ئیمپراتۆریەتیی ساسانی

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
نەخشە ناوچەی ژێر دەسەڵاتی ساسانییەکان

ئیمپراتۆریەتیی ساسانی یان ساسانییەکان (بە پاڵەوی: 𐭲𐭯𐭩𐭲𐭯𐭮𐭯𐭮)[١] دواین ئیمپراتۆریەتیی فارسی پێش ئیسلام بووە بون. بنەماڵەی ساسانی لە ساڵی ٢٢٤ی زایینی بە تێکشاندنی ئەشکانییەکان حکوومەتەکەیان پێک ھێنا و ھەتا ساڵی ٦٥١ واتە بۆ ماوەی زیاتر لە ٤٠٠ ساڵ یەکێک لە زلھێزەکانی سەردەم بوون و بەرامبەرکێێ ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیان کرددوە،

طبرى لە تاریخەکەی دا باسی بنەمالی ساسانییەکان دەکات کە خۆیان داوتەوە سەر بنەمالەی ئەخمینەکان کە فارسن تەبری بەم شێوەیە نوسیەتی وثب أردشير بن بابك شاه ملك خير بن ساسان الاصغر بن بابك، بن ساسان بن بابك بن مهرمس بن ساسان بن بهمن الملك بن إسفنديار بن بشتاسب بن لهراسب بن كيوجي بفارس طالبا- بزعمه- بدم ابن عمه دارا بن دارا بن بهمن بن إسفنديار، الذي حارب الإسكندر، فقتله حاجباه . مەلک بهمن کە (بهمن نازناوە بە واتای دەست درێژ دێت) ناوی ئەردەشیر یەکم (ئەردەشیر ئەخمینی)باپیرە گەورەی بشتاسب ئەخمینی نەک بشتاسب کیانی ئەفسانەی هەروەها .بە یۆنانی ئەردەشیر یەکەم)ئەخمینی ) پێگوتراوە ئەرتخش کە بابە گەورە دارای دارایان و کە لەلایەن ئەسکەندەری مەکدۆنیە کۆتای پێهێنرا .بهمن(ئەردەشیری یەکم) لەلای جولەکە زۆز پیرۆزە دووبارە ئۆرشەلیم بۆ ئاوەدان کردونەتوە کیشەی زۆری بۆ چارەسەرکردون

ئەردەوانی ئەشکانی لە نامەیەک بۆ ئەردەشیری بابەکان دەڵێت: انک قد عدوت طورک و اجتلبت حتفک ایها الکردی المربّی فی خیام الاکراد من اذن لک فی التاج الذی لبسته» ئەی کوردی گۆشکراوی ڕەشماڵی کوردان، پێت لە ئاستی خۆت درێژتر کردووە و مەبەستی تاج و تەختت هەیە.

ئەم نامەیە هۆکارەکەی بۆ ئەوە دەگرێتەوە کە هەر تەبری ئاماژەیان پێ داوە کە مەلک بەهمەن(ئەردەشیر یەکم) کوریکی ساسان الاکبر کەج بووە کاتێ کەوەتۆتە سەر مەرگ بەلام پاشایەتی بۆ مەلک دارا جێ دێلیت کە کوری کچەکەیەت بە ناوی هما کە لەسکی دایکەتی. دیارە ئاماژە بەوەشکراوە کە دایکی ساسان لە بەنی ئیسرائیل بووە .ساسان دەتۆرێ کۆشک بە جێ دێلێت ئەبی بە شوان تا بە ساسانی شوان دەناسرێ دیارە لە ناوە کوردانیش شوانتی کردووە هەوربۆیە ئەم جنێوەیان بە نەوەکانی داوە .کەواتە لێرەدا زۆر بە جوانی ئەومان بۆ روون دەبێتەوە کە ساسانییەکان هەرگیز خۆیان بە کورد نەزانیوەو بەلکو گوتیان شواناتیان لە ناو کورد کردووە هەلبەتە ئەمە بەس لە نوسەر عەربەکانەوە باسی شوانی کورد کراوە نەک فیردەوسی .ئیستا ئەم بابەتە نامەکەمان بۆ روون دەکاتەو جا راست بێ یان نا هیچ لە بابەتەکان ناگۆرێت کە کابرا خۆی بە نەوە دارای دارایان بزانی خۆی بداتە پال فارس هەلبەتە دەکرێ ئەوەش بلین کە ئەمە جنێو نامەیە نکرێ هەرجنێوێک بە کەسێک درا بە ناوەرۆکەکە بە راست دابنێن .لە ڕاستیدا هیچ لە فارس بوونی ئەوان کەم ناکات ئەگەر بەلگەکان بهێنین

حەمزەی ئێسفەهانی لە " تاریخ ملوک الفرس" دەنووسێت: لە سەردەمی ئەردشیر، کوڕەکەی دەبێتە فەرمانڕەوای خۆراسان، و وەک کوردزاد نێوی دایکی دێنێت.

لە سیرةالفرسی یاقوتی حەمەویدا هاتووە: کاتێ ئەردەشیر دەگاتە مەدائێن ئەوی پێ خۆش دەبێ و هەوڵی ئاوەدانکردنەوەی دەدات. ناو حەوت گەڕەکی مەدائێنیش دێنێت کە نێوی یەکێکیان کوردئافاز یان کوردئاوایە.


یەکەم شای ساسانی، ئەردەشێری یەکەم بووە لە لە ناوچە پارس (پارێزگای فارس) شۆڕشی کردووە و ئیمپراتۆریەتییەکەی دامەزراندووە، ئەردەشیر کوڕی بابەک لە دوو بنەماڵەی گەورەی کوردی ناوچەی پارسن بە ناوەکانی شوانکارە و بارزەنگی، بازرنگییەکان کە دەکەنە بنەماڵەی دایکی ئەردەشێر کە فەرمانڕەوای پارسن و بە پێی

دوایین شای ساسانی یەزدگێردی سێیەم بووە کە چەند شەڕی گەورەی لەگەڵ سوپای ئیسلام لە سەردەمی عومەر کوڕی خەتتابدا کردووە و لە ھەموویاندا دۆڕاوە. ،

مێژوو[دەستکاری]

ئایین[دەستکاری]

زەردەشتی

زمان[دەستکاری]

پەهلەویی ساسانی

ھونەر[دەستکاری]

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  1. ^ Fattah, Hala Mundhir (2009). A Brief History of Iraq. Infobase Publishing. p. 49. ISBN 978-0-8160-5767-2. Historians have also referred to the Sassanian Empire as the Neo-Persian Empire.


گرێدان بۆ دەرەوە[دەستکاری]