خارکیڤ
| خارکیڤ | |
|---|---|
| بە ئۆكراینی: Харків | |
 | |
| دامەزران | ١ی کانوونی دووەمی ١٦٥٤ |
| ناو بە زمانی فەرمی | Харків، Харьков |
| زمانی فەرمی | زمانی ئوکراینی |
| وڵات | ئوکراینا |
| پایتەختی | Kharkiv Urban Hromada |
| دابەشکاریی کارگێڕی | Kharkiv Raion |
| پۆتانی شوێن | ٤٩°٥٩′٣٣″N ٣٦°١٣′٥٢″E |
| سەرۆک | Ihor Terekhov |
| ئەنجومەنی یاسادانەر | Kharkiv City council |
| ئەندامی | فیدراسیۆنی شارە گەشتیارییەکانی جیھان |
| Public holiday | Q136125900 |
| دانیشتووان | ١٬٤٢١٬١٢٥ |
| بەرزی لە ئاستی دەریا | ١٥٢±١ مەتر |
| خاوەنی | KhTZ Stadium، Kharkiv Metro |
| زمانەکان | زمانی ئوکراینی، زمانی ڕووسی |
| خەڵاتەکان | فەرمانی لینین، Hero City of Ukraine |
| ڕووبەر | ٣٥٠±١ کیلۆمەتر چوارگۆشە |
| کۆدی پۆستە | 61000–61499 |
| وێبگە | https://www.city.kharkiv.ua/ |
| وەسفی ئاڵا | Flags of Kharkiv |
| وەسفی نیشان | coat of arms of Kharkiv |
| ئابووری بابەت | economy of Kharkiv |
| Time of earliest written record | ١ی کانوونی دووەمی ١٥٥٢ |
| کۆدی تەلەفۆن | 572 |
| کۆدی تابلۆی ئۆتۆمۆبیل | ХА |
| Category for honorary citizens of entity | Category:Honorary citizens of Kharkiv |
 | |
خارکیڤ (بە ئۆکراینی: Харків) شارێکە دەکەوێتە وڵاتی ئوکراینا لە ساڵی ١٦٥٥ی زایینی دۆزراوەتەوە وە شاری خارکیڤ دووەم گەورەترین شاری ووڵاتی ئوکراینا یایە لەڕووی ڕووبەرەوە، شارەکە یەکەم شارە لە ئوکراینا لە ھێزەکانی سۆڤیەتی دەستیان بەسەر داگرتبێت لەساڵی ١٩١٧دا، ئەو کاتەی شارەکە لەژێر دەستی یەکێتیی سۆڤیەت دا بوو پایتەختی کۆماری سۆشیالیستی سۆڤیەتی ئوکراینا بووە شارەکە ھەر بە پایتەخت مایەوە تاوەکوو ھێزەکانی سۆڤیەتی ڕۆیشتن بۆ شاری کیێڤ لەساڵی ١٩٣٤دا، لەساڵی ٢٠٠٦ ژمارەی دانیشتوانی شارەکە نزیکەی ملیۆنێک و نیو دەبوو.
جوگرافیا
[دەستکاری]
خارکیڤ دەکەوێتە سەر کەنارەکانی ڕووبارەکانی خارکیڤ، لۆپان، و یوودی، لەو شوێنەی کە دەڕژێنە ناو حەوزی ئاوی سیڤێرسکی دۆنێتس لە ناوچەی باکووری ڕۆژھەڵاتی ئوکراینا.
لە ڕووی مێژووییەوە، خارکیڤ لە ناوچەی سلۆبۆدا ئوکراینا («سلۆبۆژانشینا» کە بە «سلۆبیدشینا»ش دەناسرێت) لە ئوکراینا ھەڵکەوتووە، کە تێیدا بە شارە سەرەکییەکە دادەنرێت.
ڕەھەندە نزیکەییەکانی شاری خارکیڤ بریتین لە: لە باکوورەوە بۆ باشوور — ٢٤٫٣ کم؛ لە ڕۆژاواوە بۆ ڕۆژھەڵات — ٢٥٫٢ کم.
بەپێی بەرز و نزمیی خارکیڤ، شارەکە دەکرێت بە مەرج بکرێتە چوار ناوچەی نزم و چوار ناوچەی بەرز.
بەرزترین خاڵ لە ئاستی دەریاوە، لە پیاتیکاتکی، ٢٠٢ مەترە، و نزمترینیشی نۆڤۆسێلیڤکایە لە خارکیڤ کە ٩٤ مەترە.[ژێدەر پێویستە]
خارکیڤ لە دۆڵێکی گەورەی ڕووبارەکانی خارکیڤ، لۆپان، یوودی، و نێمیشلیا ھەڵکەوتووە. ئەم دۆڵە لە باکووری ڕۆژاواوە بۆ باشووری ڕۆژھەڵات لە نێوان بەرزایییەکانی ناوەڕاستی ڕووسیا و نزمایییەکانی دۆنێتسدا درێژ دەبێتەوە. ھەموو ڕووبارەکان لە خارکیڤ بەیەک دەگەن و دەڕژێنە ناو ڕووباری دۆنێتسی باکوور. سیستمێکی تایبەتی بەنداوە کۆنکرێتی و کانزایییەکان لەلایەن ئەندازیارانەوە دیزاین کراون و دروست کراون بۆ ڕێکخستنی ئاستی ئاو لە ڕووبارەکانی خارکیڤدا.[ژێدەر پێویستە]
خارکیڤ خاوەنی ژمارەیەکی زۆر پارکی سەوزی شارە کە مێژوویەکی درێژی زیاتر لە ١٠٠ ساڵیان ھەیە لەگەڵ داربەڕووی زۆر کۆن و زۆرێک گوڵ.[ژێدەر پێویستە] پارکی ناوەندی گەورەترین باخچەی گشتیی خارکیڤە. پارکەکە نۆ ناوچەی ھەیە: منداڵان، وەرزشە مەترسیدارەکان، کاتبەسەربردنی خێزانی، ناوچەیەکی سەدەکانی ناوەڕاست، ناوەندی کاتبەسەربردن، پارکی فەڕەنسی، تەلەفریک، یاریگای وەرزشی، پارکی ڕێترۆ. ئەم پارکە پێشتر بە ناوی ماکسیم گۆرکی بوو تا حوزەیرانی ٢٠٢٣ کاتێک ناوەکەی گۆڕدرا بۆ پارکی ناوەندی بۆ کلتوور و پشوودان.[١]
کەشوھەوا
[دەستکاری]کەشوھەوای خارکیڤ کیشووەریی شێدارە (پۆلێنی کەشوھەوای کۆپن Dfa/Dfb) لەگەڵ زستانی درێژ، سارد و بەفراوی و ھاوینی گەرم.
تێکڕای بارانبارین دەگاتە ٥١٩ mm (٢٠ in) لە ساڵێکدا، کە زۆرترینی لە حوزەیران و تەممووزدایە.
| زانیاریی کەشوھەوا بۆ «خارکیڤ، ئوکراینا (١٩٩١–٢٠٢٠، توندترینەکان ١٨٤١–ئێستا)» | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| مانگی زایینی | ١ | ٢ | ٣ | ٤ | ٥ | ٦ | ٧ | ٨ | ٩ | ١٠ | ١١ | ١٢ | ساڵ |
| بەرزترین پلەی تۆمارکراو | ١١٫١ (٥٢) |
١٤٫٦ (٥٨) |
٢٣٫٧ (٧٥) |
٣٠٫٥ (٨٧) |
٣٤٫٥ (٩٤) |
٣٩٫٨ (١٠٤) |
٣٨٫٤ (١٠١) |
٣٩٫٨ (١٠٤) |
٣٤٫٥ (٩٤) |
٢٩٫٣ (٨٥) |
٢٠٫٣ (٦٩) |
١٣٫٤ (٥٦) |
٣٩٫٨ (١٠٤) |
| نێونجی بەرزترین پلە | −٢٫١ (٢٨) |
−٠٫٨ (٣١) |
٥٫٢ (٤١) |
١٤٫٧ (٥٨) |
٢١٫٤ (٧١) |
٢٥٫٢ (٧٧) |
٢٧٫٤ (٨١) |
٢٦٫٨ (٨٠) |
٢٠٫٥ (٦٩) |
١٢٫٦ (٥٥) |
٤٫٣ (٤٠) |
−٠٫٧ (٣١) |
١٢٫٩ (٥٥) |
| نێونجی ڕۆژانە | −٤٫٥ (٢٤) |
−٣٫٨ (٢٥) |
١٫٤ (٣٥) |
٩٫٧ (٤٩) |
١٦٫١ (٦١) |
٢٠٫٠ (٦٨) |
٢٢٫٠ (٧٢) |
٢١٫١ (٧٠) |
١٥٫١ (٥٩) |
٨٫٢ (٤٧) |
١٫٦ (٣٥) |
−٢٫٩ (٢٧) |
٨٫٧ (٤٨) |
| نێونجی کەمترین پلە | −٦٫٨ (٢٠) |
−٦٫٦ (٢٠) |
−١٫٩ (٢٩) |
٤٫٨ (٤١) |
١٠٫٧ (٥١) |
١٤٫٧ (٥٨) |
١٦٫٦ (٦٢) |
١٥٫٤ (٦٠) |
١٠٫٢ (٥٠) |
٤٫٤ (٤٠) |
−٠٫٨ (٣١) |
−٥٫١ (٢٣) |
٤٫٦ (٤٠) |
| کەمترین پلەی تۆمارکراو | −٣٥٫٦ (−٣٢) |
−٢٩٫٨ (−٢٢) |
−٣٢٫٢ (−٢٦) |
−١١٫٤ (١١) |
−١٫٩ (٢٩) |
٢٫٢ (٣٦) |
٥٫٧ (٤٢) |
٢٫٢ (٣٦) |
−٢٫٩ (٢٧) |
−٩٫١ (١٦) |
−٢٠٫٩ (−٦) |
−٣٠٫٨ (−٢٣) |
−٣٥٫٦ (−٣٢) |
| نێونجی بارین میلیمەتر | ٣٧ (١٫٤٦) |
٣٣ (١٫٣) |
٣٦ (١٫٤٢) |
٣٢ (١٫٢٦) |
٥٤ (٢٫١٣) |
٥٨ (٢٫٢٨) |
٦٣ (٢٫٤٨) |
٣٩ (١٫٥٤) |
٤٤ (١٫٧٣) |
٤٤ (١٫٧٣) |
٣٩ (١٫٥٤) |
٤٠ (١٫٥٧) |
٥١٩ (٢٠٫٤٣) |
| نێونجی ژمارەی ڕۆژە باراناوییەکان | ١٠ | ٨ | ١٠ | ١٣ | ١٤ | ١٥ | ١٣ | ١٠ | ١٢ | ١٣ | ١٣ | ١٢ | ١٤٣ |
| نێونجی ژمارەی ڕۆژە بەفراوییەکان | ١٩ | ١٨ | ١٢ | ٢ | ٠٫١ | ٠ | ٠ | ٠ | ٠٫٠٣ | ٢ | ٩ | ١٨ | ٨٠ |
| نێونجی شێی ڕێژەیی (٪) | ٨٥٫٩ | ٨٢٫٧ | ٧٤٫٨ | ٦٢٫٣ | ٦٠٫٤ | ٦٢٫١ | ٦٢٫٤ | ٥٩٫١ | ٦٥٫٧ | ٧٥٫٨ | ٨٤٫١ | ٨٦٫٨ | ٧١٫٨ |
| نێونجی مانگانەی سەعاتەکانی ھەتاوی بوون | ٤٤ | ٦٨ | ١٣١ | ١٨٧ | ٢٦٧ | ٢٨٩ | ٣٠٨ | ٢٨٦ | ٢٠٥ | ١٢٣ | ٥٥ | ٣٦ | ١٬٩٩٩ |
| سەرچاوەی یەکەم: Pogoda.ru.net[٢] | |||||||||||||
| سەرچاوەی دووەم: NCEI (humidity and sun 1991–2020)[٣] | |||||||||||||
دانیشتووانناسی
[دەستکاری]| ساڵ | دان. | ±% |
|---|---|---|
| ١٦٦٠[٤] | ١٬٠٠٠ | — |
| ١٧٨٨[٥] | ١٠٬٧٤٢ | +974.2% |
| ١٨٥٠[٦] | ٤١٬٨٦١ | +289.7% |
| ١٨٦١[٦] | ٥٠٬٣٠١ | +20.2% |
| ١٩٠١[٦] | ١٩٨٬٢٧٣ | +294.2% |
| ١٩١٦[٧] | ٣٥٢٬٣٠٠ | +77.7% |
| ١٩١٧[٨] | ٣٨٢٬٠٠٠ | +8.4% |
| ١٩٢٠[٧] | ٢٨٥٬٠٠٠ | −25.4% |
| ١٩٢٦[٧] | ٤١٧٬٠٠٠ | +46.3% |
| ١٩٣٩[٩] | ٨٣٣٬٠٠٠ | +99.8% |
| ١٩٤١[٧] | ٩٠٢٬٣١٢ | +8.3% |
| ١٩٤١[١٠] | ١٬٤٠٠٬٠٠٠ | +55.2% |
| ١٩٤١[٧][١١] | ٤٥٦٬٦٣٩ | −67.4% |
| ١٩٤٣[١٢] | ١٧٠٬٠٠٠ | −62.8% |
| ١٩٥٩[٦] | ٩٣٠٬٠٠٠ | +447.1% |
| ١٩٦٢[٦] | ١٬٠٠٠٬٠٠٠ | +7.5% |
| ١٩٧٦[٦] | ١٬٣٨٤٬٠٠٠ | +38.4% |
| ١٩٨٢[٥] | ١٬٥٠٠٬٠٠٠ | +8.4% |
| ١٩٨٩[١٣] | ١٬٦٠٩٬٩٥٩ | +7.3% |
| ٢٠٠١[١٤] | ١٬٤٧٠٬٩٠٢ | −8.6% |
| ٢٠١١[١٥] | ١٬٤٤٦٬٥٠٠ | −1.7% |
| کانوونی دووەمی ٢٠٢٢[١٥] | ١٬٤٢١٬١٢٥ | −1.8% |
| ئازاری ٢٠٢٢ | ٤٠٠٬٠٠٠ | −71.9% |
| حوزەیرانی ٢٠٢٢ | ٧٥٠٬٠٠٠ | +87.5% |
| تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ | ١٬١٠٠٬٠٠٠ | +46.7% |
بەپێی سەرژمێریی یەکێتیی سۆڤیەتی ١٩٨٩، ژمارەی دانیشتووانی شارەکە ١،٥٩٣،٩٧٠ کەس بووە. لە ساڵی ١٩٩١دا بۆ ١،٥١٠،٢٠٠ کەس کەم بووەوە، لەنێویاندا ١،٤٩٤،٢٠٠ دانیشتووی ھەمیشەیی.[١٦] ژمارەی دانیشتووان لە ساڵی ٢٠٢٣دا ١،٤٣٠،٨٨٥ کەس بووە.[١٧] خارکیڤ دووەم گەورەترین شاری ئوکراینایە لەدوای پایتەخت، کیێڤ.[١٨] یەکەم سەرژمێریی گشتیی سەربەخۆی دانیشتووانی ئوکراینا لە کانوونی دووەمی ٢٠٠١دا ئەنجام درا، و بڕیارە سەرژمێریی گشتیی داھاتووی دانیشتووان دوای کۆتاییھاتنی جەنگی ڕووسیا و ئوکراینای بەردەوام ئەنجام بدرێت. تا ساڵی ٢٠٠١، دانیشتووانی ئۆبلاستی خارکیڤ بەم شێوەیەیە: ٧٨٫٥٪ لە ناوچە شارنشینەکان و ٢١٫٥٪ لە ناوچە گوندنشینەکاندا دەژین.[١٩]
نەتەوە
[دەستکاری]| گرووپی نەتەوەیی | ١٨٩٧[٢٠] | ١٩٢٦ | ١٩٣٩ | ١٩٥٩[٢١] | ١٩٨٩[١٦] | ٢٠٠١[٢٢][٢٣]وپ:ھەموو ناکۆکییە دروستیبوونەکان[گوماناوی ] |
|---|---|---|---|---|---|---|
| ئوکراینییەکان | ٢٥٫٩٪ | ٣٨٫٦٪ | ٤٨٫٥٪ | ٤٨٫٤٪ | ٥٠٫٤٪ | ٦٢٫٨٪ |
| ڕووسەکان | ٦٣٫٢٪ | ٣٧٫٢٪ | ٣٢٫٩٪ | ٤٠٫٤٪ | ٤٣٫٦٪ | ٣٣٫٢٪ |
| جووەکان | ٥٫٧٪ | ١٩٫٥٪ | ١٥٫٦٪ | ٨٫٧٪ | ٣٫٠٪ | ٠٫٧٪ |
تێبینییەکان
[دەستکاری]- ساڵی ١٦٦٠ – خەمڵاندنی نزیکەیی
- ساڵی ١٧٨٨ – بەبێ ھەژمارکردنی منداڵان
- ساڵی ١٩٢٠ – سەردەمی جەنگی ناوخۆیی ڕووسیا
- ساڵی ١٩٤١ – خەمڵاندن لە ١ی ئایار، ڕێک پێش جەنگی ئەڵمانیا-سۆڤیەت
- ساڵی ١٩٤١ – خەمڵاندنی دواتر لە ئەیلوول لە نێوان ١،٤٠٠،٠٠٠ و ١،٤٥٠،٠٠٠ دەگۆڕێت
- ساڵی ١٩٤١ – خەمڵاندنێکی دیکە لە کانوونی یەکەم لە کاتی داگیرکاریدا بەبێ ھەژمارکردنی منداڵان
- ساڵی ١٩٤٣ – ٢٣ی ئاب، ئازادکردنی شارەکە؛ خەمڵاندن لە نێوان ١٧٠،٠٠٠ و ٢٢٠،٠٠٠ دەگۆڕا
- ساڵی ١٩٧٦ – خەمڵاندن لە ١ی حوزەیران
- ساڵی ١٩٨٢ – خەمڵاندن لە ئازار
خارکیڤ خاوەنی کۆمەڵگەیەکی ڤیێتنامی بەرچاوە کە زاڵن بەسەر بازاڕی باراباشۆڤۆ (یەکێک لە گەورەترین بازاڕەکانی ئەورووپا).[٢٤] لە بازاڕەکەدا زۆربەی ئەم بازرگانە (ڤیێتنامییانە) وەشانێکی ئوکراینیکراوی ناوەکانیان بەکاردەھێنن.[٢٤]
زمان
[دەستکاری]دابەشبوونی دانیشتووانی شاری خارکیڤ بەپێی زمانی دایک بەپێی سەرژمێریی ٢٠٠١:[٢٥]
| زمان | ژمارە | ڕێژە |
|---|---|---|
| ئوکراینی | ٤٦٠،٦٠٧ | ٣١٫٧٧٪ |
| ڕووسی | ٩٥٤،٩٠١ | ٦٥٫٨٦٪ |
| ئەوانی دیکە یان دیاری نەکراو | ٣٤،٣٦٣ | ٢٫٣٧٪ |
| کۆی گشتی | ١،٤٤٩،٨٧١ | ١٠٠٫٠٠٪ |
بەپێی ڕاپرسەیەک کە لەلایەن پەیمانگای نێونەتەوەیی کۆماری لە نیسان–ئایاری ٢٠٢٣ ئەنجام دراوە، ١٦٪ی دانیشتووانی شارەکە لە ماڵەوە بە ئوکراینی قسەیان کردووە، و ٧٨٪ بە ڕووسی قسەیان کردووە.[٢٦]
ئایین
[دەستکاری]
خارکیڤ ناوەندێکی ئایینی گرنگە لە ڕۆژھەڵاتی ئوکراینا.
زۆر بینای ئایینی کۆن و نوێ ھەن کە پەیوەندییان بە مەزھەوە جیاوازەکانەوە ھەیە لە خارکیڤ. کڵێسای گەورەی ئۆرسۆدۆکسی خەوتنی مریەم لە ١٦٨٠کان لە خارکیڤ دروست کراوە و لە ١٨٢٠کان و ١٨٣٠کاندا دووبارە بونیاد نراوەتەوە.[٢٧] کڵێسای ئۆرسۆدۆکسی سێیەتی پیرۆز لە ١٧٥٨–١٧٦٤ لە خارکیڤ دروست کراوە و لە ١٨٥٧–١٨٦١ دووبارە بونیاد نراوەتەوە.[٢٨] کڵێسای گەورەی ئۆرسۆدۆکسی ڕاگەیاندن، کە یەکێکە لە بەرزترین کڵێساکانی ئۆرسۆدۆکس لە جیھاندا، لە ٢ی تشرینی یەکەمی ١٨٨٨ لە خارکیڤ تەواو بوو.[٢٩]
ئەو کڵێسایانەی بەم دواییانە دروست کراون بریتین لە کڵێسای ئۆرسۆدۆکسی سانت ڤالێنتاین و کڵێسای ئۆرسۆدۆکسی سانت تامارا.[٣٠][٣١]
ژمارەی دانیشتووانی جووی خارکیڤ بە نزیکەی ٨،٠٠٠ کەس دەخەمڵێنرێت.[٣٢] خزمەتگوزارییان لەلایەن پەرستگەی کۆراڵی کۆنی خارکیڤەوە بۆ دابین دەکرێت، کە لە ١٩٩١–٢٠١٦ بە تەواوی لە خارکیڤ نۆژەن کراوەتەوە.
دوو مزگەوت لەوانە مزگەوتی گەورەی خارکیڤ و یەک ناوەندی ئیسلامی لە خارکیڤدا ھەن.
گواستنەوە
[دەستکاری]
شاری خارکیڤ یەکێک بووە لە گەورەترین ناوەندەکانی گواستنەوە لە ئوکراینا، کە لە ڕێگەی گەشتە ئاسمانییەکان، ھێڵی ئاسن و ھاتوچۆی سەر ڕێگاکانەوە بە زۆرێک لە شارەکانی دیکەی جیھانەوە بەستراوەتەوە. خارکیڤ یەکێکە لە چوار شارە ئوکراینییەکەی کە خاوەنی سیستمی میترۆیە.[٣٣]
میترۆی خارکیڤ سیستمی گواستنەوەی خێرای شارەکەیە کە لە ساڵی ١٩٧٥ەوە کار دەکات. سێ ھێڵی جیاواز لەگەڵ کۆی گشتیی ٣٠ وێستگە لەخۆ دەگرێت.[٣٤][٣٥] ترۆلی پاس، ترام (کە لە ساڵی ٢٠٠٦دا ١٠٠ ساڵەی خزمەتگوزارییەکەی پیرۆز کرد)، و «مارشرۆتکا» (مینی پاسی تایبەت) ھۆکارە گرنگەکانی گواستنەوەن لە شارەکەدا.
یەکەم پەیوەندیی ھێڵی ئاسنی خارکیڤ لە ساڵی ١٨٦٩دا کرایەوە. یەکەم شەمەندەفەر کە گەیشتە خارکیڤ لە ٢٢ی ئایاری ١٨٦٩ لە باکوورەوە ھات، و لە ٦ی حوزەیرانی ١٨٦٩، ھاتوچۆ لەسەر ھێڵی کورسکی–خارکیڤ–ئەزۆڤ کرایەوە. وێستگەی شەمەندەفەری گەشتیاریی خارکیڤ لە ساڵی ١٩٠١دا دووبارە بونیاد نراوەتەوە و فراوان کرا، کە دواتر لە جەنگی جیھانیی دووەمدا وێران کرا. وێستگەیەکی نوێی شەمەندەفەری خارکیڤ لە ساڵی ١٩٥٢دا دروست کرا.[٣٦]
خارکیڤ لە ڕێگەی خزمەتگوزارییە ئاسایییەکانی ھێڵی ئاسنەوە بە ھەموو شارە سەرەکییەکانی ئوکراینا و دەرەوەی وڵاتەوە بەستراوەتەوە. شەمەندەفەرە ھەرێمییەکان کە بە ئەلێکتریچکا ناسراون، خارکیڤ بە شارۆچکە و گوندەکانی دەوروبەریەوە دەبەستنەوە.
تا داخستنی بۆشایی ئاسمانی ئوکراینا بەڕووی گەشتە مەدەنییەکاندا بەھۆی پەلاماری ڕووسیا بۆ سەر ئوکراینا لە ٢٠٢٢،[٣٧] خارکیڤ لەلایەن فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی خارکیڤەوە خزمەت دەکرا. گەشتە چارتەرەکانیش بەردەستن. فڕۆکەخانەی باکووری خارکیڤ فڕۆکەخانەیەکی پیشەسازی بوو کە خزمەت بە کۆمپانیای فڕۆکەوانی ئەنتۆنۆڤ دەکرد.
ترۆلی پاسی خارکیڤ
پاسی خارکیڤ
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ «In Kharkiv, the Central Park named after Gorky and several streets». Ukrinform (بە Ukrainian). ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٣. لە ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
{{cite web}}: ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: زمانی نەناسراو (بەستەر) - ↑ «Weather and Climate – The Climate of Kharkiv» (بە ڕووسی). Weather and Climate (Погода и климат). لە ڕەسەنەکە لە ١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ ئەرشیڤ کراوە. لە ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ ھێنراوە.
- ↑ «Kharkiv Climate Normals 1991–2020». World Meteorological Organization Climatological Standard Normals (1991–2020). بەڕێوەبەرایەتی نیشتمانیی زەریاکان و بەرگەھەوا. لە ڕەسەنەکە (CSV) لە ٢٠ی نیسانی ٢٠٢٥ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٠ی نیسانی ٢٠٢٥ ھێنراوە.
- ↑ Л.И. Мачулин. Mysteries of the underground Kharkiv. — Х.: 2005. ISBN 966-8768-00-0 (ڕووسی)
- 1 2 Kharkiv: Architecture, monuments, renovations: Travel guide. Ed. Aleksandr Jurevitsj Leybfreyd, В. Реусов, А. Тиц. — Х.: Прапор, 1987(ڕووسی)
- 1 2 3 4 5 6 N. T. Dyachenko (١٩٧٧). «История улиц и площадей Харькова» Улицы и площади Харькова [Streets and squares of Kharkiv]. dalizovut.narod.ru (بە ڕووسی). لە ١٧ی ئازاری ٢٠١٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٣١ی ئازاری ٢٠١٥ ھێنراوە.
- 1 2 3 4 5 А.В. Скоробогатов. Kharkiv in times of German occupation (1941–1943). – X.: Прапор, 2006. ISBN 966-7880-79-6(ئوکراینی)
- ↑ Oleksandr Leibfreid, Yu. Poliakova. Kharkiv. From fortress to capital. – Х.: Фолио, 2004(ڕووسی)
- ↑ State archives of Kharkiv Oblast. Ф. Р-2982, оп. 2, file 16, pp 53–54
- ↑ Colonel Н. И. Рудницкий. Военкоматы Харькова в предвоенные и военные годы.(ڕووسی)
- ↑ In reference to the German census of December 1941; without children and teenagers no older 16 years of age; numerous city-dwellers evaded the registration(ڕووسی)
- ↑ Nikita Khrushchev. Report to ЦК ВКП(б) of 30 August 1943. History: without «white spots». Kharkiv izvestia, No. 100–101, 23 August 2008, page 6(ڕووسی)
- ↑ «All-Union Population Census 1989. Urban population of the Union republics, their territorial units, urban settlements and urban districts by gender». لە ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
- ↑ سەرژمێریی ئوکراینا (٢٠٠١)
- 1 2 «Cities & Towns of Ukraine».
- 1 2 «Kharkiv today». Our Kharkiv (بە ڕووسی). لە ڕەسەنەکە لە ٢٢ی ئابی ٢٠٠٦ ئەرشیڤ کراوە. لە ٤ی ئایاری ٢٠٠٧ ھێنراوە.
- ↑ «Population of Kharkiv, Ukraine (UA) 2023». World Meters (بە ئینگلیزی). لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە لە ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣. لە ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
{{cite web}}: ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: unfit URL (بەستەر) - ↑ «Results / General results of the census / Number of cities». سەرژمێریی ئوکراینای ٢٠٠١. لە ڕەسەنەکە لە ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٦ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٨ی ئابی ٢٠٠٦ ھێنراوە.
- ↑ «Всеукраїнський перепис населення 2001 | English version | Results | General results of the census | Urban and rural population». 2001.ukrcensus.gov.ua. لە ٢٢ی نیسانی ٢٠١٧ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ ھێنراوە.
- ↑ Первая всеобщая перепись населения Российской Империи 1897 г. Распределение населения по родному языку и уездам 50 губерний Европейской России 25 February 2022 لە وەیبەک مەشین ئەرشیڤ کراوە. Демоскоп
- ↑ Історія міста Харкова ХХ століття, Харків 2004, р. 456
- ↑ «Общая информация о Харькове на vharkov». vharkov.ru. لە ڕەسەنەکە لە ٢٩ی ئابی ٢٠١٤ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٧ ھێنراوە.
- ↑ «Всеукраїнський перепис населення 2001 – Результати – Основنی підсумки – Загальна кількість населення – Харківська область». 2001.ukrcensus.gov.ua. لە ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٧ ھێنراوە.
- 1 2 ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی نادروستی
<ref>؛ ھیچ دەقێک بۆ ژێدەری "Barabashovo2024jun18" نەدراوە - ↑ «Рідні мови в об'єднаних територіальних громадах України» (بە ئۆكراینی). لە ٧ی نیسانی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٩ی شوباتی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
- ↑ «Municipal Survey 2023» (PDF). ratinggroup.ua. لە ١٩ی تەممووزی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە (PDF). لە ٩ی ئابی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
- ↑ «Харьковская епархия Украинской Православной Церкви». Kharkiv Diocese. لە ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٦ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٧ ھێنراوە.
- ↑ «Харьковская епархия Украинской Православной Церкви». Kharkiv Diocese. لە ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٦ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٧ ھێنراوە.
- ↑ «Харьковская епархия Украинской Православной Церкви». Kharkiv Diocese. لە ١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٦ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٧ ھێنراوە.
- ↑ «Харьковская епархия Украинской Православной Церкви». Kharkiv Diocese. لە ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٦ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٧ ھێنراوە.
- ↑ «Освящен храм благоверной царицы Тамары города Харькова – Харьковская епархия». Kharkiv Diocese. لە ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٦ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٧ ھێنراوە.
- ↑ «Kharkov Jewish Community». jewishkharkov.org. لە ٣ی حوزەیرانی ٢٠١٦ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٧ ھێنراوە.
- ↑ «Metro maps in Ukraine». لە ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٥ی ئایاری ٢٠٢٢ ھێنراوە.
- ↑ «Metro. Basic facts». City transportation Kharkiv (بە ئۆكراینی). لە ٨ی حوزەیرانی ٢٠١٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١ی ئازاری ٢٠١١ ھێنراوە.
- ↑ Poroshenko opens new subway station in Kharkiv 22 November 2020 لە وەیبەک مەشین ئەرشیڤ کراوە., ئینتەرفاکس-ئوکراینا (١٩ی ئابی ٢٠١٦)
- ↑ «Railway Stations :: Euro-2012 :: Офіційний веб-сайт Укрзалізниці». uz.gov.ua. لە ڕەسەنەکە لە ٦ی ئازاری ٢٠٢٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٧ ھێنراوە.
- ↑ " 2022-02-24 لە وەیبەک مەشین ئەرشیڤ کراوە.." Reuters. Retrieved on February 24, 2022. "Ukraine closes airspace to civilian flights amid Russian military action."
