ڕەمەزان (مانگ)

لە ویکیپیدیاوە، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد
باز بدە بۆ: ڕێدۆزی، گەڕان
ڕەمەزان
ڕەمەزان
دەرکەوتنی هیلال، سەرەتای دەست پێکردنی ڕەمەزانە لای موسڵمانان
تایبەت بە موسڵمانان
جۆرەکەی مانگی ڕۆژوو
دەست پێکردن مانگی ڕەمەزانی ساڵی کۆچی
کۆتایی هاتن کۆتایی مانگی ڕەمەزان لە ساڵی کۆچییدا
مێژووەکەی ڕۆژژمێری کۆچیی


مانگی ڕەمەزان، مانگی نۆیەمە لە ڕۆژژمێری کۆچیییدا، و ئەم مانگە تایبەتمەندی جیاوازی هەیە لای موسڵمانان لە مانگەکانی تر، مانگی ڕۆژووگرتنە، موسڵمانان لە ڕۆژەکانی ئەم مانگەدا بەڕۆژوو دەبن لە خواردن و خواردنەوە لە بانگی بەیانی تا خۆرئاوابوون، هەروەها مانگی ڕەمەزان جێگەیەکی تایبەتی هەیە لە کەلتور و مێژووی موسڵمانان؛ لەبەرئەوەی بە بیروباوەری ئیسلامی سرووش لەم مانگە دەستی پێکردووە و یەکەم ئایەتی قورئان دابەزیووە بۆ پێغەمبەر محەمەد (د.خ) لە شەوی قەدر لەم مانگەدا لە ساڵی ٦١٠ز، کاتێک پێغەمبەر لە ئەشکەوتی حەڕا بووە و فریشتە جوبرەیل هاتووە بۆلای، و پێی ووتوە "اقرأ باسم ربك الذي خلق" واتە؛ بخوێنە بە ناوی ئەو خوایەی دروستی کردووی، و ئەمەش یەکەم ئایەتی قورئانە کە دابەزیووە.

ووشەڕەتناسی[دەستکاری]

ووشەی ڕەمەزان بە عەرەبی رمضان لە ووشەی الرمض هاتووە واتە گەرمایەکی توند، و ناوی مانگە عەرەبیەکان دانراون بە پێی ئەو ماوەیەی ناوی مانگەکەی تێدا نراوە، و ناونانی ڕەمەزان لە کاتی توندبوونی گەرمای هاوێندا بووە، و هەروەها ئەڵێن بە واتای ئەوە دێت موسڵمان زیاتر گەرمای ئەبێت لەبەر زۆری تیینوویەتییەکی لە کاتی بەڕۆژوو بووندا و خوا ئەفەرمووێت لە قورئاندا؛ شهر رمضان الذي أُنزل فيه القرآن واتە؛ مانگی ڕەمەزان ئەو مانگەی قورئانی تیا دابەزیووە.

فەزڵی ڕەمەزان[دەستکاری]

فانۆسی ڕەمەزان

لە فەزڵەکانی مانگی ڕەمەزان کردنەوەی دەرگاکانی بەهەشت و داخستنی دەرگاکانی ئاگرە، بە پێی ئەم فەرموودەی پێغەمبەر (د.خ)؛ (إذا جاء رمضان فُتّحت أبواب الجنة ، وغُلّقت أبواب النار ، وصُفّدت الشياطين)[١]، واتە؛ کاتێک کە ڕەمەزان دێت، دەروازەکانی بەهەشت دەکرێنەوە و قاپیەکانی دۆزەخ دادەخرێن و شەیتانەکان کۆت دەکرێن.

هەروەها خوا خۆش دەبێت لەوانەی ڕۆژووی ڕەمەزان دەگرن، بە پێی فەرموودەی پێغەمبەر.

و ڕەمەزان مانگی پاکبوونەوەی دەروون و نزیکبوونەوەیە لە خوا، هەروەها دەرگاکانی ئاگری تیا دادەخرێت و شەیتانەکانی تیا ئەبەسترێتەوە و دەرگاکانی بەزەیی تێدا دەکرێتەوە.

کاتی ڕۆژوو لە ڕەمەزاندا لە دەرکەوتنی بەرەبەیان تا ئاوابوونی خۆرە، وەک لە قورئاندا هاتووە، ((وكلوا واشربوا حتى يتبين لكم الخيط الأبيض من الخيط الأسود من الفجر ثم أتموا الصيام إلى الليل..)) واتە؛ ده بخۆن و بخۆنه‌وه هه‌تا به ڕوونی به‌ره‌به‌یان و سپێده‌تان بۆ ده‌رده‌كه‌وێت و له ڕۆژهه‌ڵاته‌وه دیارده‌دات و تاریكی شه‌و لاده‌بات، له‌وه‌ودوا ڕۆژووه‌كه‌تان ببه‌نه سه‌ر تا شه‌و دادێت، و زۆربەی موسڵمانان پێش هەڵهاتنی بەرەبەیان هەڵدەستن و ژەمەێک نان و ئاو دەخۆن کە ناو دەبرێت بە پارشێو وەک ئامادەباشییەک بۆ ڕۆژووی ڕۆژەکە، هەروەها لە فەزڵی پارشێودا هاتووە کە پێغەمبەر محەمەد فەرموویەتی پارشێو بکەن لە پارشێودا بەرەکەت هەیە، هەروەها لە کاتی ڕۆژوودا پیویستە لەسەر موسڵمان دووربکەوێتەوە لە قسەی ئازاردەر و ئیشی ناشیرین و ئەمەش لە فەرموودەدا ئاماژەی پێکراوە، و خوای گەورە دەفەرمووێت؛ ((شهر رمضان الذي أنزل فيه القرآن هدى للناس وبينات من الهدى والفرقان)) واتە؛ مانگی ڕه‌مه‌زان (ئه‌و مانگه‌یه‌) كه قورئانی تیادا هاتۆته خواره‌وه‌، له‌كاتێكدا ئه‌م قورئانه ڕێنموویی به‌خشه به خه‌ڵكی و به‌ڵگه‌ی زۆری تیادایه‌.

هەروەها ئەم مانگە شەوی قەدری تێدایە کە خوا ئاماژەی بۆکردووە ئەو شەوە باشترە لە هەزار شەو، و موسڵمانان لەم مانگەدا دەبێت بە ئیشی باش هەستن و ویادی خوا لە بیر نەکەن، و داوای لێخۆشبوون بکەن و قورئان بخوێنن، و دەروونیان ڕابهێنن لەسەر ئارامگری و بیر لە بارودۆخی خەڵکە برسیی و هەژارەکان بکەنەوە.

ڕەمەزان و قورئان[دەستکاری]

لەم مانگەدا و لە شەوی قەدردا خوا قورئان دابەزاندووە بۆ سەر پێغەمبەر محەمەد، شەوی قەدر هەندێک بە شەوی بیست وحەوتی مانگەکەی دادەنێن و هەندێکی تر بە نەزانراوی دادەنێن لە ڕووی دیاریکردنەوە و بەڵام لە دە ڕۆژی کۆتایی مانگەکەدایە، و لە شەوە تاکەکاندا.

و بۆ دابەزینی قورئان، ووتراوە یەکەم ئایەتی قورئان لە ڕەمەزاندا دابەزیووە، کە ئایەتی ((اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ)) بووە، واتە؛ بخوێنه به‌ناوی ئه‌و په‌روه‌ردگاره‌ته‌وه که هه‌موو شتێکی دروست کردووه‌.

و خوای گەورە دەفەرموێت؛ ((إنا أنزلناه في ليلة القدر)) واتە؛ ئێمه به‌ڕاستی قورئانمان دابه‌زاندۆته خواره‌وه له شه‌وێکی به‌فه‌ڕو ڕێزداردا. ((إنا أنزلناه في ليلة مباركة)) واتە؛ به‌ڕاستی ئێمه له شه‌وێکی به فه‌ڕو پیرۆزدا دامانبه‌زاندووه‌ته خواره‌وه‌

مزگەوتێک لە قاهیرە، میسر لە مانگی ڕەمەزاندا

شەونوێژی ڕەمەزان[دەستکاری]

نویژی تەڕاویح لە نوێژە سوننەتەکانە ک موسڵمانانی سوننە لە ڕەمەزاندا ئەنجامی ئەدەن، کاتەکەی لە دوای نویژی خەوتن تا نوێژ بەیانییە، نوێژە دوو ڕکعات دوو ڕکعات و تاکەڕکعاتێکە و پێغەمبەر ٨ ڕکعاتی نوێژی تەراویح و ٣ ڕکعاتی تاک (وتر)ی کردووە، بەڵام لەمزگەوتی حەرام ٢٠ ڕکعاتی نوێژی تەراویح و ٣ ڕکعاتی تاک دەکرێت.
پێغەمبەر بە کۆمەڵ نویژەکەی ئەنجام نەداوە سێ شەو نەبێت تاکو فەڕز نەکرێت لەسەر موسڵمانان، لەگەڵ ئەوەی خۆی هەموو ژیانی ئەنجامی داوە و هەرگیز وازی لە شەونوێژ نەهێناوە، و خەلیفە عومەری کوڕی خەتاب نویژەکەی بە کۆمەل ئەنجامدا تا بە کۆمەڵی جیاواز نەکرێت لە یەک مزگەوتدا[٢].

جەژنی ڕەمەزان[دەستکاری]

خوای گەورە لە کۆتایی ئایەتی ١٨٥ی سوورەتی ئەلبەقەرە دەفەرمووێت: وَلِتُكمِلُواْ العِدَةَ وَلِتُكَبِرُواْ الله عَلَى ماهَداكُم وَلَعَلَكُم تَشكُرون.
واتە: بۆ ئەوەی ئەو ماوەیە تەواو بکەن سوپاسگوزاری خوا بن لەسەر ئەوەی ڕێنموویی کردوون.
موسڵمانان ئاهەنگ دەگێڕن بە جەژنی ڕەمەزان لە یەکەم ڕۆژی مانگی شەوال (ئەو مانگەی بە دوای مانگی ڕەمەزاندا دێت)، ناو دەبرێت بە جەژنی ڕەمەزان و ماوەکەی سێ ڕۆژە، و نوێژی جەژن لە یەکەم ڕۆژدا ئەنجام دەدرێت.

زەکاتی سەرفیترە[دەستکاری]

سەرفیترە بریتى یە لە زەکاتى ڕۆژوو، ئەم کەم و کورتیەى لە ڕۆژوودا هەیە تەواوى دەکا، هەروەک سوجدەی سەهوو کەم و کورتى ناو نوێژ تەواو دەکا و بەئەندازەى ڕووبەیەکى تەواو لە جۆرى خواردەمەنى خەڵکى ئەو شارە، زەکاتی سەرفیترە فەڕزە لەسەر هەموو موسڵمانان، ژن و پیاو و گەورە و بچوک بە مەرجێک ئەو تاکە خواردنی ڕۆژ و شەوی جەژنی هەبێت، و دەرکردنی ئەم زەکاتە پێویستە دەربکرێت لە پێش نوێژی جەژن و ئەگەر یەکێک دوای نویژی جەژن دەری بکات بە خێری ئاسایی ئەژمێردرێت نەک بە زەکاتی سەر فیترە.

ڕووداوەکانی ڕەمەزان[دەستکاری]

  • ساڵی ١٣ی پیش کۆچیی: شەوی قەدر ئەو شەوەیە کە پێی سەرچاوە ئیسلامییەکان یەکەم ئایەتی قورئان دابەزیووە، هەروەها لەم ڕۆژەدا خەدیجەی کچی خوەیلد ئیسلام بوو کە یەکەم کەس باوەری هێنا بە پەیامی پێغەمبەری ئیسلام محەمەد.
  • ساڵی ١ک: سریەی حەمزە، کە یەکەم لیوا بوو پێغەمبەری ئیسلام بیبەستێت.
  • ساڵی ٢ک: غەزووی بەدری گەورە، و لە قورئاندا بە ڕۆژی فورقان ناوی هاتووە.
  • ساڵی ٢ک: وەفاتی ڕوقیەی کچی پێغەمبەر بە هۆی نەخۆشییەک لە ڕەمەزاندا توشی بوو.
  • ساڵی ٣ک: لە دایکبوونی ئیمام حسەینی کوری عەلی لە ١٥ی ڕەمەزان.
  • ساڵی ٤ک: هاوسەرگیری پێغەمبەر لەگەڵ زەینەبی کچی خزیمە
  • ساڵی ٥ک: غەزووی بەنی موستەڵق
  • ساڵی ٨ک: فەتحی مەککە (فەتحی مەزن) و بە فەتحی فتوح ناوبرا و تیایدا فەرمان کرا بە رووخانی بتەکانی دەوری کەعبەی پیرۆز.
  • ساڵی ٩ک: هاتنی نێراوی پاشا حمیر بۆ لای پێغەمبەر و ئیسلامبوونی وەفدی سەقیف.
  • ساڵی ٥٨ک: کۆچی دوایی عائیشە
  • ساڵی ٧٠٢ک: شەڕی شەقحەب یان شەڕی مەرج سفر
  • ساڵی ١١٤ک: ڕووداوی بیلات شوهەدا (لە سەردەمی خەلیفەی ئەمەوی هیشام کوری عەبدول مەلیک لە دەشتەکانی فەڕەنسا ڕوویدا لە کەنارەکانی ڕووباری لوار و ژمارەیەکی زۆر موسڵمانان کوژران تیایدا)
  • ساڵی ٢١٨ک: خەلیفە موعتەسیم بیلا چووە بەغداوە دوای ئەوەی خەلافەتی گرتە دەست.
  • ساڵی ٢٢٢ک: فەتحی شاری بابک لە خوراسان لە خەلافەتی موعتەسیمدا
  • ساڵی ٢٢٣ک: فەتحی عەمووریە.
  • ساڵی ٤٧٩ک: شەری زەلاقە لە ئەندەلوس موعتەمید کوری عیباد پاشای ئیشبیلیە سەرکەوت تیایدا بەسەر هیزە فەڕەنجیەکانی ئیسپان.
  • ساڵی ٥٨٤ک: فەتحی کەرەک و سەفەد کە لە دەستی خاچپەرستەکاندا بوون.
  • ساڵی ٥٨٧ک: فەرەنجییەکان عەککایان گرت.
  • ساڵی ٦٥٤ک: ئاگرێکی گەورە لە شاری مزگەوتی پێغەمبەر کەوتەوە کە یەکێک بووە لە نیشانە بچوکەکانی قیامەت و پێش سەدان ساڵ ئاماژەی بۆ ڕوودانی کرابوو.
  • ساڵی ٦٥٨ک: شەری عەین جالوت کە موسڵمانان بو سەرکردایەتی سەیفەدین قەتز سەرکەوتن بەسەر مەغۆلەکان بە سەرکردایەتی هۆلاکۆ.
  • ساڵی ٦٦٣ک: سەرکەوتنی موسڵمانانی مەغریب بەسەر فەڕەنجیە خاچپەرستەکان.
  • ساڵی ٦٦٦ک: فەتحی ئەنتاکیا کە لە دەستی خاچپەرستەکاندا بوو لەسەر دەستی سولتان زاهیر پێبەرس.
  • ساڵی ١٣٩٣ک: شەری ئۆکتۆبەر یان دەی ڕەمەزان کە میسری و سورییەکان سەرکەوتن بەسەر ئیسرائیلییەکاندا لە هەردوو بەرەی سینا و جۆلان، ئەم شەر لە ١٠ی ڕەمەزانی ١٣٩٣ک بەرامبەر ٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٣ز دابوو.


گالەری[دەستکاری]

ئەم بابەتانەش ببینە[دەستکاری]

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  1. موسلیم ڕیوایەتی کردووە
  2. نوێژی تەڕاویح
  • قورئانی پیرۆز
  • فەرموودە هاوبەشەکانب بوخاری و موسلیم، ئامادەکردنیحەمەکەریم عەبدوڵڵا.
  • سایتی تەنزیل