پێڕستی زانا موسڵمانەکان کە بە دامەزرێنەری بوارێک دادەنرێن
 | ئەم وتارە ھەتیوە، چونکە ھیچ وتارێکی تر بەستەری پێی نەداوە. تکایە لە وتارە پەیوەندیدارەکانەوە بەستەرەکان بەم پەڕە ئاشنا بکە؛ بۆ پێشنیارەکان ئامرازی دۆزینەوەی بەستەر تاقی بکەرەوە. (تشرینی دووەمی ٢٠٢٥) |
ئەمەی خوارەوە پێڕستێکە لە زانایانی موسڵمانی شارستانییەتی ئیسلامی سەدەی ناوەڕاست کە لە ئاستی نێودەوڵەتیدا دانپێدانراون کەلەلایەن ھەندێک لە زانایانی سەردەمەوە وەک باوک یان دامەزرێنەری بوارێک وەسف کراون.
- زەھراوی: «باوکی نەشتەرگەری مۆدێرن».[١]
- ئیبن نەفیس: «باوکی فیزیۆلۆژی و ئەناتۆمی سووڕی خوێن».[٢][٣][٤]
- عەبباس کوڕی فیرناس: «باوکی فڕۆکەوانی سەدەی ناوەڕاست».
- ئیبن ئەلھەیسەم: «باوکی بیناییی مۆدێرن».[٥][٦]
- جابیر کوڕی حەییان: «باوکی کیمیا».
- ئیبن خەلدوون: «باوکی کۆمەڵناسی و مێژوونووس و ئابووری مۆدێرن». زیاتر بە کتێبی موقادیمە ناسراوە.
- ئیبن سینا: «بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک باوکی پزیشکی سەرەتایی مۆدێرن و ھەروەھا باوکی دەرمانناسی کلینیکی سەیر دەکرێت، بەناوبانگترین بەرھەمی ئەو کانونەی پزیشکییە».[٧][٨]
- ئیبن مەجووسی: «دامەزرێنەری فیزیۆلۆژیای ئەناتۆمی»، جگە لەوەش، ئەو بەشەی کە تایبەتە بە پێست لە کتێبی (کتێبی شاھانە)یدا کە بە «باوکی پێستناسی عەرەبی» سەیری دەکات.
- بیروونی: «دامەزرێنەری ئیندۆلۆجی»، «باوکی بەرواردکاری ئایینی» و جیۆدیزیا و «یەکەم مرۆڤناس» ناونیشانەکانی بۆ وەسفکردنیسەرنجڕاکێشی سەرەتای سەدەی ١١ی ھیندستان. جۆرج مۆرگێنستیرن بە «دامەزرێنەری توێژینەوە بەراوردکارییەکان لە کولتوری مرۆڤدا» سەیری دەکرد. ھەروەھا بیروونی بە «باوکی دەرمانسازی ئیسلامی» ناسراوە.
- محەممەد کوڕی مووسا خوارزمی: بەناوبانگترینیان بە «باوکی جەبر» خوارزمی کاریگەرییەکی ھێندە گەورەی لەسەر بواری ماتماتیکەوە بووە کە وشەی ھاوناوی 'ئەلگۆریتم' و ھەروەھا 'جەبر' بۆ ئەو دەگەڕێتەوە.[٩]
- ئیبن حەزم: باوکی بەراوردکاری ئایینی و "لە ڕۆژئاوا وەک دامەزرێنەری زانستی بەراوردکاری ئایینی (ئایینناسی) ڕێزی لێدەگیرێت". ئەلفڕێد گویلۆم بە ئاوازدانەری "یەکەم لێکۆڵینەوەی ڕەخنەیی باڵای سیستماتیکی لە پەیمانی کۆن و پەیمانی نوێ" ناوی دەبات. بەڵام ویلیام مۆنتگۆمێری وات موناقەشەی لەسەر ئەو ئیدیعایە دەکات و دەڵێت کە پێش بەرھەمەکەی ئیبن حەزم بەرھەمەکانی پێشووتر بە زمانی عەرەبیھاتوون و "ئامانجەکە مشتومڕاوی بووە و وەسفکەر نەبووە".
- فارابی: وەک «دامەزرێنەری نیوئەفلاتۆنیزمی ئیسلامی» و لەلایەن ھەندێک کەسەوە وەک «باوکی لۆژیکی فەرمی لە جیھانی ئیسلامیدا» سەیر دەکرێت.[١٠]
- محەممەد ئیدریسی: "باوکی نەخشەی جیھان".
- ئیبن ڕوشد: لە ڕۆژاوا بە شرۆڤەکار ناسراوە، "باوکی بیری ئازاد و بێباوەڕ" و لەلایەن ھەندێکەوە بە "باوکی عەقڵانییەت" و "باوکی دامەزرێنەری بیری عەلمانی لە ئەوروپای ڕۆژئاوا" وەسف کراوە. ئێرنست ڕینان ئاڤێرۆی بە عەقڵانیی ڕەھا ناوبرد، و بە باوکی بیرکردنەوەی ئازاد و ناکۆکی سەیری دەکرد.[١١][١٢]
- ئەبووبەکر ڕازی: ڕیساڵی ئەو لەسەر نەخۆشییەکانی منداڵان وای کردووە زۆر کەس بە «باوکی پزیشکی منداڵانی» بزانن. ھەروەھا وەک «دامەزرێنەری ڕاستەقینەی پزیشکی کلینیکی لە ئیسلامدا» ستایشی کراوە.
- محەممەد کوڕی حەسەن شەیبەنی: «باوکی یاسای نێودەوڵەتی موسڵمان».
- ئەلجەزەری: «باوکی ئۆتۆماتیک و ڕۆبۆتیک».
- شەھابەدین سوھرەوەردی: «دامەزرێنەری قوتابخانەی ڕۆشنگەری فەلسەفەی ئیسلامی».
- نەسیرەددینی تووسی: «باوکی سێگۆشەزانی» وەک دیسیپلینێکی بیرکاری لە مافی خۆیدا.[١٣][١٤][١٥]
- سەید حوسێن نەسر: 'باوکی دامەزرێنەری' ئیکۆتۆلۆژیای ئیسلامی.[١٦]
ئەمانەش ببینە
[دەستکاری]سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ Wijesinha، S. S. «El Zahrawi (936-1013 AD), the father of operative surgery». Annals of The Royal College of Surgeons of England. ٦٥ (6): ٤٢٣. ISSN ٠٠٣٥-٨٨٤٣.
- ↑ Greydanus، Donald E.؛ Patel، Dilip R.؛ Omar، Hatim A.؛ Feucht، Cynthia؛ Merrick، Joav (٢ی نیسانی ٢٠١٢). Pharmacotherapeutics in Medical Disorders (بە ئینگلیزی). Walter de Gruyter. ژپنک ٩٧٨-٣-١١-٠٢٧٦٣٦-٧.
- ↑ Moore، Lisa Jean؛ Casper، Monica J. (٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤). The Body: Social and Cultural Dissections (بە ئینگلیزی). Routledge. ژپنک ٩٧٨-١-١٣٦-٧٧١٧٢-٩.
- ↑ deVries، Catherine R.؛ Price، Raymond R. (٢٠١٢). Global Surgery and Public Health: A New Paradigm (بە ئینگلیزی). Jones & Bartlett Publishers. ژپنک ٩٧٨-٠-٧٦٣٧-٨٠٤٨-٧.
- ↑ https://plus.google.com/+UNESCO (٨ی ئەیلوولی ٢٠١٥). «International Year of Light: Ibn al Haytham, pioneer of modern optics celebrated at UNESCO». UNESCO (بە ئینگلیزی). لە ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
{{cite web}}:|دوایین=has generic name (یارمەتی); بەستەری دەرەکی لە|دوایین= - ↑ «The 'first true scientist'» (بە ئینگلیزیی بریتانیایی). ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩. لە ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
- ↑ Khan، Murad Ahmad؛ Raza، Fauzia؛ Khan، Iqbal Akhtar (٢٠١٥). «IBN SINA AND THE ROOTS OF THE SEVEN DOCTRINES OF PRESERVATION OF HEALTH». Acta medico-historica adriatica: AMHA. ١٣ Suppl ٢: ٨٧–١٠٢. ISSN ١٣٣٤-٤٣٦٦.
- ↑ https://www.researchgate.net/publication/233825605_Avicenna%27s_Canon_of_Medicine_A_Look_at_Health_Public_Health_and_Environmental_Sanitation
- ↑ «Home». Lowell Milken Center (بە ئینگلیزیی ئەمەریکایی). ١ی شوباتی ٢٠١٨. لە ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
- ↑ Fakhry، Majid. A History of Islamic Philosophy: third edition. Columbia University Press. ژپنک ٩٧٨-٠-٢٣١-١٣٢٢٠-٦.
- ↑ «Home | John Carter Brown Library». jcblibrary.org. لە ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
- ↑ https://prism.ucalgary.ca/bitstream/handle/1880/47472/2008_HMD_Ahmed.pdf;jsessionid=AD734126AF471B2D339A912C813CD239?sequence=1
- ↑ «Nasir al-Din al-Tusi - Biography». Maths History (بە ئینگلیزی). لە ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
- ↑ Berggren، J. L. (٢٠١٣)، Lindberg، David C.؛ Shank، Michael H. (eds.)، «Islamic Mathematics»، The Cambridge History of Science: Volume 2: Medieval Science، The Cambridge History of Science، بەرگی ٢، Cambridge: Cambridge University Press، لاپەڕە ٦٢–٨٣، ژپنک ٩٧٨-٠-٥٢١-٥٩٤٤٨-٦، لە ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە
- ↑ Foundation، Encyclopaedia Iranica. «Welcome to Encyclopaedia Iranica». iranicaonline.org (بە ئینگلیزیی ئەمەریکایی). لە ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
- ↑ «Islamic environmentalism: The call to eco-jihad - Qantara.de». Qantara.de - Dialogue with the Islamic World (بە ئینگلیزی). لە ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
