ئەوکاتە ئۆجەلان لەلایەن بریتا بوهلەر، پارێزەری ئەڵمانی و شارەزا لە یاسای نێودەوڵەتیی پشتگیری دەکرا، بریتا داوای دەکرد کە ئەو تۆمەتانەی لەسەر ئۆجەلانن دەبێت لەدادگا بسەلمێندرێن.[٤٧]

ئۆجەلان لەکاتی دادگاییکردن.

ئۆجەلان لە ١٥ی شوباتی ١٩٩٩ لە کینیا دەستگیر کرا لە ئۆپەراسیۆنێکی ھاوبەش لە نێوان دەزگای سیخوڕی مەرکەزی ئەمریکی سی ئای ئەی[٤٨] و دەزگای سیخوڕی تورکی ئێم ئای تی و دەزگای سیخوڕی ئیسرائیلی موساد، ئەمەش ئەوکاتەبوو ئۆجەلان لە باڵیۆزخانەی یۆنان بەڕێگاوەبووە بچێتە فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی جۆمۆ کینیاتا. پاشان لە رێگەی ئاسمانەوە گوازرایەوە بۆ تورکیا بۆ دادگایی کردنی. جۆرج کۆستولاس، کونسڵی یۆنانی کە ئۆجەلانی پاراستبوو، ئەوەی ڕاگەیاند کە ژیانی لەمەترسیدابووە لەدوای ئۆپەراسیۆنەکە.[٤٩]

لەقسەکردنی بۆ پێشکەشکار و ڕۆژنامەوان جان دوندەر لەکەناڵی ئێن تیڤی تورکی، یەکێک لە کاربەدەستەکان و جێگری سکرتێری میت، جەواد ئونیش ئەوەی ڕاگەیاند کە ئۆجەلان لەلایەن ئەمریکییەکانەوە قۆڵبەستکرا و ڕادەستی دەسەڵاتی تورکیا کراوە بۆدادگاییکردن[٥٠] ئەمەش بۆ کار و چالاکییەکانی ناوبراو بووە بۆ دامەزراندنی دەوڵەتێکی سەربەخۆی کوردی. لەدوای دەستگیرکردنی ئۆجەلان، بەهەزاران کورد لە وڵاتانی جیهان ئیدانە و گردبوونەوەیان ڕێکخست لەبەردەم باڵیۆزخانەکانی یۆنان و ئیسرائیل. کوردانی ئەڵمانیا هەڕەشەیان لێکرا کە دیپۆرتدەکرێنەوە ئەگەر بەردەوامبن لە گردبوونەوە بۆ پشتگیرکردنی ئۆجەلان. ئەم هەڕەشەیەش لەدوای ئەوە هات کە سێ کورد کووژران و ١٦ کەسیش برینداربوون لە هێرشی ١٩٩٩ی کونسڵخانەی ئیسرائیل لە بەرلین.[٥١][٥٢]

لە کاتی دەستگیر کردنیەوە، ئۆجەلان خراوە زیندانێکی تاکەکەسیی لە دوورگەی ئیمرالی لە دەریای مەڕمەڕە لە تورکیا، ئۆجەلان تاکە زیندانی ئەو شوێنەبوو و زیندانییەکانی دیکە گواسترانەوە بۆ زیندانییەکانی دیکەی تورکیا، هەروەها زیاتر لە ١٠٠٠ چەکدار بۆ پاسەوانیکردن لە ئۆجەلان دانران. دادگاییکردنی ئۆجەلان لەلایەن سێ قازی سەربازی دەستیپێکرد، ئۆجەلان بەتۆمەتی خیانەتی نیشتمانی و جوداخوازی لەڕۆژی ٢٩ی حوزەیرانی ١٩٩٩ فەرمانی لەسێدارەدانی بۆ دەرچوو.[٥٣] هەروەها فەرمانی بانکردنی لە کارکردنی حکوومی بۆ هەمیشەیی بۆدەرچوو.[٥٤] لە کانوونی دووەمی ٢٠٠٠، بڕیاریدا فەرمانی لەسێدارەدانی ئۆجەلان دوابخات تاکوو دادگای مافەکانی مرۆڤ لە یەکێتیی ئەورووپا پێداچوونەوە بۆ بڕیارەکە دەکات.[٥٥] لە ئابی ٢٠٠٢، تورکیا سزای لەسێدارەدانی لەوڵاتەکەی نەهێشت،[٥٦] هەربۆیە لە تشرینی یەکەمدا سزای ئۆجەلان گۆڕدرا بۆ زیندانی هەتاهەتایە.[٥٧]

دوابەدوای ئەم ڕووداوانە، ئۆجەلان لە زیندانی ئیمرالی بەتاکەکەسی مایەوە. لە تشرینی دووەمی ٢٠٠٩، دەسەڵاتی تورکیا ئەوەی ڕاگەیاند کە ئۆجەلان دەگوازنەوە بۆ بەشێکی دیکەی هەمان زیندان و لەوێوە دەتوانێت حەفتانە بۆ دە کاتژمێر چاوی بە زیندانییەکانی دیکەی پەکەکە بکەوێت. ئەم بەشە زیندانە بەمدواییانە درووستکرا ئەمەش کاتێکبوو کە لیژنەی نەهێشتنی ئەشکەنجەدانی ئەورووپا سەردانی دوورگەی ئیمرالی کرد و ڕەخنەی لە ڕەوشی ئۆجەلان گرت.[٥٨][٥٩]

لەساڵی ٢٠٠٥، دادگای مافەکانی مرۆڤی یەکێتیی ئەورووپا ئەوەی ڕاگەیاند کە تورکیا پێشێڵی بەندەکان ٣،٥ و ٦ی ڕێککەوتننامەی مافەکانی مرۆڤی لەیەکێتیی ئەورووپا کردووە بەوەی کە ئۆجەلانی دەستگیرکردووە بەزیندانیکردنی هەتاهەتایی بەبێ ئەوەی لە دادگایەکی دادپەروەرانە دادگایی بکات.[٦٠] دادگای تورکیا داوای ئۆجەلانیشی ڕەتکردەوە لەبارەی دووبارە دادگاییکردنەوەی.[٦١]

باروودۆخی زیندان[دەستکاری]

لە ٢٧ی تەمموزی ٢٠١١ تاکوو ٢ی ئایاری ٢٠١٩، پارێزەرانی ئاپۆ نەیاندەتوانی ئەو ببینن.[٦٢] لە تەمموزی ٢٠١١ تاکوو کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ پارێزەرەکانی ئۆجەلان زیاتر لە ٧٠٠ داواکارییان بەرزکردەوە بۆ سەردانیکردنی ئەو، بەڵام هەمووی ڕەتکرانەوە.[٦٣] هەموو ئەوانە ناڕەزایی خەڵکی کوردی لێکەوتەوە لەوڵاتە جیهانییەکان بۆئەوەی کۆمەڵگای نێودەوڵەتی ئاگاداری ڕەوشی ئۆجەلان بن.[٦٤] لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٢، سەدان لە زیندانییە سیاسییە کوردەکان مانگرتنیان لەخواردن ڕاگەیاند لەپێناو چاککردنی باروودۆخی زیندانی ئۆجەلان، هەروەها بۆ مافی خوێندن بەزمانی کوردی. مانگرتنەکە ٦٨ ڕۆژی خایاند، بەردەوامبوو تاکوو لەسەر داوای ئۆجەلان مانگرتنەکەیان شکاند.[٦٥] ئۆجەلان ماوەی دوو ساڵان دیداری خەڵکی لێ قەدەغەکرابوو لە ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ تاکوو ١١ی ئەیلوولی ٢٠١٦ کاتێک براکەی محەممەد ئۆجەلان سەردانیکرد لە جەژنی قوربان.[٦٦]

لە٦ی ئەیلوولی ٢٠١٨، سەردانیکردنی پارێزەرەکانی لێ قەدەغەکرا بۆماوەی شەش مانگان لەبەر سزاکەی پێشووی کە لەساڵانی ٢٠٠٥-٢٠٠٩ بەسەریدا سەپێنرابوو، لەڕاستیدا ئەم سزایەش بەبۆنەی ئەوەبوو پارێزەرەکانی ئۆجەلان گفتووگۆیەکەیان لەگەڵ ئۆجەلان بۆڕای گشتی بڵاوکردبوویەوە و کە لەپەیامەکەشیدا ڕێبەرایەتیکردنی پەکەکەی لەخۆ گرتبوو.[٦٢] دواتر جارێکی دیکە ئۆجەلان سەردانیکردنی لێ قەدەغەکرایەوە تاکوو ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩، کاتێک براکەی بۆ دودووەمجار مۆڵەتی پێدرا کەسەردانی بکات. براکەی ئەوەی ئاشکراکرد کە تەندرووستی ئۆجەلان باشبوو.[٦٧] قەدەغەکردنی سەردانی پارێزەرەکانی لە نیسانی ٢٠١٩ هەڵگیرا، ئۆجەلان لە ٢ی ئایاری ٢٠١٩ چاوی بە پارێزەرەکانی کەوت.[٦٢]

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  1. ^ Political Violence against Americans 1999. Bureau of Diplomatic Security. December 2000. پەڕە 123. ISBN 978-1-4289-6562-1. 
  2. ^ "Kurdistan Workers' Party (PKK)". Encyclopædia Britannica. لە ڕێکەوتی ٢٥ی تەممووزی ٢٠١٣ ھێنراوە. 
  3. ^ http://www.fas.org/irp/world/para/docs/mfa-t-pkk.htm
  4. ^ http://www.tc-america.org/issues-information/pkk-terrorism-northern-iraq-30.htm
  5. ^ "Fiasco in Nairobi". لە ڕێکەوتی ٢٤ی ئایاری ٢٠١٦ ھێنراوە. 
  6. ^ "Abdullah Ocalan: Is the Famed Kurdish Leader a Double Agent Working for Turkish Intelligence against His Own Party, the PKK?". International Business Times. 2013-02-22. لە ڕێکەوتی ٢٤ی ئایاری ٢٠١٦ ھێنراوە. 
  7. ^ "Abdullah Öcalan'ı kim yakaladı?". 10 July 2008. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٦. لە ڕێکەوتی ٢٤ی ئایاری ٢٠١٦ ھێنراوە. 
  8. ^ Miron Varouhakis. "Greek Intelligence and the Capture of PKK Leader Abdullah Ocalan in 1999" (PDF). cia.gov. 
  9. ^ "Prison island trial for Ocalan". BBC News. 24 March 1999. 
  10. ^ Marlies Casier, Joost Jongerden, Nationalisms and Politics in Turkey: Political Islam, Kemalism and the Kurdish Issue, Taylor & Francis, 2010, p. 146.
  11. ^ Council of Europe, Parliamentary Assembly Documents 1999 Ordinary Session (fourth part, September 1999), Volume VII, Council of Europe, 1999, p. 18
  12. ^ Mag. Katharina Kirchmayer, The Case of the Isolation Regime of Abdullah Öcalan: A Violation of European Human Rights Law and Standards?, GRIN Verlag, 2010, p. 37
  13. ^ "Bir dönemin acı bilançosu". Hürriyet (بە زمانی تورکی). 16 September 2008. لە ڕێکەوتی ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٨ ھێنراوە. 
  14. ^ Argentieri، Benedetta (3 February 2015). "One group battling Islamic State has a secret weapon – female fighters". Reuters. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە ٢٢ی ئابی ٢٠١٩. لە ڕێکەوتی ٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ ھێنراوە. 
  15. ^ ی ا [بەستەری مردوو]
  16. ^ "A Short Biography". Partiya Karkerên Kurdistan / Kurdistan Workers Party. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 24 September 2015. لە ڕێکەوتی ٠٢ی شوباتی ٢٠١٥ ھێنراوە. 
  17. ^ Kutschera، Chris (1999). "Abdullah Ocalan's Last Interview". لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 17 October 2013. لە ڕێکەوتی ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣ ھێنراوە. 
  18. ^ Aliza Marcus, Blood and Belief, New York University Press, 2007. (p.16)
  19. ^ Blood and Belief: The Pkk and the Kurdish Fight for Independence, by Aliza Marcus, p.15, 2007
  20. ^ Perceptions: journal of international affairs – Volume 4, no.1, SAM (Center), 1999, p.142
  21. ^ Turkey: Facing a New Millennium: Coping With Intertwined Conflicts, Amikam Nachmani, p.210, 2003
  22. ^ Kutschera، Chris (July 2005). "PKK dissidents accuse Abdullah Ocalan". The Middle East Magazine. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 7 February 2009. لە ڕێکەوتی ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨ ھێنراوە. 
  23. ^ "BDP wants autonomy for Kurds in new Constitution", Hürriyet Daily News, 4 September 2011
  24. ^ "HDP MP Dilek Öcalan Sentenced to 2 Years, 6 Months in Prison". Bianet. 1 March 2018. [بەستەری مردوو]
  25. ^ "HDP Urfa candidate, Öcalan: We are a house for all peoples". ANF News (بە زمانی ئینگلیزی). لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە ١ی ئازاری ٢٠٢٠. لە ڕێکەوتی 2019-01-14 ھێنراوە. 
  26. ^ "Different identities enter Parliament with the HDP". ANF News (بە زمانی ئینگلیزی). لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە ١ی ئازاری ٢٠٢٠. لە ڕێکەوتی 2019-01-14 ھێنراوە. 
  27. ^ Koru، Fehmi (8 June 1999). "Too many questions, but not enough answers". Turkish Daily News. Hürriyet. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 13 February 2009. لە ڕێکەوتی ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨ ھێنراوە. 
  28. ^ Nevzat Cicek (31 July 2008). "'Pilot Necati' sivil istihbaratçıymış". Taraf (بە زمانی تورکی). لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 9 August 2008. لە ڕێکەوتی ٠٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩ ھێنراوە. Abdullah Öcalan'ın İstanbul'dan Ankara'ya gelmesine keşke izin verilmeseydi. O zamanlar Dev-Genç'i bölmek için böyle bir yol izlendi... Kürt gençlerini Marksistler'in elinden kurtarmak ve Dev-Genç'in bölünmesi hedeflendi. Bunda başarılı olundu olunmasına ama Abdullah Öcalan yağdan kıl çeker gibi kaydı gitti. Keşke Tuzluçayır'da öldürülseydi! 
  29. ^ "Who is who in Turkish politics" (PDF). Heinrich Böll Stiftung. پەڕەکان 11–13. لە ڕەسەن (PDF)ەوە ئەرشیڤ کراوە لە ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩. لە ڕێکەوتی ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  30. ^ Jongerden، Joost؛ Akkaya، Ahmet Hamdi (2012-06-01). "The Kurdistan Workers Party and a New Left in Turkey: Analysis of the revolutionary movement in Turkey through the PKK's memorial text on Haki Karer". European Journal of Turkish Studies. Social Sciences on Contemporary Turkey (بە زمانی ئینگلیزی) (14). ISSN 1773-0546. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە ١٦ی شوباتی ٢٠٢٠. لە ڕێکەوتی ٤ی ئازاری ٢٠٢٠ ھێنراوە. 
  31. ^ Jongerden، Joost؛ Akkaya، Ahmet Hamdi (2012-06-01). "The Kurdistan Workers Party and a New Left in Turkey: Analysis of the revolutionary movement in Turkey through the PKK's memorial text on Haki Karer". European Journal of Turkish Studies. Social Sciences on Contemporary Turkey (بە زمانی ئینگلیزی) (14). ISSN 1773-0546. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە ١٦ی شوباتی ٢٠٢٠. لە ڕێکەوتی ٤ی ئازاری ٢٠٢٠ ھێنراوە. 
  32. ^ "Kurdish leader Ocalan apologizes during trial". CNN. 31 May 1999. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 9 December 2001. لە ڕێکەوتی ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨ ھێنراوە. 
  33. ^ Andrew Mango (2005). Turkey and the War on Terror: For Forty Years We Fought Alone (Contemporary Security Studies). Routledge. پەڕە 34. ISBN 978-0-415-35002-0. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 25 September 2015. لە ڕێکەوتی ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥ ھێنراوە. 
  34. ^ Ministry of Foreign Affairs, The Workers' Party of Kurdistan (PKK), Federation of American Scientists
  35. ^ Letter to Italian Prime Minister Massimo D'Alema, Human Rights Watch, 21 November 1998
  36. ^ Turkey: No security without human rights Archived 5 August 2010 لە وەیبەک مەشین. Amnesty International, October 1996
  37. ^ Special Report: Terrorism in Turkey Archived 28 May 2008 لە وەیبەک مەشین. Ulkumen Rodophu, Jeffrey Arnold and Gurkan Ersoy, 6 February 2004
  38. ^ [١] Archived 16 July 2016 لە وەیبەک مەشین., Four civilians die in PKK attack in SE Turkey
  39. ^ "Pro-PKK protesters attack civilians, Turkey captures senior PKK member". لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 24 December 2013. لە ڕێکەوتی ١٢ی ئایاری ٢٠١٢ ھێنراوە. 
  40. ^ "Batman baby dies after PKK attack, civilian death toll rises to three". لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 24 December 2013. لە ڕێکەوتی ١٢ی ئایاری ٢٠١٢ ھێنراوە. 
  41. ^ Foreign Terrorist Organizations U.S. Department of State, 28 September 2012
  42. ^ "MFA – A Report on the PKK and Terrorism". لە ڕێکەوتی ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥ ھێنراوە. 
  43. ^ "Turco-Syrian Treaty". لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 9 February 2002. لە ڕێکەوتی ٠٩ی شوباتی ٢٠٠٢ ھێنراوە.  , 20 October 1998
  44. ^ "(unknown original Turkish title)" [[https://hdl.handle.net/2027/uiug.30112106671198?urlappend=%3Bseq=214 PKK Leader Abdullah Ocalan Arrested in Syriaداڕێژە:)!]. Günaydın (بە زمانی Turkish). translated by Foreign Broadcast Information Service. 1993-12-16. پەڕە 72. FBIS-WEU-93-240. 
  45. ^ G. Bacik؛ BB Coskun (2011). "The PKK problem: Explaining Turkey's failure to develop a political solution" (PDF). Studies in Conflict & Terrorism. 34 (3). لە ڕێکەوتی ١٣ی تەممووزی ٢٠١٦ ھێنراوە.  [بەستەری مردووی ھەمیشەیی]
  46. ^ Italian diplomacy tries to free herself from the tangle in which it is located, between Turks and Kurds, " internationalizing " the crisis:Buonomo، Giampiero (2000). "Ocalan: la suggestiva strategia turca per legittimare la pena capitale". Diritto&Giustizia Edizione Online. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 24 March 2016. لە ڕێکەوتی ١٦ی ئازاری ٢٠١٦ ھێنراوە.   – via Questia (خۆتۆمارکردن پێویستە)
  47. ^ WELT (1999-02-03). "Von der RAF-Sympathisantin zur Anwältin Öcalans". DIE WELT. لە ڕێکەوتی 2020-03-06 ھێنراوە. 
  48. ^ Weiner, Tim (20 February 1999). "U.S. Helped Turkey Find and Capture Kurd Rebel". The New York Times. لە ڕێکەوتی ١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧ ھێنراوە. 
  49. ^ Ünlü، Ferhat (17 July 2007). "Türkiye Öcalan için Kenya'ya para verdi". Sabah (بە زمانی تورکی). لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 12 January 2008. لە ڕێکەوتی ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨ ھێنراوە. 
  50. ^ "Öcalan bağımsız devlete engeldi". Vatan (بە زمانی تورکی). 15 October 2008. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 18 October 2008. لە ڕێکەوتی ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨ ھێنراوە. Öcalan yakalandığında ABD, bağımsız bir devlet kurma isteğindeydi. Öcalan, konumu itibariyle, araç olma işlevi bakımından buna engel bir isimdi. ABD bölgede yeni bir Kürt devleti kurabilmek için Öcalan'ı Türkiye'ye teslim etti. 
  51. ^ "Kurds seize embassies, wage violent protests across Europe", CNN.com, 17 February 1999
  52. ^ Yannis Kontos, "Kurd Akar Sehard Azir, 33, sets himself on fire during a demonstration outside the Greek Parliament in Central Athens, Greece, on Monday, 15 February 1999" Archived ١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٨, لە وەیبەک مەشین., Photostory, July 1999
  53. ^ "The Argus-Press – Google News Archive Search". لە ڕێکەوتی ٢٤ی ئایاری ٢٠١٦ ھێنراوە. 
  54. ^ "Text of the Ocalan verdict". BBC News. 29 June 1999. لە ڕێکەوتی ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨ ھێنراوە. 
  55. ^ "Turkey delays execution of Kurdish rebel leader Ocalan". CNN. 12 January 2000. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 26 May 2006. لە ڕێکەوتی ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨ ھێنراوە. 
  56. ^ "Turkey abolishes death penalty". The Independent. 3 August 2002. 
  57. ^ Luban، David (2014-07-11). International and Transnational Criminal Law (بە زمانی ئینگلیزی). Wolters Kluwer Law & Business. ISBN 9781454848509. 
  58. ^ Villelabeitia، Ibon (18 November 2009). "Company at last for Kurdish inmate alone for ten years". The Scotsman. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 13 August 2011. لە ڕێکەوتی ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩ ھێنراوە. 
  59. ^ Erduran، Esra (10 November 2009). "Turkey building new prison for PKK members". Southeast European Times. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 19 November 2009. لە ڕێکەوتی ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩ ھێنراوە. 
  60. ^ "HUDOC Search Page". لە ڕێکەوتی ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥ ھێنراوە. 
  61. ^ "There will absolutely be no retrial for Abdullah Öcalan". DailySabah. لە ڕێکەوتی 2019-08-18 ھێنراوە. 
  62. ^ ی ا ب "Öcalan-Anwälte: Kontaktverbot faktisch in Kraft". ANF News (بە زمانی ئەڵمانی). لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە ١٧ی ئایاری ٢٠١٩. لە ڕێکەوتی 2019-05-17 ھێنراوە. 
  63. ^ "Lawyers' appeal to visit Öcalan rejected for the 710th time". ANF News (بە زمانی ئینگلیزی). لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە ٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨. لە ڕێکەوتی 2018-02-17 ھێنراوە. 
  64. ^ "Demonstrations for Öcalan in Europe". ANF News. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە ٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨. لە ڕێکەوتی ٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ ھێنراوە. 
  65. ^ White، Paul (2015). The PKK. London: Zed Books. پەڕە 88. ISBN 9781783600373. 
  66. ^ "Inhaftierter PKK-Chef: Erstmals seit zwei Jahren Familienbesuch für Öcalan". Spiegel Online. 2016-09-12. لە ڕێکەوتی 2019-01-14 ھێنراوە. 
  67. ^ Kurdistan24. "PKK's Ocalan visited by family in Turkish prison, first time in years". Kurdistan24 (بە زمانی ئینگلیزی). لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە ٣٠ی ئابی ٢٠١٩. لە ڕێکەوتی 2019-01-14 ھێنراوە.