ڕەمەزان

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
باز بدە بۆ: ڕێدۆزی، گەڕان
ڕەمەزان
ڕەمەزان
دەرکەوتنی ھیلال، سەرەتای دەست پێکردنی ڕەمەزانە لای موسڵمانان
تایبەت بە موسڵمانان
جۆرەکەی مانگی ڕۆژوو
دەست پێکردن مانگی ڕەمەزانی ساڵی کۆچی
مێژووەکەی ڕۆژژمێری کۆچیی


مانگی ڕەمەزان، مانگی نۆیەمە لە ڕۆژژمێری کۆچیییدا، و ئەم مانگە تایبەتمەندی جیاوازی ھەیە لای موسڵمانان لە مانگەکانی تر، مانگی ڕۆژووگرتنە، موسڵمانان لە ڕۆژەکانی ئەم مانگەدا بەڕۆژوو دەبن لە خواردن و خواردنەوە لە بانگی بەیانی تا خۆرئاوابوون، ھەروەھا مانگی ڕەمەزان جێگەیەکی تایبەتی ھەیە لە کەلتور و مێژووی موسڵمانان؛ لەبەرئەوەی بە بیروباوەری ئیسلامی سرووش لەم مانگە دەستی پێکردووە و یەکەم ئایەتی قورئان دابەزیووە بۆ پێغەمبەر محەمەد (د. خ) لە شەوی قەدر لەم مانگەدا لە ساڵی ٦١٠ز، کاتێک پێغەمبەر لە ئەشکەوتی حەڕا بووە و فریشتە جوبرەیل ھاتووە بۆلای، و پێی ووتوە "اقرأ باسم ربك الذي خلق" واتە؛ بخوێنە بە ناوی ئەو خوایەی دروستی کردووی، و ئەمەش یەکەم ئایەتی قورئانە کە دابەزیووە.

ووشەڕەتناسی[دەستکاری]

ووشەی ڕەمەزان بە عەرەبی رمضان له ووشهي الرمض هاتووه واته گهرمايهكي توند، و ناوي مانگه عهرهبيهكان دانراون به پێي ئهو ماوهيهي ناوي مانگهكهي تێدا نراوه، و ناوناني ڕهمهزان له كاتي توندبووني گهرماي هاوێندا بووه، و ههروهها ئهڵێن به واتاي ئهوه دێت موسڵمان زياتر گهرماي ئهبێت لهبهر زۆري تيينوويهتييهكي له كاتي بهڕۆژوو بووندا و خوا ئهفهرمووێت له قورئاندا؛ داڕێژە:عهرهبي واتە؛ مانگی ڕەمەزان ئەو مانگەی قورئانی تیا دابەزیووە.

فەزڵی ڕەمەزان[دەستکاری]

فانۆسی ڕەمەزان

لە فەزڵەکانی مانگی ڕەمەزان کردنەوەی دەرگاکانی بەھەشت و داخستنی دەرگاکانی ئاگرە، بە پێی ئەم فەرموودەی پێغەمبەر (د. خ)؛ (إذا جاء رمضان فُتّحت أبواب الجنة، وغُلّقت أبواب النار، وصُفّدت الشياطين)،[١] واتە؛ کاتێک کە ڕەمەزان دێت، دەروازەکانی بەھەشت دەکرێنەوە و قاپیەکانی دۆزەخ دادەخرێن و شەیتانەکان کۆت دەکرێن.

ھەروەھا خوا خۆش دەبێت لەوانەی ڕۆژووی ڕەمەزان دەگرن، بە پێی فەرموودەی پێغەمبەر.

و ڕەمەزان مانگی پاکبوونەوەی دەروون و نزیکبوونەوەیە لە خوا، ھەروەھا دەرگاکانی ئاگری تیا دادەخرێت و شەیتانەکانی تیا ئەبەسترێتەوە و دەرگاکانی بەزەیی تێدا دەکرێتەوە.

کاتی ڕۆژوو لە ڕەمەزاندا لە دەرکەوتنی بەرەبەیان تا ئاوابوونی خۆرە، وەک لە قورئاندا ھاتووە، ((وكلوا واشربوا حتى يتبين لكم الخيط الأبيض من الخيط الأسود من الفجر ثم أتموا الصيام إلى الليل..)) واته؛ ده بخۆن و بخۆنهوه ههتا به ڕووني بهرهبهيان و سپێدهتان بۆ دهردهكهوێت و له ڕۆژههڵاتهوه دياردهدات و تاريكي شهو لادهبات، لهوهودوا ڕۆژووهكهتان ببهنه سهر تا شهو دادێت، و زۆربهي موسڵمانان پێش ههڵهاتني بهرهبهيان ههڵدهستن و ژهمهێك نان و ئاو دهخۆن كه ناو دهبرێت به پارشێو وهك ئامادهباشييهك بۆ ڕۆژووي ڕۆژهكه، ههروهها له فهزڵي پارشێودا هاتووه كه پێغهمبهر محهمهد فهرموويهتي پارشێو بكهن له پارشێودا بهرهكهت ههيه، ههروهها له كاتي ڕۆژوودا پيويسته لهسهر موسڵمان دووربكهوێتهوه له قسهي ئازاردهر و ئيشي ناشيرين و ئهمهش له فهرموودهدا ئاماژهي پێكراوه، و خواي گهوره دهفهرمووێت؛ داڕێژە:عهرهبي واتە؛ مانگی ڕەمەزان (ئەو مانگەیە) کە قورئانی تیادا ھاتۆتە خوارەوە، لەکاتێکدا ئەم قورئانە ڕێنموویی بەخشە بە خەڵکی و بەڵگەی زۆری تیادایە.

ھەروەھا ئەم مانگە شەوی قەدری تێدایە کە خوا ئاماژەی بۆکردووە ئەو شەوە باشترە لە ھەزار شەو، و موسڵمانان لەم مانگەدا دەبێت بە ئیشی باش ھەستن و ویادی خوا لە بیر نەکەن، و داوای لێخۆشبوون بکەن و قورئان بخوێنن، و دەروونیان ڕابھێنن لەسەر ئارامگری و بیر لە بارودۆخی خەڵکە برسیی و ھەژارەکان بکەنەوە.

ڕەمەزان و قورئان[دەستکاری]

لەم مانگەدا و لە شەوی قەدردا خوا قورئان دابەزاندووە بۆ سەر پێغەمبەر محەمەد، شەوی قەدر ھەندێک بە شەوی بیست وحەوتی مانگەکەی دادەنێن و ھەندێکی تر بە نەزانراوی دادەنێن لە ڕووی دیاریکردنەوە و بەڵام لە دە ڕۆژی کۆتایی مانگەکەدایە، و لە شەوە تاکەکاندا.

و بۆ دابەزینی قورئان، ووتراوە یەکەم ئایەتی قورئان لە ڕەمەزاندا دابەزیووە، کە ئایەتی ((اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ)) بووە، واتە؛ بخوێنە بەناوی ئەو پەروەردگارەتەوە کە ھەموو شتێکی دروست کردووە.

و خوای گەورە دەفەرموێت؛ ((إنا أنزلناه في ليلة القدر)) واته؛ ئێمه بهڕاستي قورئانمان دابهزاندۆته خوارهوه له شهوێكي بهفهڕو ڕێزداردا. داڕێژە:عهرهبي واتە؛ بەڕاستی ئێمە لە شەوێکی بە فەڕو پیرۆزدا دامانبەزاندووەتە خوارەوە

مزگەوتێک لە قاهیرە، میسر لە مانگی ڕەمەزاندا

شەونوێژی ڕەمەزان[دەستکاری]

نویژی تەڕاویح لە نوێژە سوننەتەکانە ک موسڵمانانی سوننە لە ڕەمەزاندا ئەنجامی ئەدەن، کاتەکەی لە دوای نویژی خەوتن تا نوێژ بەیانییە، نوێژە دوو ڕکعات دوو ڕکعات و تاکەڕکعاتێکە و پێغەمبەر ٨ ڕکعاتی نوێژی تەراویح و ٣ ڕکعاتی تاک (وتر) ی کردووە، بەڵام لەمزگەوتی حەرام ٢٠ ڕکعاتی نوێژی تەراویح و ٣ ڕکعاتی تاک دەکرێت.
پێغەمبەر بە کۆمەڵ نویژەکەی ئەنجام نەداوە سێ شەو نەبێت تاکو فەڕز نەکرێت لەسەر موسڵمانان، لەگەڵ ئەوەی خۆی ھەموو ژیانی ئەنجامی داوە و ھەرگیز وازی لە شەونوێژ نەھێناوە، و خەلیفە عومەری کوڕی خەتاب نویژەکەی بە کۆمەل ئەنجامدا تا بە کۆمەڵی جیاواز نەکرێت لە یەک مزگەوتدا[٢].

جەژنی ڕەمەزان[دەستکاری]

خوای گەورە لە کۆتایی ئایەتی ١٨٥ی سوورەتی ئەلبەقەرە دەفەرمووێت: وَلِتُكمِلُواْ العِدَةَ وَلِتُكَبِرُواْ الله عَلَى ماهَداكُم وَلَعَلَكُم تَشكُرون.
واتە: بۆ ئەوەی ئەو ماوەیە تەواو بکەن سوپاسگوزاری خوا بن لەسەر ئەوەی ڕێنموویی کردوون.
موسڵمانان ئاھەنگ دەگێڕن بە جەژنی ڕەمەزان لە یەکەم ڕۆژی مانگی شەوال (ئەو مانگەی بە دوای مانگی ڕەمەزاندا دێت)، ناو دەبرێت بە جەژنی ڕەمەزان و ماوەکەی سێ ڕۆژە، و نوێژی جەژن لە یەکەم ڕۆژدا ئەنجام دەدرێت.

زەکاتی سەرفیترە[دەستکاری]

سەرفیترە بریتی یە لە زەکاتی ڕۆژوو، ئەم کەم و کورتیەی لە ڕۆژوودا ھەیە تەواوی دەکا، ھەروەک سوجدەی سەھوو کەم و کورتی ناو نوێژ تەواو دەکا و بەئەندازەی ڕووبەیەکی تەواو لە جۆری خواردەمەنی خەڵکی ئەو شارە، زەکاتی سەرفیترە فەڕزە لەسەر ھەموو موسڵمانان، ژن و پیاو و گەورە و بچوک بە مەرجێک ئەو تاکە خواردنی ڕۆژ و شەوی جەژنی ھەبێت، و دەرکردنی ئەم زەکاتە پێویستە دەربکرێت لە پێش نوێژی جەژن و ئەگەر یەکێک دوای نویژی جەژن دەری بکات بە خێری ئاسایی ئەژمێردرێت نەک بە زەکاتی سەر فیترە.

ڕووداوەکانی ڕەمەزان[دەستکاری]

  • ساڵی ١٣ی پیش کۆچیی: شەوی قەدر ئەو شەوەیە کە پێی سەرچاوە ئیسلامییەکان یەکەم ئایەتی قورئان دابەزیووە، ھەروەھا لەم ڕۆژەدا خەدیجەی کچی خوەیلد ئیسلام بوو کە یەکەم کەس باوەری ھێنا بە پەیامی پێغەمبەری ئیسلام محەمەد.
  • ساڵی ١ک: سریەی حەمزە، کە یەکەم لیوا بوو پێغەمبەری ئیسلام بیبەستێت.
  • ساڵی ٢ک: غەزووی بەدری گەورە، و لە قورئاندا بە ڕۆژی فورقان ناوی ھاتووە.
  • ساڵی ٢ک: وەفاتی ڕوقیەی کچی پێغەمبەر بە ھۆی نەخۆشییەک لە ڕەمەزاندا توشی بوو.
  • ساڵی ٣ک: لە دایکبوونی ئیمام حسەینی کوری عەلی لە ١٥ی ڕەمەزان.
  • ساڵی ٤ک: ھاوسەرگیری پێغەمبەر لەگەڵ زەینەبی کچی خزیمە
  • ساڵی ٥ک: غەزووی بەنی موستەڵق
  • ساڵی ٨ک: فەتحی مەککە (فەتحی مەزن) و بە فەتحی فتوح ناوبرا و تێیدا فەرمان کرا بە رووخانی بتەکانی دەوری کەعبەی پیرۆز.
  • ساڵی ٩ک: ھاتنی نێراوی پاشا حمیر بۆ لای پێغەمبەر و ئیسلامبوونی وەفدی سەقیف.
  • ساڵی ٤٠ک: شەھید بوونی ئیمام عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب لە کووفە.
  • ساڵی ٥٨ک: کۆچی دوایی عائیشە
  • ساڵی ٩٢ک: فەتحی ئەندەلوس
  • ساڵی ٧٠٢ک: شەڕی شەقحەب یان شەڕی مەرج سفر
  • ساڵی ١١٤ک: ڕووداوی بیلات شوھەدا (لە سەردەمی خەلیفەی ئەمەوی ھیشام کوری عەبدول مەلیک لە دەشتەکانی فەڕەنسا ڕوویدا لە کەنارەکانی ڕووباری لوار و ژمارەیەکی زۆر موسڵمانان کوژران تێیدا)
  • ساڵی ٢١٨ک: خەلیفە موعتەسیم بیلا چووە بەغداوە دوای ئەوەی خەلافەتی گرتە دەست.
  • ساڵی ٢٢٢ک: فەتحی شاری بابک لە خوراسان لە خەلافەتی موعتەسیمدا
  • ساڵی ٢٢٣ک: فەتحی عەمووریە.
  • ساڵی ٤٧٩ک: شەری زەلاقە لە ئەندەلوس موعتەمید کوری عیباد پاشای ئیشبیلیە سەرکەوت تێیدا بەسەر ھیزە فەڕەنجیەکانی ئیسپان.
  • ساڵی ٥٥٩ک: ڕووداوی حارم، نوورەدین زەنگی بەسەر خاچپەرستەکان سەرکەوت و سەرکردەکەی بە دیل گرتن و شاری حارمی شامی گێڕایەوە.
  • ساڵی ٥٧٠ک: فەتحی بەعلبەک لە شام، سەرکردە سەلاحەددینی ئەیووبی چەن شارێکی شامی فەتح کرد لەوانە شاری بەعلبەک بوو.
  • ساڵی ٥٨٤ک: فەتحی کەرەک و سەفەد کە لە دەستی خاچپەرستەکاندا بوون.
  • ساڵی ٥٨٧ک: فەرەنجییەکان عەککایان گرت.
  • ساڵی ٦٥٤ک: ئاگرێکی گەورە لە شاری مزگەوتی پێغەمبەر کەوتەوە کە یەکێک بووە لە نیشانە بچوکەکانی قیامەت و پێش سەدان ساڵ ئاماژەی بۆ ڕوودانی کرابوو.
  • ساڵی ٦٥٨ک: شەری عەین جالوت کە موسڵمانان بو سەرکردایەتی سەیفەدین قەتز سەرکەوتن بەسەر مەغۆلەکان بە سەرکردایەتی ھۆلاکۆ.
  • ساڵی ٦٦٣ک: سەرکەوتنی موسڵمانانی مەغریب بەسەر فەڕەنجیە خاچپەرستەکان.
  • ساڵی ٦٦٦ک: فەتحی ئەنتاکیا کە لە دەستی خاچپەرستەکاندا بوو لەسەر دەستی سولتان زاھیر پێبەرس.
  • ساڵی ١٣٩٣ک: شەری ئۆکتۆبەر یان دەی ڕەمەزان کە میسری و سورییەکان سەرکەوتن بەسەر ئیسرائیلییەکاندا لە ھەردوو بەرەی سینا و جۆلان، ئەم شەر لە ١٠ی ڕەمەزانی ١٣٩٣ک بەرامبەر ٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٣ز دابوو.

گالەری[دەستکاری]

ئەم بابەتانەش ببینە[دەستکاری]

== سەرچاوەکان ==

  1. موسلیم ڕیوایەتی کردووە
  2. نوێژی تەڕاویح
  • قورئانی پیرۆز
  • فەرموودە ھاوبەشەکانب بوخاری و موسلیم، ئامادەکردنیحەمەکەریم عەبدوڵڵا.
  • سایتی تەنزیل