کورد، مەجارستان

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search

Disambig RTL.svg  ئەم وتارە سەبارەت بە کورد، مەجارستان نووسراوە. بۆ بینینی وتارە هاوشێوەکان بڕوانە ‏کورد (ڕوونکردنەوە).

Kurd
Coat of arms of Kurd
Coat of arms

ھەڵەی لوا لە مۆدیوول:Location_map لە ڕیزی 502:Unable to find the specified location map definition: "Module:Location map/data/Hungary" does not exist.شوێنگەی کورد، مەجارستان

پۆتانەکان: 46°26′41″N 18°18′59″E / 46.44471°N 18.31631°E / 46.44471; 18.31631پۆتانەکان: 46°26′41″N 18°18′59″E / 46.44471°N 18.31631°E / 46.44471; 18.31631
وڵات مەجارستان
ھەرێمتۆلنا
ڕووبەر
 • سەرجەم٣١٫١٩ کیلۆمەتری چوارگۆشە (١٢٫٠٤ میلی چوارگۆشە)
ژمارەی دانیشتووان (٢٠١٠)
 • سەرجەم١٢٢٣
 • چڕی٣٩٫٢١ کەس لە کیلۆمەتری چوارگۆشە (١٠١٫٦ کەس لە میلی چوارگۆشە)
ناوچەی کاتیCET ‪(UTC+١)
 • ھاوین (DST)CEST ‪(UTC+٢)
کۆدی پۆستە٧٢٢٦
کۆدی تەلەفۆن٧٤
وێبگەwww.kurd.hu

کورد ناوی شارۆچکەیەکە لە ھەرێمی تۆلنای مەجارستان.

بەشداریکردنی کوردەکان لە بەڕێوەبردنی مەجارستان لەلایەن عوسمانیەکانەوە دەتوانرێ بدۆزرێتەوە لە دوو سەرچاوەدا: کەسایەتییە سەربازی و ڕامیارییەکانی کە بنەچە کوردییەکانیان ناسراون و کەسانێک کە ھەڵگری ناوی (کورد/کورت/کورث) ن و دەکرێ بە ڕەگەز کوردبوبێتن یا نا.

یەکێ لە سەرەکیترین و بایەخدارترین نوسراوە وێژەییەکانی سەدەی نۆزدەی مەجارستان بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ باس لە کوردەکان دەکات لە میانەی باسی عوسمانیەکاندا. گێزا گەردۆنی (بە مەجاری: Gárdonyi Géza) (١٨٦٣-١٩٢٢) یەکێ بووە لەو نوسەرانەی کە بەشداریکردووە لەوەی کە ئەندەرسۆن باسیدەکات وەک 'بەئاگاھاتنەوە لە خەو'، یان ھەوڵە ڕۆشنبیریەکان بۆ گەڕان بەدوای پێناسە مێژوویی و زمانەوانیەکانی بۆ دڵنیابونەوە لە ناسنامەی مەجاری. ئەو کوردەکانی وەک پاڵەوان تێوەگلاندووە لە ڕۆمانەکەیدا بە ناوی گیرانی مانگی یەک شەوە (ئەستێرەکانی ئگیر) (بە مەجاری: Egri csillagok).

ھەرچەندە ناتوانرێ بەبێ گومانەوە بوترێ کە شارۆچکەی کورد لە باشوری مەجارستان پەیوەندە بە کورد پاشاوە، کە سەرکردەیەکی سەربازی ئەفسانەییە و گۆڕەکەی دەکەوێتە ئەو نزیکانە. سەرەڕای ئەوە، ئەو ڕاستییەی کە دانیشتوانی شارۆچکەی کورد گرنگی و سەرنج دەدەن بە کاروبار و بابەتی کورد شایەنی سەرنجن. ناوەکە دەردەکەوێ وەک کورتو لە نامەی باج سەندنی تۆمۆسی و ھەروەھا دەتوانرێ بە فۆڕم یان قاڵبێکی ھاوشێوەوە بدۆزرێتەوە لە دواترا. شارۆچکەکە سەر بە کاپۆسمێنت بوو لە ١٥٤٢دا، بەڵام نەشێکی دانیشتوانی بەجێیانھێشت لە ١٥٤٣دا. زۆری دانیشتوانەکەی گەڕانەوە لە ١٥٥٩-١٥٦٠. ئەوانەی کە لە شوێنەکانی تر مانەوە ناوی خێزانییان بە کوردی ھێشتەوە، و ئێستا یەکێ لە ناسراوترین نوسەرە مەجاریەکان ھەڵگری ناوی ئیمری کوردیە.

دەیەھا ساڵ دوای کشانەوەی عوسمانیەکان لە ١٧٣٠دا، ناوی کورد دەتوانرا بدۆزرێتەوە لە سەرچاوەیەکدا کە نیشانەی دەدا بە 'neopopulata possessio Kurd'. باڵام لە ١٧٢٩وە، کۆچەری تازە لە ناوەڕاستی مەجارستانەوە ھاتن و زۆربەیان بنچینەی ڕەگەزیان سلاڤ، سڕبی، سلۆڤاکی و مەجاری بوون. لە ناوەڕاستی سەدەی ھەژدە و ھەتا کۆتایی جەنگی جیھانی دووەم، زۆرینەی دانیشتوانەکەی ئاڵمانی ڕاینلاند بوون، لە ئێستادا تێکەڵە: ئەڵمان، ھەنگاری و دۆم. ھەرچی ئەو ٢٠٠٠ کەسەی کە لەوێ نیشتەجێن بە شانازییەوە خۆیان دەناسێنن وەک کوردی، کە پێناسێکی خۆماڵی نیشتیمانیە کە ھەموو پەیوەندییەکی لەدەستداوە لەگەڵ پاشای ئەفسانەییەکەدا کە کورد پاشایە.

ئەمەش دەتوانێ نمونەیەکبێ: ڕاستەوخۆترین نیشانە لەسەر کاریگەری کوردی لە مەجارستان بریتیە لە شارۆچکەی کورد لە ھەرێمی تۆلنا. شارۆچکەکە، ئستڤان کسر کە سەرۆکی شارۆچکەکەیە و دانیشتوانی تری ئەو شارۆچکەیە گەیشتنە ئەو باوەڕەی: ئەگەر تەنانەت دەرکەوێ کە ناوەکەش وەرنەگیراوە لە ناوی نەتەوەی کوردەوە، تەنھا ئەگەری بوونی پەیوەندیەکی وەھا لە بیرکردنەوەی خەڵکدا شتێکی بێوێنەیە. لەمە سەرنجڕاکێشتر ووشەکانی مامۆستای قوتابخانەی ئەو شارۆچکەیەبوو. للۆنا تار لە لێدوانێکی تایبەتیدا باسی بابەتە ئابڕووبەر و ناوزڕێنەکەی فڕاندنی ئۆجەلانی کرد: "سەرەڕای ئەوەی ئێمە کورد نین- ئێمە وەکدانیشتوانی شارۆچکەی کورد- شوێن بابەتەکەی ئۆجەلان کەوتین. وەک بابەتێکی خۆمان مامۆڵەمان لەگەڵ کرد، خوا ئەزانێ بۆ!"

دوای ٢٠٠ ساڵ لە نیشتەجێبوون لەم شارۆچکەیە، دانیشتوانە دۆن ئاوسشغابنە ئەڵمانەکان نیشتگەکانیان لێسەندرایەوە و بە زۆر نێردرانەوە بۆ ئاڵمانیا دوابەدوای کۆتایی جەنگی جیھانی دووەم.