ڕۆبۆت

ڕۆبۆت
لقی	مەکینە، artificially intelligent entity
Named by	Josef Čapek
لێکۆڵینەوە لەلایەن	ڕۆبۆتیک
ھاشتاگ	robot
Time of earliest written record	١ی کانوونی دووەمی ١٩٢٠
لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە

ڕۆبۆت (بە ئینگلیزی: Robot) ئامێرێکی سەربەخۆیە کە دەتوانێت یا نەرمامێر یا مێکانیکی بێت. لاساییی مرۆڤ یان گیانەوەر دەکاتەوە. دەتوانرێت لەڕێی ڕۆبۆتەکانەوە کار ئاسانی لە ژیان بکرێت. لە ڕۆژگاری ئەمڕۆ لە زۆربەی کارگەکان کە لە توانای مرۆڤ بەدەرن ڕۆبۆتەکان کار ئاسانی دەکەن و بەکار دەبرێن. ڕۆبۆت شێوە و جۆریان جیاوازە بەڵام بە گشتی ھەر ئامارێک فرمانێک جێبەجێ بکا لەڕێی پڕۆگرامکردنی و بەیەکەوە بەستنی بەشەکانی لەسەر بۆردی دایک کە پرۆگرام کراوە دتوانین پێی بڵێین ڕۆبۆت.

ڕەگناسی

دەستەواژەی «ڕۆبۆت» لە ساڵی ١٩٢٣دا لە زمانی چیکییەوە ھاتووە. ئەم وشەیە لەلایەن نووسەری چیکی کارل چاپێک داڕێژراوە، و بۆ یەکەم جار لە شانۆگەرییەکەی بە ناوی «R.U.R.»دا بەکارھات (کە وەرگێڕدراوە بۆ «ڕۆبۆتە گشتییەکانی ڕۆسوم»). دەستەواژەکە لە وشەی چیکیی robotník (بە واتای «کرێکاری زۆرەملێ») وەرگیراوە، کە ئەویش لە robota (بە واتای «کاری زۆرەملێ، خزمەتگوزاریی ناچاری، کارکردنی تاقەتپڕووکێن»)، و لە robotiti (بە واتای «کارکردن، ڕەنجکێشان»)، لە سەرچاوەیەکی چیکیی کۆنەوە کە ھاوشێوەی زمانی زمانی سلاڤی کڵێسایی کۆنە کە تێیدا rabota (работа) بە واتای «بەندایەتی»ە، کە ئەویش لە rabu بە واتای «کۆیلە» وەرگیراوە. کە لە سلاڤیی کۆنی *orbu-، و لە زمانی پرۆتۆ-ھیندوئەورووپیی orbh- وەرگیراوە بە واتای «گواستنەوە لە دۆخێکەوە بۆ دۆخێکی دیکە».

پوختە

ڕۆبۆتە جومگەدارەکانی جۆشکاری کە لە کارگەیەکدا بەکاردەھێنرێن، جۆرێکن لە ڕۆبۆتی پیشەسازی.

ھیچ کۆدەنگییەک نییە لەسەر ئەوەی کام ئامێرانە وەک ڕۆبۆت ھەژمار دەکرێن، بەڵام ڕێککەوتنێکی گشتی لە نێوان پسپۆڕان و ڕای گشتیدا ھەیە کە ڕۆبۆتەکان مەیلیان ھەیە ھەندێک یان ھەموو ئەم توانا و فەرمانانەی خوارەوەیان ھەبێت: وەرگرتنی بەرنامەسازیی ئەلیکترۆنی، پرۆسێسکردنی داتا یان ھەستپێکردنە جەستەیییەکان بە شێوازی ئەلیکترۆنی، کارکردن بە شێوەیەکی سەربەخۆ تا ڕادەیەک، جووڵەکردن بە دەوروبەردا، کارپێکردنی بەشە جەستەیییەکانی خۆی یان پرۆسە فیزیکییەکان، ھەستکردن بە ژینگەکەیان و دەستکاریکردنی، و نیشاندانی ڕەفتاری زیرەکانە، بەتایبەتی ئەو ڕەفتارانەی کە لاسایی مرۆڤ یان ئاژەڵەکانی دیکە دەکەنەوە.

وشەی «ڕۆبۆت» دەکرێت ئاماژە بێت بۆ ھەردوو ڕۆبۆتی فیزیکی و بریکارە نەرمامێرییە مەجازییەکان، بەڵام ئەوانی دووەم بە گشتی بە بۆتەکان ناودەبرێن. بەستراوەتەوە بە چەمکی «ڕۆبۆت»ەوە، بواری زیندەوەرناسیی دەستکردە، کە لێکۆڵینەوە لەو بوونەوەرانە دەکات کە سروشتیان زیاتر لەگەڵ بوونەوەرە زیندووەکان بەراورد دەکرێت وەک لە ئامێرەکان.

ئامێرە ئۆتۆماتیکییە سادەترەکان پێیان دەوترێت ئۆتۆماتۆنەکان، وەک ئەنیماترۆنیکەکان، کە زۆرجار بۆ ھاوشێوەبوونی مرۆڤ یان ئاژەڵەکان دروست دەکرێن. ئەو ڕۆبۆتە مرۆڤنمانەی کە لە ڕووی جوانکارییەوە یان تەنانەت لە ڕووی ئۆرگانییەوە لە مرۆڤ دەچن، پێیان دەوترێت ئەندرۆیدەکان، لەکاتێکدا دەستەواژەی ئەندرۆید دەکرێت کورت بکرێتەوە بۆ «درۆید»، کە ئاماژەیە بۆ ئەو ڕۆبۆتانەی کە لە مرۆڤ دەچن بە شێوەیەکی گشتیتر. لەلایەکی دیکەوە، ئەو مرۆڤەی کە بە ئامێری دەستکرد بەھێز دەکرێت پێی دەوترێت سایبۆرگ، کە جۆرێکی تایبەتە لە ترانزھیومان.