ڕۆژاوای کوردستان

لە ویکیپیدیاوە، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد
باز بدە بۆ: ڕێدۆزی، گەڕان
کوردستانی سوریا
(کوردستانی ڕۆژاوا)
ڕۆژاوای کوردستان
نەخشەی ھەرێمی ڕۆژئاوای کوردستان بە خەمڵێنراوی بە بەپشتبەستن بە ئەوناوچانەی کە کورد تێیدا چڕبۆتەوە و دابەشبونی ئیداری ئەو ناوچانە
پایتەخت کۆبانی
گەورەترین حەسیچە
زمانەکان کوردی، سریانی-ئارامی، عەرەبی
گرووپە ڕەگەزییەکان  کورد، ئاشوری، عەرەب
دەوڵەت حکومەتی کاتی
ھەرێمی ئۆتۆنۆمی
 -  پێشنیارکردنی ئۆتۆنۆمی تەموزی ٢٠١٣ 
 -  ڕاگەیاندنی ئۆتۆنۆمی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ 
 -  دامەزراندنی حکوماتی ھەرێمی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ 
دراو لیرەی سوری
ناوچەی کاتی ‪UTC+3
لایەنی لێخوڕین ڕاست
پاوانی ئینتەرنێت .sy
کۆدی تەلەفۆن +٩٦٣

ڕۆژاوای کوردستان یان کوردستانی سوریا یان کوردستانی ڕۆژاوا ھەروەھا بە شێوەیەکی گشتی ناودەبرێ تەنھا بە ڕۆژئاڤا واتە ڕۆژاوا لە شێوەزاری کوردیی ناوەندیدا، ھەرێمێکی ئۆتۆنۆمی نایاساییە، واتە بە شێوازێکی فەرمی یاساییبوونی لە لایەن حکوومەتی سووریاوە پشتڕاست نەکراوەتەوە، لە باکوور و باکووری خۆرھەڵاتی سووریا. کوردستانی سووریا بەشێکە لەو ناوچە جوگڕافییە گەورەترەی کە بە کوردستان ناسراوە. دانیشتوانی کوردستانی سووریا بە شێوەیەکی سەرەکی لە کورد پێکدێن. زۆربەی خاکی کوردستانی سووریا کۆنترۆڵکراوە لە لایەن میلیشیا کوردیەکانەوە لە ٢٠١٢وە وەک بەشێ لە وێنە گەورەکە کە شەڕی ناوخۆی سوریایە. لە تشرینی دووەمی ٢٠١٣دا، نوێنەرانی کورد، عەرەب، ئاشورییە مەسیحییەکان و کەمینە بچووکەکانی تر ئەم حکوومەتە نایاساییەیان ڕاگەیاند لە ھەرێمەکەدا.

بنەچەی ناوەکە-زاراوەزانی[دەستکاری]

وشەی کوردستان لە دوو بەش پێکدێ و ڕاستەوخۆ بە مانای خاکی کوردان دێت. ناوەکە پاشگری "سووریا" یان "ڕۆژاوا" وەردەگرێ کە دەگەڕێنەوە بۆ ناوە جوگڕافیی و ڕامیارییە ھاوپەیوەندەکەی ھەرێمەکە.

ڕووبه‌ڕی ڕۆژئاوای کوردستان[دەستکاری]

رۆژاڤایا کوردستانێ پارچەیا کوردستانێ یا ھەری بچووک ئە: ٣١.٠٠٠ کم² یە[چاڤکانی پێویست ئە]. ئیرۆ د بن دەستھلاتداریا سووریێ دە یە. تایبەتیەکە ھەرێما رۆژاڤایا کوردستانێ ھەیە کو ئاخا وێ پرانی دەشت و بەڕی یە. ئەڤ ھەرێما ھان ژ رۆژاڤا بەر ب رۆژھلات ڤە زراڤ و درێژ ئە، و ھەر کو دچە قاد و چارچۆڤا وێ بەرفرەھ دبە.

مرۆڤ دکارە ئاڤھەوایا رۆژاڤایا کوردستانێ بکە دو بەش. بەشا یەکەم ئاڤھەوایا ھەرێما ئەفرینێ یە. ئاڤھەوایا ل ڤێ دەرێ نەزیکی یا دەریایا سپی یە. ھاڤینان گەرم ئە و جارنان باران دبارە؛ زڤستانان ژی زێدە نە سار ئە. ژ بەر ڤێ ئاڤھەوایێ ھەرێما ئەفرینێ، شین ئە، دار و بەر لێ زێدە نە. ھەر جورەیێن داران ھەنە[چاڤکانی پێویست ئە]. لێ پرانی دارێن زەیتوونا نە.

بەشا دویەم کو سەرێ کانیێ، ھەسیچە، ئاموودێ، قامشلۆ و دێرک ھلددە ناڤا خوە ب بەڕی و دەشت ئە. چیا و دارستان نین ئن. زڤستان کن ئن. ھەما ھەما بەرف نابارە. جارنان باران دبارە. د مەھا چلەیێ دە ل قامشلۆیێ گەرماھی دگھیژە +٧، ل دێرک و ئاموودە ژی +٦ پیلەیان. ھاڤین درێژ ئن. گەرماھی پڕ ئە. زوایی ھەیە. ھاڤینان ژ چۆلێن ئەرەبستان و سووریێ بایێن گەرم تێن و باندۆر ل ئاڤھەوایا ھەرێمێ دکن. ھاڤینان گەرماھی دگھێژە ٤٠ پیلەیی.

رۆژاڤا ژ چیایێ گەور دەست پێ دکە و ھەتا ھەرێما ئەفرینێ و چیایێ کورمێنج تێ. چیایێ کورمێنج ١٢٠٠ م بلند ئە. ژ چیایێ کورمانج ھەتا کۆبانێ، ئاخا کوردستانێ تەنگ ئە و ئەرەب ل ڤێ دەڤەرێ دژین. ل ھەرێما باژارێ کۆبانێ ئاخا کوردستانێ دیسا فرەھ دبە و کورد ل سەر ئاخا خوە دژین.

قامشلۆ و نسێبین یەک باژار ئن، لێ د ناڤبەرا ترکیەیێ و سووری دە ھاتنە دابەشکرن. قامشلۆ د دەستھلاتداریا سووریێ و نسێبین ژی د بن دەستێ ترکیەیێ دە مایە. ھوون د وێنەیێ دە ل نسێبینێ ئالا ترکان و ل قامشلۆیێ ژی ئالا سووریێ دبینن.

مێژوو[دەستکاری]

لە ماوەی شەڕی ناوخۆی سوریا[دەستکاری]

لە ماوەی شەڕی ناوخۆی سوریادا، یەکینەکانی پاراستنی گەل (ی پ گ) دروستکرا لە ژێر بەڕێوەبەرایەتی دەستەی بڵندی کورددا بۆ کۆنتڕۆڵکردنی ناوچە کوردنشینەکان لە سووریا. لە ١٩ی تەممووزی ٢٠١٢دا، (ی پ گ) شاری کۆبانی (عەین ئەلعەرەب) ی گرت، و ڕۆژی دوای ئەوەش عامودا و عەفرین. ھەردوو گرووپی سەرەکی کوردی، ئەنجومەنی نیشتیمانیی یاخود نەتەوەیی کورد لە سووریا (بە ئینگلیزی: Kurdish National Council) و پارتی یەکێتی دیموکرات (پ ی د)، لە پاشاندا ئەنجومەنێکی یەکگرتووی دەسەڵاتیان دروستکرد بۆ بەڕێوەبردنی شارە گیراوەکان. لە ٢٤ی تەممووزدا، ھەر یەک لە شارەکانی سەری کانی (بە عەرەبی: رەئس ئەلعەین)، دێریکا ھەمکۆ (بە عەرەبی: مالکیە) و دیربێسیرێ (بە عەرەبی: درباسیە) ی کوردستانی سووریا کەوتنە ژێر دەستی یەکینەکانی پاراستنی گەل. تەنھا شارە کوردنشینە سەرەکییەکانی قامیشلۆ و حەسیچە (بە عەرەبی: حەسەکە) لەژێر دەستی حکومەتدا مانەوە.

کارگێڕی[دەستکاری]

لە ٢٠١٢وە زۆربەی ڕۆژئاوای کوردستان لەژێر دەستی میلیشیا کوردەکاندایە وەک بەشێک لە شەڕی ناوخۆی سوریا، ولە تشرینی دووەمی ٢٠١٣دا نوێنەرانی کورد، عەرەب، ئاشورییە مەسیحییەکان و کەمینە بچووکەکانی تر حکومەتێکی نایاسایی ئۆتۆنۆمییان ڕاگەیاند بە ناوی ئیدارەی دیموکراتی ئۆتۆنۆمی ڕۆژئاوای کوردستان (کوردی باکوور: ڕێڤەبەرییا خۆسەریێ دێمۆکڕاتیکا ڕۆژئاڤاێ کوردستان) لە هەرێمەکەدا. حکومەتە ئۆتۆنۆمییەکە پێکدێ لە سێ کانتۆن؛ بە ناوی جەزیرە کە زۆربەی پارێزگای حەسیچە دەگرێتەوە، کۆبانی و عەفرین. لە ٢١ی کانونی دووەمی ٢٠١٤دا، ئەنجومەنی کانتۆنی جەزیرە حکومەتی دیموکڕاتی ئۆتۆنۆمی ڕاگەیاند دوابەدوای کۆبونەوەی کۆمەڵەی دەسەڵاتی یاسادانانی ئیدارەی دیموکراتی ئۆتۆنۆمی رۆژئاوای کوردستان لە عامودا. ئەنجومەنی کانتۆنی کۆبانیش هەمان ڕێچکەیان گرت لە ٢٧ی کانونی دووەمی ٢٠١٤دا.

جوگرافیا[دەستکاری]

دیارترین نیشتگە کوردنشینەکانی ڕۆژاوای کوردستان[دەستکاری]

قەزای عەفرین[دەستکاری]

قەزای ئەزاز[دەستکاری]

قەزای کۆبانی[دەستکاری]

قەزای گێرێ سپی[دەستکاری]

قەزای قامیشلۆ[دەستکاری]

قەزای دێریکا هەمکۆ[دەستکاری]

قەزای سەری کانی[دەستکاری]

قەزای حەسیچە[دەستکاری]

نیشتگە عەرەبییەکانی ڕۆژاوای کوردستان[دەستکاری]

نیشتگە ئاشوری/سریانییەکانی ڕۆژاوای کوردستان[دەستکاری]

ڕامیاری[دەستکاری]

دەستەی بڵندی کورد، دەستەی کارگێڕی یاخود دەستەی بەڕێوەبردنی حکومەتەکەی ڕۆژئاوای کوردستانە. ئەم دەستەیە لەلایەن ئەنجومەنی نیشتیمانیی یاخود نەتەوەیی کورد لە سووریا (بە ئینگلیزی: (KNC) و پارتی یەکێتی دیموکرات (پ ی د)وە دامەزرێنرا دوابەدوای واژۆکردنەکانی ١٢ی تەممووزی ٢٠١٢ بۆ ڕێکەوتن لەسەر هەماهەنگیکردن لە نێوان ئەو دوو پارتەدا لە شاری ھەولێری کوردستانی عیڕاق لەژێر چاودێری سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستانی عیڕاق، مەسعوود بارزانیدا. ئەنجومەنی ئەندامانی دەستەکە پێکدێ لە ژمارەیەکی یەکسان لە ئەندامانی (پید) و (KNC).

سەربازی[دەستکاری]

یەکینەکانی پاراستنی گەل باڵی سەربازی دەستەی بڵندی کوردە کە هێزی سەربازی ڕۆژئاوای کوردستان پێکدێنێ.

ڕۆژاوای کوردستان.

کلتوور[دەستکاری]

شوێنەوارە مێژوییەکانی رۆژئاوای کوردستان[دەستکاری]