ڕەشبینی

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
"کە هەزارەها کەس لە خۆشیدا ژیاون، هەرگیز لە ئازار و ئازارەکانی مەرگ و ئازارەکانی تاکێک دوور ناکەونەوە، هەر وەک چۆن باشبوونی ئێستام ئازارەکانی پێشووم کەم لادەدا. لەبەر ئەوە تەنانەت لە جێگایێک کە خراپەی دنیاش سەد ئەوەندەی کەمتر بوو، بوونی تەنیا بۆ چەسپاندنی حەقیقەتێکە کە ڕەنگە بە شێوازی جۆراوجۆر دەرببردرێت، هەرچەندە هەمیشە بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ، واتە ئێمە نابێت دڵخۆش بین، بەڵکو داوای لێبوردن لە بوونی جیهان بکەین، کە نەبوونەکەی لە بوونەکەی باشتر دەبێت. - ئارثەر شۆپنهاوەر، 'جیهان وەک ویست و نوێنەرایەتی ، قەبارەی دووەم، بەشی ئێکسڵیڤی (لەسەر خۆبەزلزانی و ئازارەکانی ژیان).

ڕەشبینی (بە ئینگلیزی: Pessimism) هەڵوێستێکی نێگەتیڤ یان نەرێنی دەروونییە کە دەبێتە هۆی ئەوەی کە دەرئەنجامێکی نەخوازراو لەبارودۆخێکی دیاریکراوەوە پێشبینی بکرێت. ڕەشبینەکان بە گشتی تەرکیز لەسەر نەرێنییەکانی ژیان دەکەن.

پرسیارێکی باو کە بۆ تاقیکردنەوەی ڕەشبینیی بە کار دێت ئەوەیە: ئایا شوشەکە نیوەی بەتاڵە یان نیوە پڕە؟ لەم دۆخەدا، ڕەشبینێک دەوترێت کە شوشەکە بە نیوەی بەتاڵی دەبینێت، لە کاتێکدا کە گەشبینێک دەوترێت کە شوشەکە بە نیوەی پڕ دەبینێت.

بەدرێژای مێژوو داڕمانی ڕەشبینی کاریگەری هەبووە لەسەر هەموو بوارە سەرەکیەکانی بیرکردنەوە.[١]

ڕەشبینی فەلسەفی بە ئەو بیرۆکە پەیوەندیدارەیە کە جیهان بە شێوەیەکی توند دژە گەشبینانە دەڕوانیت. ئەم شێوازە لە ڕەشبینی داسەپاندنێکی سۆزداری نییە. بەڵکو فەلسەفە یان جیهانبینییە کە بەهایەکی نەرێنی بۆ ژیان و بوون تەرخان دەکات.

ڕەشبینە فەلسەفییەکان بە گشتی مشتومڕ دەکەن بۆ لەسەر بڵاوبونەوەی ئێجگاری ئازارەکان بەسەر چێژەکاندا و باوەڕیان وایە کە ژیان لە ڕووی ئۆنتۆلۆژی یان جەوهەرییەوە پێچەوانەی بوونەوەرە زیندووەکانە و ئەو بوونەش لە بنەڕەتدا بێ مانا و بێ مەبەستە. وەڵامەکانیان بۆ ئەم دۆخە زۆر جیاوازن و دەتوانن ببنە دلنیایی ژیان.

وشەناسی[دەستکاری]

دەستەواژەی ڕەشبینی لە وشەی لاتینی (pessimus) واتە خراپترین وەرگیراوە. بۆ یەکەم جار لەلایەن ڕەخنەگرانی جێسویت (کۆمەڵگای عیسا) لە ڕۆمانی ١٧٥٩ی ڤۆڵتێر بە ناوی تۆ گەشبینی (Candide, ou l'Optimisme)، بەکار هات. ڤۆڵتێر گاڵتەی بە فەلسەفەی گۆتفرید لایبنیتس دەکرد کە دەیوت کە ئەمە باشترینی (optimum) هەموو جیهانە گونجاوەکان بوو. لە هێرشەکانیان بۆ سەر ڤۆڵتایەر، جێسویتەکانی (Revue de Trévoux) ئەویان بە ڕەشبینی تۆمەتبار کرد.[٢]

ڕەشبینی فەلسەفی[دەستکاری]

ڕەشبینی فەلسەفی تێڕوانینێکی پەیوەندیدارە کە جیهان بە شێوەیەکی زۆر نادروست و خراپ دەبینێت. فەیلەسووفانی ڕەشبین، کە عادەتەن باوەڕیان بە بێمانایی جیهان هەیە، وا دیارە باوەڕیان بە ڕەسەنایەتی بوون هەیە. ئەوان باوەڕیان وایە کە ژیان هیچ بەها و مانایەکی نییە و وەڵامدانەوەیان بۆ ئەم حاڵەتانە زۆر جیاوازە.

ڕەشبینی فەلسەفی زیاتر بەستراوەتەوە بە هونەر و ئەدەبەوە. فەلسەفەی شۆپنهاوەر لەنێو ئاوازدانەرەکانی وەک ڕیچارد ڤاگنەر و یۆھانس برامز و گوستاف مالەر زۆر بەناوبانگ بووە. چەندین فەیلەسووفی ڕەشبین، ڕۆمان یان هۆنراوەیان نووسیوە لەوانە ئەلبێر کامو و لیۆپاردی.[٣][٤][٥]

ئەمانەش ببینە[دەستکاری]

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  1. ^ Bennett, Oliver (2001). Cultural Pessimism: Narratives of Decline in the Postmodern World. Edinburgh: Edinburgh University Press. ISBN 978-0-7486-0936-9.
  2. ^ Dienstag, Joshua Foa (2009). Pessimism: Philosophy, Ethic, Spirit. Princeton, New Jersey: Princeton University Press. ISBN 978-0-6911-4112-1.
  3. ^ Schopenhauer, Arthur (1966). The World as Will and Representation, Vol. 1 (بە English). Dover Publications. ISBN 9780486217611.
  4. ^ Benatar, David (2017). The Human Predicament: A Candid Guide to Life's Biggest Questions (بە English). Oxford University Press. ISBN 978-0190633813.
  5. ^ J. Cabrera, Discomfort and Moral Impediment: The Human Situation, Radical Bioethics and Procreation, Newcastle upon Tyne: Cambridge Scholars Publishing, 2019. [١] A thirty-page extract on the publisher's website. J. Cabrera, Mal-estar e moralidade: situação humana, ética e procriação responsável, Brasília: UnB, 2018 (original Portuguese edition).