محەممەدی سێیەم

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
(ڕەوانەکراوە لە محەمەدی سێیەمەوە)
Jump to navigation Jump to search
Osmanli-nisani.svg
   محەممەدی سێیەم
Mehmed III.jpg
سوڵتان موڕادی سێیەم
ناوی سوڵتانسوڵتان محەمەدی سێیەم
لە دایکبوون١٥٦٦
مردن١٦٠٣
پێش خۆیموڕادی سێیەم
دوای خۆیئەحمەدی یەکەم
بنەماڵەی فەرمانڕەواعوسمانییەکان
بنەماڵەی پاشایەتیعوسمانی
باوکموڕادی سێیەم
دایکسەفیە سوڵتان
بیروباوەڕئیسلامی سوننە

محەمەدی سێیەم کوڕی موڕادی سێیەم کوڕی سەلیمی دووەم، سیانزەیەم خەلیفەی عوسمانی بوو، لە نێوان ساڵانی ١٥٦٦ و ١٦٠٣دا ژیاوە و حوکمی گرتە دەست ساڵی ١٥٩٥، شاعیر بوو و کوڕی بەندەیەکی بە نەژاد بوندقی بوو، سولتان موڕاد ھەڵیبژارد بۆ خۆی و کاریگەرییەکی گەورەی ھەبوو لە سیاسەتدا.

سەرەتای دەسەڵاتی[دەستکاری]

لە سەرەتای دەسەڵاتیدا ھەستا بە کوشتنی براکانی پێش نێژرانی باوکی، و وازی لە بەرێوەبردنی کاروباری ناوخۆی وڵات ھێنا بۆ وەزیرەکانی، دراوی عوسمانی گەڕایە دواوە و گەندەڵییەکی گەورە بڵاوبوویەوە لە وڵاتی ئیسلامدا، و ھەڵوێستی خەلافەت شکانی بە خۆیەوە بینی لە ھەرێمەکانی بەغدان و ترانسلڤانیا لەسەر دەستی میخایل فەلاحی کە یارمەتی سوپای نەمسای دا.

وەرگرتنی سوپای گشتی[دەستکاری]

ڕوون دیاربوو بۆ سوڵتان کە دوورکەوتنەوەی لە سەرکردایەتی سوپا و ھەڵ نەگرتنی بەرپرسیارییەتیەکانی حوکم ھۆکارن بۆ ئەو گەندەڵییەی لە وڵاتدا بڵاو بۆتەوە، بە ھاندانی ئەو زانایانەی لە دەوری بوون وەک شیخ سەعدەددین ئەفەندی ھەستا بە سەرکردایەتی سووپا، قەڵای ئارلوی سەختی فەتح کرد کە سوڵتان سولەیمان قانونی نەیتوانی بوو فەتحی بکات، و ڕووبەڕووی سوپای نەمساووی مەجەڕی دوژمنکاری بوویەوە لە ڕووداوی کرزت کە تێکی شکاندن و وێرانی کردن و ئەم شەرە چوێنراوە بەشەڕی موھاکسی جیاکەرەوە و ئەمانەش ھەمووی لە ساڵی ١٠٠٥ک ڕوویاندا، و شەڕ بەردەوم لە نیوان ھەردوو لادا بە بێ یەکلابوونەوە، و ئەمە ڕووی نەدابوو کە سوڵتان خۆی سەرکردایەتی سوپا بکات لە دوای سەردەمی سولەیمان قانونییەوە.

بیروباوەڕی[دەستکاری]

محەمەدی سێیەم خاوەن باوەڕێکی ئیسلامی گەورە بوو، و لەو شەرەی کە فەتحی حوسن کەڕای لێکەوتەوە زۆر لە یاریدەدەرەکانی ھەڵھاتن و لەودا بوو سوڵتان بکەوێتە دیلی بەڵام سەعدەددین ئەفەندی بیری خستەوە کە خۆی ڕابگرێت، و ھەستا و پاڕایەوە لە خوا تا سەرکەوتووی بکات و پاشان دەرچوو لەگەڵ دوژمنەکەی کەوتە شەڕەوە تا سەرکەوت بە سەریاندا.

سولتان محەمەدی سێیەم لە جێگاکەی خۆی ھەلئەسا کە ناوی پێغەمبەر محەممەد ئەھێنرا لە ڕێزلێنان و پیرۆزییدا بۆی.

شۆڕشی ھەڵاتووەکان[دەستکاری]

لە ڕۆژەکانی محەمەدی سێیەمدا یاخی بوونێک ڕوویدا لە ئەنادۆڵ کە سەربازە ھەڵاتووەکانی ڕووداوی کرزت ھەڵیانگیرساند، دەوڵەت نەفی کردبوون بۆ ئەنادۆڵ و ناوی نابوون بە ھەڵاتوو، و شۆڕشەکەیان لە کاتێکی زۆر ھەستیاردا ھات، کە سەربازە عوسمانییەکان سەرگەرمی شەر بوون لە ھەرێمەکانی مەجارستان، بەڵام عوسمانییەکان توانیان گەمارۆیان بدەن، سەرکردەکەیان خۆیدا بە دەستەوە لە بەرامبەر ئەوەی بکریتە والی ئاماسیا، خەلیفە ڕازی بوو بەڵام دواتر گەڕایەوە و شۆڕشی نویی دەست پێکرد سەرۆکی یاخیبووەکان کوژرا و براکەی حەسەن شێت (ئودلی حەسەن) سەرکردایەتی شۆڕشەکەی گرتە دەست، و توانی ئەو سوپایە بشکێێت کە ئیستەنبوڵ ناردبووی، حکومەت زۆر دیاری پێدا و پێشنیاری ویلایەتی بۆسنەی بۆکرد ئەویش ڕازی بوو، کە دەوڵەت ئەیویست خۆی و سوپاکەی بەکار بھێنێت لە کەنارەکاندا بۆ سوود وەرگرتن لێی، و قەدەر لە ڕیزی خەلیفەدا ھات کە سوپاکەی حەسەن ھیلاک بوون لە ڕووبەڕوو بوونەوەی بەردەوام لەگەڵ سوپای نەمسا-مەجەڕ.

شۆڕشی سەبا[دەستکاری]

شۆڕشێکی تر ھەڵگیرسا ئەویش شۆرشی سەبا بوو لە ئیستەنبوڵ، ئەمەش لەبەرئەوەی دەوڵەت نەیتوانی لە ڕووی ماڵیەوە قەرەبووی ئەوانە بکاتەوە کە لەدەستیاندابوو لە ئاسیادا بە ھۆی ئاژاوەی ھەڵاتووەکان، دەوڵەت پشتی بە ئینکیشاری بەست بۆ دەستگرتن بەسەر ئەم شۆڕشەدا، و دەستی بەسەرداگرتن دوای ئەوەی ئەو مزگەوتەکان و ئەو شوێنانەیان تێکدابوو کە دەستین پێی گەیشتبوو.

ئەو شۆڕشانەی لەم سەردەمەدا ڕوویاندا ئاماژەبوو بۆ لاوازبوونی ڕژێمی سەربازی عوسمانی و بێ تواناییان لە پاراستنی ئاسایش ناوخۆ و سەرکردایەتی کردنی ھەرێمەکانی دەرەوە.

سولتان محەمەدس سییەم کۆچی دوایی کرد لە ساڵی ١٦٠٣ز و کوڕەکەی ئەحمەدی یەکەم جێگەی گرتەوە.

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  • سایتی ئیسلام ئۆن لاین
  • میژوی دەوڵەتی عوسمانی – محەممەد فەرید بەگ
  • دەوڵەتی عوسمانی – د. عەلی محەمەج سەڵابی.