ھێرشی ٢٠٢٢ی ڕووسیا بۆ سەر ئوکراینا

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search
ھێرشی ڕووسیا بۆ سەر ئوکراینا ٢٠٢٢
بەشێک لە تەنگژەی نێوان ڕووسیا و ئوکراینا، ٢٠٢١-٢٠٢٢
2022 Russian invasion of Ukraine.svg
نەخشەی شەڕەکە (ئوکراینا)
ڕێکەوت٢٤ی شوباتی ٢٠٢٢ (2022-02-24) – بەردەوامە (٧ مانگ و ٧ ڕۆژ)
شوێن
دۆخ بەردەوامە
شەڕکەرەکان
پشتگیری لەلایەن:
فەرماندە و سەرکردەکان
ھێز
  •  ڕووسیا:
  • ٩٠٠٫٠٠٠ (ھێزە چەکدارەکان)
  • ٥٥٤٫٠٠٠ (ھێزە تایبەتەکان)
  • ٢٫٠٠٠٫٠٠٠ (ھێزی پاراستن)[٥]
  • • لەخۆگیراو ١٧٥٫٠٠٠[٦]–١٩٠٫٠٠٠[٧] لە سنورەکانی ئوکراینا
  • Donetsk PR:
  • ٢٠٫٠٠٠[٥]
  • Luhansk PR:
  • ١٤٫٠٠٠[٥]
  •  ئوکراینا:
  • ٢٠٩٬٠٠٠ (ھێزە چەکدارەکان)
  • ١٠٢٬٠٠٠ (سەربازی)
  • ٩٠٠٬٠٠٠ (ھێزی پاراستن)[٥]
زەرەر و زیانە گیانییەکان
 ڕووسیا
Ukrainian claim:
50 soldiers killed[٨]
2+ captured[٩]
4 tanks destroyed[١٠]
Dozens of armored vehicles destroyed[١١]
6 aircraft shot down[١١]
2 helicopters shot down[١١]
 ئوکراینا
بەپێی ئوکراینا:
40+ soldiers killed[١٢]
Several dozen wounded[١٣]
1 transport aircraft shot down, five onboard killed[١٤]
Russian claim:
Ukraine's military airbases and its air defense systems neutralized[١٥]
٣٠ ھاووڵاتی ئۆکرانی کوژران[١٦][١٢]

لە ٢٤ی شوباتی ٢٠٢٢ ڕووسیا ھەڵمەتەکانی بۆ داگیرکردنی ئوکراینا دەستی پێکرد لە پاش ئامادەکارییە سەربازییەکانی ڕووسیا لەسەر سنوورەکان، داننان بە سەربەخۆی ھەر دوو ھەرێمی دۆنتسک و لوھانسک لە دۆنباسی ئوکراینا و ناردنی ھێزەکانی ڕووسیا بۆ ڕۆژھەڵاتی ئوکراینا لە ٢١ شوباتی ٢٠٢١.

کاتژمێر ٠٦:٠٠ بەکاتی مۆسکۆ (UTC+3)، سەرۆکی ڕووسیا ڤلادیمیر پوتین ئۆپەراسیۆنێکی سەربازی ڕاگەیاند، لە خولەکەکانی دواتر، ھێرشی ئاسمانی و مووشەکبارانکردن بۆ سەر ئوکراینا دەستی پێکرد. ئەمەش کاردانەوەی خێرای ئەمریکا و ناتۆ و وڵاتانی ئەورووپای لێکەوتەوە، کۆبوونەوەی ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی دەستی پێکرد. ئەو ھێرشە ئیدانەی کۆمەڵگای نێودەوڵەتی لێکەوتەوە سزای نوێ بەسەر ڕووسیادا سەپێنرا.[١٧] لە چەندین وڵات خۆپیشاندان و ناڕەزایەتی بەڕێوەچوو، لەھەمانکاتیش لەناو ڕووسیا خۆپیشاندان ئەنجام درا و ژمارەیەکی زۆر لە خۆپیشاندەران دەستگیرکران.[١٨] ئەندامانی ناتۆ بڕیاری پاڵپشتی سەربازی و مادی ئوکراینایاندا.[١٩] ڤۆڵۆدیمێر زێلینسکی ڕای گەیاند وڵاتەکەی دژی ھێرشەکانی ڕووسیا بەرگری دەکات و چەک دانانێت.

پشت ڕووداو[دەستکاری]

دوای ڕووخانی یەکێتی سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٩١ چەندین ناوچەی ئەم وڵاتە سەربەخۆی خۆیان ڕاگەیاند، لەو ماوەدا ڕووسیا و ئوکراینا بەردەوام بوون لە درێژەدان بە دروستکردنی پەیوەندییەکانیان. ساڵی ١٩٩٤ ئوکراینا ڕازی بوو دەستبەردای جبەخانەی ناوکییەکانی بێت بۆ ڕووسیا، ڕێککەوتنامەی بۆدابێست واژوو بکات، لەبەرامبەر ئەوەی ڕووسیا و ئەمریکا و بەریتانیا گەرەنتی پاراستنی ئوکراینا و ڕێگریکردن لە ھەر ھێرشێک کە ببێتە ھۆی ئەوەی مەترسی بخاتە سەر خاکی ئوکراینا. دوای پێنج ساڵ لە واژووکردنی ڕێککەوتنامەی بۆدابێست، ڕووسیا یەکێک بوو لە واژووکەرانی پەیماننامەی ئاسایشی ئەورووپا کە لە ئەستەمبۆڵ ١٩٩٩ بەڕێوەچوو. لە یەکێک لە خاڵەکانی پەیماننامەکە ھاتبوو مافی سروشتی ھەر وڵاتێکە کە ئازادە لە ھەڵبژاردن و گۆرینی شێوازی ڕێکارە ئەمنییەکانی خۆی.[٢٠] لەگەڵ ئەوەی ئوکراینا لە ساڵی ١٩٩١ سەربەخۆی سیاسی و سنووری خۆی ڕاگەیاند، بەڵام ئەمە بۆ سەرکردایەتی ڕووسیا ئەو ناوچەیە بە گۆڕەپانی دەسڕۆیی سەیرکردووە، تەنانەت ساڵی ٢٠٠٨ ڤلادمیر پوتین بە ئاشکرا دژایەتی خۆی بۆ ئەندام بوونی ئوکراینا لە ناتۆ ڕاگەیاند.[٢١][٢٢] پاش ھەوڵە بەردەوامەکانی ئوکراینا بۆ بوون بە ئەندامی ناتۆ سەرۆکی ڕووسیا ستراتیژیداگیرکردنی ئەو وڵاتەی داڕشت بە بیانووی ئەوەی گەلی ئۆکرانی و ڕووسی یەک نەتەوەن و بەھۆی ڕووداوەکانی یەکێتی سۆڤیەت لەیەکتری جیاکراونەتەوە.[٢٣] ھەروەھا بەبیانووی مەترسی بۆ سەر ئاسایشی ڕووسیا، دژایەتی خۆی بۆ ئەندامییەتی ئوکراینا لە ناتۆ ڕاگەیاند.[٢٤]

کاتھێڵی ھێرشەکان[دەستکاری]

٢٤ی شوبات[دەستکاری]

کەمێک پێش کاتژمێر ٠٥:٠٠ ی بەیانی بە کاتی ئوکراینا (٠٢:٠٠) و کاتژمێر (٠٦:٠٠ بەکاتی مۆسکۆ) ڕۆژی ٢٤ی شوبات، ڤلادیمیر پوتین لە وتارێکدا ڕای گەیاند بڕیاری دەستپێکردنی ھێرشی سەربازی بۆ سەر ڕۆژھەڵاتی ئوکراینا داوە.

پوتین لە وتارەکەیدا ئاماژەی بەوەدا ھیچ پلانێک بۆ زیانگەیاندن بە خەڵکی ئوکراینا دانەنراوە، پشتگیری مافەکانی ئەوانی کرد، تەنھا دەیانەوێت ئوکراینا لە چەک دابماڵن. ھەروەھا داوای لە سەربازانی ئوکراینا کرد کە لە سەرسنورەکان بکشێنەوە و چەک دابنێن بەو شێوەیە پارێزراو دەبن.

پاش چەند خولەکێک لە ڕاگەیەندراوەکەی پۆتین، ھێرشی ئاسمانی بۆ سەر شارەکاجی کیێڤ، خارکیڤ، ھەرێمەکانی دۆنباس دەستی پێکرد لە سنووری ڕۆژھەڵاتی ئوکراینا. بەرپرسانی ئۆکرانی ئاماژەیان بەوەدا کە سوپای ڕووسیا لە ئۆدیسا و ماریۆپۆل دابەزیون و بە مووشەکی کروز و مووشەکی بالستیک ھێرشیان کردووەتە سەر کۆگاکانی سەربارزی و فڕۆکەخانە لە کیێڤ و خارکیڤ و دنیپرۆ و تەقاندوویانەتەوە. بەڵام لە دواتر سوپای ئوکراینا ڕاپۆرتی نیشتنەوەی سوپای ڕووسیا لە ئۆدیسای ڕەت کردەوە، لە کاتژمێر ٦:٤٨ خولەکی بەیانی لەناوچەی نێوان ڕووسیا و ئوکراینا و بیلاڕووس ئۆتۆمبێلە سەربازییەکانی سوپای ڕووسیا چوونە ناو ئوکراینا. بەوتەی ئانتۆن ھێراشینکۆی وەزیری دەرەوەی ئوکراینا، پاش کاتژمێر ٦:٣٠ خولەکی بەیانی (کاتژمێر ٠٢:٠٠ی بەکاتی جیھانی) سوپای ڕووسیا ناوچەیەکی نزیک شاری خارکیڤ داگیرکرد، پاشان بەرەو شارەکانی ماریۆپۆل و ئۆدیسا پێشڕەویان کرد. کاتژمێر ٠٧:٤٠ خولەکی بی بی سی لە زاری سەرچاوەکانی ترەوە ئاماژەی بەوەدا کە سوپای ڕووسیاش لە ڕێگەی بیلاڕووسەوە دەچنە ناو ئەو وڵاتەوە. لە پاشان ھێزی پاسەوانی سنووری ئۆکرانین ڕاپۆرتی ھێرشکردنە سەر سەر پێگەکانی لوھانسک، سومی، خارکیڤ، چەرنێھێڤ و گیتۆمیر و ھەروەھا دوورگەکانی کریمیای بڵاوکردەوە و بەرپەرچیان داوەتەوە، لە بەرامبەردا وەزارەتی بەرگری ڕووسیا ڕای گەیاند ھیچ بەرگرییەک لەلایەن سوپای ئوکراینا نەبووە، وەزارەتی ناوخۆی ئوکراینا بڵاوی کردەوە کە ھێزەکانی ڕووسیا چوونەتە ناو گوندەکانی ھۆڕۆدییشچە و میلۆڤ لە لوھانسیکان.[٢٥] ناوەندی پەیوەندی ستراتیژی ئوکرانی ڕای گەیاند کە سوپای ئوکراینا لە ھێرشێکدا توانیان ناوچەی شاشاستیان لە نزیک لوھانسک گرتووەتەوە، نزیکەی ٥٠ کوژراوی ڕووسیای لێکەوتووەتەوە.[٢٦] دوای ئەوەی بۆ ماوەی کاتژمێرێک لەکارکەوت، ماڵپەری وەزارەتی بەرگری ئوکراینا بەردەست بووە و، لەوێدا ڕاگەیەندرا کە پێنج فڕۆکە و ھەلیکۆپتەرێکی ڕووسیایان لە لوھانسک خستووەتە خوارەوە.[٢٧]

کەمێک پێش کاتژمێر ٧:٠٠ (UTC+2)، زلێنسکی یاسای حکوومەتی سەربازی لە ئوکراینا ڕاگەیاند.[٢٨] بانگێشتی خەڵکی ئوکراینای کرد ئەوانەی توانای ھەڵگرتنی چەکیان ھەیە خۆیان لە بنکە سەربازییەکان ناونوس بکەن و بەرگری لە وڵات بکەن.[٢٩]ھەرەوەھا زیلێنسکی ڕایگەیان سەرجەم پەیوەندییە دیپلۆماسییەکانیان لەگەڵ ڕووسیا ڕاوەستاندووە.[٣٠] مووشەکەکانی ڕووسیا، فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی بۆریسپیل یەکێک لە فڕۆکەخانە گەورەکانی ئوکراینایان کردە ئامانج و بۆردوومان کرا.[٣١][٣٢] بەو ھۆیەوە ئوکراینا ئاسمانی خۆی بە ڕووی فڕۆکە مەدەنییەکان داخست.[٣٣] لە بەردەوامی ھێرشەکان یەکەیەکی سەربازی ئوکراینا لە شاری پۆدلیسک لەلایەن ھێزەکانی ڕووسیاوە ھێرشی کرایە سەر و لە ئەنجامدا شەش کەس کوژران و حەوتی دیکە بریندار بوون [٣٤]. ھەروەھا کەسێکی دیکەش لە شاری ماریۆپۆل کوژرا[٣٥] .جگە لە کوژرانی ١٨ کەس لە گوندێکی لیپتسکی لە ئۆدیسا ئۆبلاستی .[٣٦]

ئەمانەش ببینە[دەستکاری]

تێبینییەکان[دەستکاری]

  1. ^ ئ ا Donetsk People's Republic and Luhansk People's Republic are separatist states that declared their independence in May 2014, while receiving recognitions from each other, the de facto state of South Ossetia, and Russia (since 2022).[١][٢][٣]
  2. ^ Russian forces invaded also from Belarusian territory[٤]

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  1. ^ "South Ossetia recognises independence of Donetsk People's Republic". Information Telegraph Agency of Russia. 27 June 2014. Archived from the original on 17 November 2016. Retrieved 31 January 2022.
  2. ^ Alec, Luhn (6 November 2014). "Ukraine's rebel 'people's republics' begin work of building new states". The Guardian. Donetsk. Archived from the original on 26 January 2022. Retrieved 31 January 2022. The two 'people's republics' carved out over the past seven months by pro-Russia rebels have not been recognised by any countries, and a rushed vote to elect governments for them on Sunday was declared illegal by Kiev, Washington and Brussels.
  3. ^ "Общая информация" [General Information]. Official site of the head of the Lugansk People's Republic (بە ڕووسی). Archived from the original on 12 March 2018. Retrieved 11 March 2018. 11 июня 2014 года Луганская Народная Республика обратилась к Российской Федерации, а также к 14 другим государствам, с просьбой о признании её независимости. К настоящему моменту независимость республики признана провозглашенной Донецкой Народной Республикой и частично признанным государством Южная Осетия. [Translated: On June 11, 2014, the Luhansk People's Republic turned to the Russian Federation, as well as to 14 other states, with a request to recognize its independence. To date, the republic's independence has been recognized by the proclaimed Donetsk People's Republic and the partially recognized state of South Ossetia.] ١٢ی ئازاری ٢٠١٨ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.
  4. ^ ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی <ref> ھەڵە؛ ھیچ دەقێک بۆ ژێدەری CNN invasion routes نەدراوە
  5. ^ ئ ا ب پ The military balance 2021. Abingdon, Oxon: International Institute for Strategic Studies. 2021. ISBN 978-1-03-201227-8.
  6. ^ Julian E., Barnes; Michael, Crowley; Eric, Schmitt (10 January 2022). "Russia Positioning Helicopters, in Possible Sign of Ukraine Plans". The New York Times. Archived from the original on 22 January 2022. Retrieved 20 January 2022. American officials had expected additional Russian troops to stream toward the Ukrainian border in December and early January, building toward a force of 175,000.
  7. ^ Bengali, Shashank (18 February 2022). "The U.S. says Russia's troop buildup could be as high as 190,000 in and near Ukraine". The New York Times. Archived from the original on 18 February 2022. Retrieved 18 February 2022.
  8. ^ "Russia-Ukraine live news: Moscow launches full-scale invasion". Al Jazeera. 24 February 2022. Archived from the original on 24 February 2022. Retrieved 24 February 2022.
  9. ^ "Ukrainian military says it captured two Russian soldiers". The Jerusalem Post | JPost.com. Archived from the original on 24 February 2022. Retrieved 24 February 2022.
  10. ^ "Ukraine says 50 Russian troops killed, four tanks destroyed". Reuters. 24 February 2022. Archived from the original on 24 February 2022. Retrieved 24 February 2022.
  11. ^ ئ ا ب Rahman, Khaleda (24 February 2022). "Ukraine shoots down several Russian aircraft, country's military claims". Newsweek. Archived from the original on 24 February 2022. Retrieved 24 February 2022.
  12. ^ ئ ا "Ukraine says more than 40 of its soldiers, 10 civilians killed". www.timesofisrael.com. 24 February 2022. Archived from the original on 24 February 2022. Retrieved 24 February 2022.
  13. ^ "Ukraine FM says Russia carrying out 'full-scale attack'". Al Arabiya English. 24 February 2022. Archived from the original on 24 February 2022. Retrieved 24 February 2022.
  14. ^ "Ukrainian military plane shot down, five killed – authorities". Reuters. 24 February 2022. Archived from the original on 24 February 2022. Retrieved 24 February 2022.
  15. ^ "Explosions heard across Ukraine as Russian military operation begins". Al Arabiya English. 24 February 2022. Archived from the original on 24 February 2022. Retrieved 24 February 2022.
  16. ^ "Ukraine: Russia has launched 'full scale invasion'". BBC. 24 February 2022. Archived from the original on 24 February 2022. Retrieved 24 February 2022.
  17. ^ Groppe, Courtney Subramanian, Michael Collins, Rebecca Morin, Joey Garrison and Maureen. "Biden details new Russian sanctions as death toll climbs in Ukraine". USA TODAY. Retrieved 2022-02-27.
  18. ^ "More than 1,700 people detained in widespread Russian protests against Ukraine invasion".
  19. ^ "NATO to deploy thousands of commandos to nations near Ukraine". www.aljazeera.com. Retrieved 2022-02-27.
  20. ^ "Istanbul Document | OSCE". web.archive.org. 2020-12-05. Retrieved 2022-02-24.
  21. ^ "Bush-Putin row grows as pact pushes east | Vladimir Putin | The Guardian". web.archive.org. 2022-02-08. Retrieved 2022-02-24.
  22. ^ "Putin warns Nato over expansion | Vladimir Putin | The Guardian". web.archive.org. 2022-02-13. Retrieved 2022-02-24.
  23. ^ "Article by Vladimir Putin "On the Historical Unity of Russians and Ukrainians" • President of Russia". web.archive.org. 2022-01-25. Retrieved 2022-02-24.
  24. ^ "Ukraine: NATO's original sin – POLITICO". web.archive.org. 2022-02-09. Retrieved 2022-02-24.
  25. ^ Cohn, Nate (2022-02-23). "Putin's Forces Attack Ukraine". The New York Times. ISSN 0362-4331. Retrieved 2022-02-26.
  26. ^ "ВСУ отвоевали Счастье: уничтожено около 50 врагов". www.unian.net (بە ڕووسی). Retrieved 2022-02-26.
  27. ^ "KyivPost". Twitter. Retrieved 2022-02-26.
  28. ^ Singh, Samantha Lock (now); Maanvi; Oladipo, Gloria; Michael, Chris; Jones (earlier), Sam; Beaumont, Peter (2022-02-24). "Markets shaken after Putin announces special military operation – as it happened". The Guardian. ISSN 0261-3077. Retrieved 2022-02-26.
  29. ^ "Зеленский отдал приказ ВСУ наносить максимальные потери оккупантам". www.unian.net (بە ڕووسی). Retrieved 2022-02-26.
  30. ^ "Украина разорвала дипломатические отношения с Россией". Interfax.ru (بە ڕووسی). Retrieved 2022-02-26.
  31. ^ Reuters (2022-02-24). "Ukrainian president signs decree on general mobilisation of population -Interfax". Reuters. Retrieved 2022-02-26.
  32. ^ "Ukraine closes airspace as Putin orders military operation". POLITICO. 2022-02-24. Retrieved 2022-02-26.
  33. ^ Россия обстреляла жилой дом в Чугуеве Харьковской области: видео последствий (بە ڕووسی), retrieved 2022-02-26
  34. ^ "Ukraine invaded: Casualties as fighting rages after Russian attack". BBC News. Retrieved 2022-03-03.
  35. ^ Россия обстреляла жилой дом в Чугуеве Харьковской области: видео последствий (بە ڕووسی), retrieved 2022-03-03
  36. ^ "Перші три дні повномасштабної російсько-української війни (текстовий онлайн) | Громадське телебачення". hromadske.ua (بە ئۆكراینی). Retrieved 2022-03-03.

بەستەرە دەرەکییەکان[دەستکاری]