بۆ ناوەڕۆک بازبدە

ئینجیل

دەستکاریی گرێدانەکان
لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
ئینجیل
لقیbiographical work
بەشێکە لەکتێبی پیرۆز
ناو بە زمانی فەرمیεὐαγγέλιον
بابەتی سەرەکییەسووع
زمانزمانی ئارامی، زمانی یۆنانیی کۆن، گریکی کوەینە
کەسایەتییەکانیەسووع

ئینجیل (بەئینگلیزی: Gospel)، گێراندنەوە یان کۆمەڵێ نووسراوە کە باس لە ژیانی یەسووعی ناسڕی دەکات. وشەی «ئینجیل» بەواتای مزگێنی یان نامەی ھەواڵێکی دڵخۆشکەر کە ھاتنی پەیمانی نوێیە، دێت. بە گشتی ئەم زاراوەیە بەکاردێت بۆ ئاماژەکردن بە چوار ئینجیلە پاوەڕپێکراوەکەی مەتتا و مەرقۆس و لۆقا و یوحەننا.

ڕەچەڵەکناسی

[دەستکاری]

«گۆسپڵ» وەرگێڕانی ئینگلیزیی کۆنی زاراوەی یۆنانیی ھێلینستیی εὐαγγέλιον (ئیڤانگیلیۆن)ە، کە بە واتای «ھەواڵی خۆش» دێت؛[١] ئەمە دەکرێت لە ڕێگەی شیکردنەوەی ευαγγέλιον (ئیڤانگیلیۆن) ببینرێت (εὖ (ئێف) «باش/خۆش» + ἄγγελος (ئانگیلۆس) «پەیامبەر» + -ιον (ئیۆن) پاشگری بچووککەرەوە). زاراوە یۆنانییەکە لە ڤولگەیتدا لاتینیکرا بۆ evangelium (ئیڤانگیلیۆم)، و بۆ سەر زمانی لاتینی وەرگێڕدرا بۆ bona annuntiatio (بۆنا ئانۆنتیاتیۆ). لە ئینگلیزیی کۆندا، وەرگێڕدرا بۆ gōdspel (گۆدسپێڵ) (gōd «باش/خۆش» + spel «ھەواڵ»). زاراوە ئینگلیزییە کۆنەکە وەک gospel (گۆسپڵ) لە وەرگێڕانەکانی پەرتووکی پیرۆز بە ئینگلیزیی ناوەڕاستدا ھێڵدرایەوە و لەبەر ئەوە لە ئینگلیزیی سەردەمیشدا بەکاردێت.

ئینسایکڵۆپیدیای بریتانیکا گۆسپڵ وەک سەرچاوەگرتوو لە گۆدسپێڵ «چیرۆک/ھەواڵی خۆش» پێناسە دەکات، کە وەرگێڕانێکی وشەبەوشەی لاتینیی ئیڤانگیلیۆمە لە یۆنانیی εὐαγγέλιον «ھەواڵی خۆش».[٢]

لە ئیسلامدا

[دەستکاری]

لە ئیسلامدا، ئینجیل (بە عەرەبی: الإنجيل) بە یەکێک لە چوار پەرتووکە ئاسمانییە سەرەکییەکان دادەنرێت کە لەلایەن خوداوە دابەزێنراون، لەگەڵ تەورات، زەبوور، و قورئان.[٣] زاراوەی ئینجیل لە سوریانی ܐܘܢܓܠܝܘܢ (ئاڤۆنگیلیۆن) وەرگیراوە، کە لە بنەڕەتدا لە یۆنانیی εὐαγγέλιον (ئیڤانگیلیۆن؛ بە واتای «ھەواڵی خۆش» یان «مزگێنی») ھاتووە.[٤]

بەپێی قورئان، ئینجیل وەحییەکی خودایی بووە کە دراوە بە عیسا، کە ئیسلام وەک پێغەمبەر و نێردراوێک دەیبینێت، نەک کوڕی خودا.[٥] وەک ئەوە وەسف کراوە کە ڕێنمایی و ڕووناکی بۆ نەوەی ئیسرائیل تێدایە و وەک پشتڕاستکەرەوەی ئەو پەرتووکانەی پێش خۆی ھاتوون.[٦]

بڕوای زۆرینەی ئیسلامی وایە کە ئینجیلە ڕەسەنەکە ون بووە یان دەستکاری کراوە (تەحریف) بە تێپەڕبوونی کات،[٧] و ئەو چوار ئینجیلە فەرمییە—مەتا، مەرقۆس، لۆقا، و یۆحەننا—نوێنەرایەتیی ئەم دەقە ڕەسەنە ناکەن، ئەگەرچی ڕەنگە ھەندێک لە تووخمەکانی فێرکارییە ڕاستەقینەکانی عیسایان تێدا بێت.[٨] ھەندێک لە زانایانی کلاسیک و ھاوچەرخ دەڵێن کە ئینجیل لە بنەڕەتدا سرووشێکی زارەکی بووە کە بە عیسا دراوە، ھاوشێوەی ئەو قورئانەی بۆ محەممەد دابەزیوە، نەک دەقێکی نووسراو کە لەلایەن ئەو خۆیەوە نووسرابێت.[٩]

لە کاتێکدا ئینجیل پێگەیەکی ڕێز لێگیراوی لە ئیسلامدا ھەیە، بەڵام بە ھەڵوەشێنراوە بەھۆی قورئانەوە دادەنرێت،[١٠] کە موسڵمانان بڕوایان وایە دوا وشەی تەواو و پارێزراوی خودایە. خوداناسیی ئیسلامی جەخت لەوە دەکاتەوە کە موسڵمانان فەرمانیان پێ کراوە بڕوایان بە ھەموو پەرتووکە ئاسمانییەکانی پێشوو بە شێوە ڕەسەنەکەیان ھەبێت، بەڵام قورئان وەک پێوەر و جیاکەرەوەی کۆتایی (ئەلفورقان) بەسەریاندا دەبینرێت.[١١]

ڕەخنەگرتن

[دەستکاری]

ھەندێک لە زانایانی مەسیحیی مۆدێرن و بەرگریکاران ڕەخنەیان لە دیدگای ئیسلامی بۆ ئینجیل گرتووە وەک بابەتێکی کێشەدار لە ڕووی مێژوویی و دەقییەوە، و دەڵێن ھیچ بەڵگەیەکی دەستنووس نییە بۆ ئینجیلێکی جیاواز و ونبوو کە لەگەڵ وەسفی قورئانیدا بگونجێت.[١٢] ھەندێکی تر پێیان وایە کە تۆمەتی تەحریف ('ناپاکی لە [پەرتووکی پیرۆزدا]') گەشەسەندنێکی خوداناسیی دواترە نەک بانگەشەیەکی ھاوکاتی سەردەمی عیسا.[١٣]

زانایانی موسڵمان بە گشتی بەرگری دەکەن بەوەی کە قورئان مەرجی ئەوەی دانەناوە ئینجیلە ڕەسەنەکە بە شێوەیەکی تەواو مابێتەوە، بەڵکو تەنھا ئەوەی کە پەیامە بنەڕەتییەکەی بۆ عیسا دابەزیوە و لەو کاتەوە بەھۆی قورئانەوە جێگەی گیراوەتەوە.[١٤]

ڕۆبێرت ئێچ ستاین نووسیویەتی کە شێوازی دروست بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ نەریتەکانی ئینجیل ئەوەیە کە وەک سەرچاوەی جێی متمانە مامەڵەیان لەگەڵ بکرێت تا ئەو کاتەی پێچەوانەکەی دەسەلمێنرێت، چونکە چەندین جۆری بەڵگە پشتگیری لە ڕەسەنایەتیی گشتییان دەکەن، تەنانەت کاتێک لە چوارچێوەیەکی ئایینی فراوانتردا ڕەچاو دەکرێن.

سەرچاوەکان

[دەستکاری]
ویکیمیدیا کامنز میدیای پەیوەندیداری بە ئینجیل تێدایە.
  1. ↑ Woodhead 2004، لاپەڕە 4.
  2. ↑ «Gospel | New Testament». Encyclopaedia Britannica. لە 2025-10-23 ھێنراوە. {{cite encyclopedia}}: نرخەکانی ڕێکەوت بپشکنە لە: |access-date= (یارمەتی)
  3. ↑ Esposito، John L. (٢٠١٦). Islam: The Straight Path. Oxford University Press. لاپەڕە ٩٣–٩٥. ژپنک ٩٧٨-٠١٩٠٦٣٢١٥١.
  4. ↑ «Injil». Encyclopaedia of Islam, Second Edition. Brill.
  5. ↑ داڕێژە:Qref
  6. ↑ داڕێژە:Qref
  7. ↑ Nasr، Seyyed Hossein (٢٠١٥). The Study Quran. HarperOne. لاپەڕە ١١٦٣–١١٦٥. ژپنک ٩٧٨-٠٠٦١١٢٥٨٦٧.
  8. ↑ Rahman، Fazlur (١٩٧٩). Islam. University of Chicago Press. لاپەڕە ١٦٩–١٧٠. ژپنک ٩٧٨-٠٢٢٦٧٠٢٨١٠.
  9. ↑ Parrinder، Geoffrey (١٩٩٥). Jesus in the Qurʹān. Oxford: Oneworld Publications. ژپنک ٩٧٨١٨٥١٦٨٠٩٤٨. OCLC ٣٣٩٥٠٣٨٣.
  10. ↑ داڕێژە:Qref
  11. ↑ داڕێژە:Qref
  12. ↑ Reynolds، Gabriel Said (٢٠١٠). The Qur'an and Its Biblical Subtext. London: Routledge. ژپنک ٩٧٨٠٤١٥٧٧٨٩٣٠. OCLC ٤٣٦٣٥٨٤١٩.
  13. ↑ Neuwirth، Angelika (٢٠١٤). Scripture, Poetry, and the Making of a Community: Reading the Qur'an as a Literary Text. Oxford University Press. ژپنک ٩٧٨-٠١٩٩٣٥٩٣٦٣.
  14. ↑ Nasr، Seyyed Hossein (٢٠١٥). The Study Quran. HarperOne. لاپەڕە ١١٦٤. ژپنک ٩٧٨-٠٠٦١١٢٥٨٦٧.
وەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=ئینجیل&oldid=1585107»