چەک
| چەک | |
|---|---|
 | |
| لقی | ئامراز، تەنی فیزیکی |
| ھاشتاگ | weapon |
| 2022 Harmonized System Code | 93 |
چەک بریتییە لەو ئامێرانە کە لە کاتی شەڕ و تێکھەڵچووندا بەکار دێن بۆ لێدان و بریندارکردنی ڕکابەر و دوژمن. ھەروەھا بۆ زیان گەیاندن و تێکشکاندنی خۆی و کەلوپەل و موڵک و سامانی، چەک دەتوانرێت بۆ مەبەستی ھێرشکردن و بەرگری و زۆر جار بۆ ھەڕەشەکردنیش بەکاردێت، وە لە باری کرداریدا چەک بریتییە لە ھەر شتێک کە توانای زیان گەیاندنێکی ماددی و جەستەییی ھەبێت وە بەم ھۆیەوە چەک دابەش دەبێت بەسەر چەندین جۆر و شێوەوە کە لە بچووکترین و سەرەتاترینیان دەست پێدەکات وەکو (قامچی، چەقۆ، تەور و کوتەک)ەوە بۆ پێشکەوتووترین و نوێترینیان وەکو (مووشەکە کیشوەربڕەکان و مووشەکە ئارەستەکراوەکان بە لەیزەر).
ھاوکاریی چەکی نێونەتەوەیی
[دەستکاری]پێویستە ئاماژە بە گرنگیی ڕوو لە زیادبوونی ھاوکاریی سەربازیی نێونەتەوەیی و بڵاوبوونەوەی جیھانیی ستراتیژییەکانی بەرپەرچدانەوە بکرێت. وەک لە تیۆریی بایزیدی لەسەر بەرپەرچدانەوەدا ھاتووە، نێونەتەوەیییکردنی بەرپەرچدانەوە گواستنەوەی چەک و تواناکانی تری سەربازی بۆ دەوڵەتە ھاوپەیمانەکان و کەسەیەتییە نانەتەوەیییەکان دەگرێتەوە، وەک ئامرازێک بۆ بەھێزکردنی مەودای ستراتیژی و باوەڕپێکراوی ھەڕەشەکان.[١]
لە ژینگەی ئاسایشی پەیوەستداری ئەمڕۆدا، بەھای بەرپەرچدانەوەی چەکەکان زۆربەی کات تەنھا پەیوەست نییە بە تایبەتمەندییە تەکنیکییەکانیان، بەڵکو بە چۆنیەتیی بەکارھێنانی ھاوبەشیان لەودیوی سنوورەکانیشەوەیە. ڕێککەوتنی ھاوبەشیکردنی مووشەک، تۆڕەکانی بەرگریی پێشوەختە، و دروستکردنی ھاوپەیمانی نموونەی ئەوەن کە چۆن ھاوکاریی چەک لە دۆکتۆرینێکی نەتەوەییی پەتییەوە گۆڕدراوە بۆ چەمکێکی ناوچەیی و تەنانەت جیھانی. ئەم جۆرە میکانیزمانەی بەرپەرچدانەوەی نێونەتەوەیییکراو، چ باو بن یان نائاسایی، ھەژمارە ستراتیژییەکان سەرلەنوێ دادەڕێژنەوە و ناوچەکانی دەسەڵات فراوان دەکەن — ئەمەش واتای تاکتیکیی چەکەکان زۆر لەودیو جوگرافیای ڕاستەوخۆی خۆیانەوە پێناسە دەکاتەوە.[١]
دروستکردنی چەک
[دەستکاری]
پیشەسازیی چەک پیشەسازییەکی جیھانییە کە فرۆشتن و دروستکردنی چەک دەگرێتەوە. لە پیشەسازییەکی بازرگانی پێک دێت کە تێوەگلاوە لە تووێژینەوە و پەرەپێدان، ئەندازیاری، بەرھەمھێنان، و خزمەتگوزاریی کەرەستە، ئامێر و دامەزراوە سەربازییەکان. زۆرێک لە وڵاتە پیشەسازییەکان پیشەسازیی چەکی ناوخۆیییان ھەیە بۆ دابینکردنی پێداویستیی ھێزە سەربازییەکانی خۆیان، و ھەندێکیشیان بازرگانییەکی بەرچاوی چەکیان ھەیە بۆ بەکارھێنان لەلایەن ھاووڵاتییەکانیانەوە بۆ مەبەستی بەرگری لە خۆ، ڕاوکردن، یان وەرزش.
گرێبەستەکانی دابینکردنی پێداویستیی سەربازیی وڵاتێک لەلایەن حکومەتەکانەوە دەبەخشرێن، ئەمەش وای کردووە گرێبەستەکانی چەک گرنگیی ڕامیاریی بەرچاویان ھەبێت. پەیوەندیی نێوان ڕامیاری و بازرگانیی چەک دەکرێت ببێتە ھۆی پەرەپێدانی «کۆمەڵگەی سەربازی–پیشەسازی»، کە تێیدا ھێزە چەکدارەکان، بازرگانی، و ڕامیاری بە توندی بەیەکەوە دەبەسترێنەوە.
بەپێی پەیمانگەی تووێژینەوەی SIPRI، قەبارەی گواستنەوە نێونەتەوەیییەکانی چەکە سەرەکییەکان لە ٢٠١٠–٢٠١٤دا بە ڕێژەی ١٦ لەسەد بەرزتر بووە لە ٢٠٠٥–٢٠٠٩،[٢] و فرۆشی چەکی ١٠٠ گەورەترین کۆمپانیای کەرتی تایبەتی بەرھەمھێنەری چەک و خزمەتگوزارییە سەربازییەکانی جیھان لە ساڵی ٢٠١٨دا گەیشتووەتە ٤٢٠ ملیار دۆلار.[٣]
لە زانستی خەیاڵیدا
[دەستکاری]چەکە سەیر و بیانییەکان تایبەتمەندی یان بابەتێکی دووبارەبووەوەن لە زانستی خەیاڵیدا. لە ھەندێک حاڵەتدا، ئەو چەکانەی یەکەمجار لە زانستی خەیاڵیدا ناسێنران، ئێستا بوونەتە ڕاستی. چەکەکانی تری زانستی خەیاڵی، وەک کایەی ھێز و کایەی سڕکردن، بە خەیاڵی دەمێننەوە و زۆربەی کات لەودیو مەودای ئەگەرە فیزیایییە ناسراوەکانن.
لە سادەترین شێوەیدا، زانستی خەیاڵی جۆرەھا چەکی کەمەر نیشان دەدات، کە زۆربەیان جۆری جیاوازی چەکە ڕاستەقینەکانن وەک تفەنگ و شمشێر. لە ناسراوترینەکانی ئەمانە «فەیزەر»ە کە لە زنجیرە تەلەڤزیۆنی و فیلم و ڕۆمانەکانی Star Trek بەکارھاتووە، و ھەروەھا «لایتسەیبەر» و «بلاستەر» کە لە فیلم و کۆمیک و ڕۆمان و زنجیرەکانی Star Warsدا ھەن.
جگە لە زیادکردنی بەھای ئاکشن و کاتبەسەربردن، چەک لە زانستی خەیاڵیدا ھەندێک جار دەبێتە بابەتێک کاتێک دەست لە نیگەرانییە قووڵەکان دەدات، کە زۆربەی کات بەھۆی کێشە ھاوچەرخەکانەوە پاڵنەری بۆ دروست دەبێت. نموونەیەکیان زانستی خەیاڵییە کە باس لە چەکەکانی کۆمەڵکوژ دەکات وەک ئامێرەکانی ڕۆژی دوایی.
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- 1 2 Baizidi، Rahim (کانوونی دووەمی ٢٠٢٥). «The Internationalization of Deterrence: The Case Study of Iran's Biaxial Deterrence in the Middle East». Digest of Middle East Studies (بە ئینگلیزی). ٣٤ (1). doi:١٠.١١١١/dome.١٢٣٥٠. ISSN ١٠٦٠-٤٣٦٧.
- ↑ Global Arms Industry: US Companies Dominate Top 100 Arm Industry SIPRI. Retrieved 2019-12-18.
- ↑ The SIPRI Top 100 Arms-Producing and Military Service Companies 2018 SIPRI. Retrieved 2019-12-18.
