تۆگۆ

تۆگۆ
بە فەرەنسی: Togo
دامەزران	٢٧ی نیسانی ١٩٦٠
ناو بە زمانی فەرمی	Togo
زمانی فەرمی	زمانی فەڕەنسی
سروودی نیشتمانی	Terre de nos aïeux
Culture	culture of Togo
کیشوەر	ئەفریقا
وڵات	تۆگۆ
پایتەخت	لۆمێ
ناوچەی کاتی	UTC+00:00، Africa/Lome
ناوچەی جوگرافی	ڕۆژاوای ئەفریقا
پۆتانی شوێن	٨°١٥′٠″N ١°١١′٠″E
Coordinates of geographic center	٨°٣٧′١٠″N ٠°٤٩′٢٩″E
Coordinates of easternmost point	٦°١٧′١٦″N ١°٤٨′٣٠″E
Coordinates of northernmost point	١١°٨′٢٢″N ٠°٨′١٠″W
Coordinates of southernmost point	٦°٦′٤٤″N ١°١١′٥٩″E
Coordinates of westernmost point	١١°٨′٢٢″N ٠°٨′١٠″W
بەرزترین خاڵ	Mount Agou
نزمترین خاڵ	Bight of Benin
پۆستی سەرۆکی دەوڵەت	President of Togo
سەرۆکی حکوومەت	Jean-Lucien Savi de Tové
نووسینگەی بەڕێوەبردن	President of the Council of Ministers of Togo
سەرۆک	Faure Essozimna Gnassingbé
دەستەی جێبەجێکردن	Government of Togo
ئەنجومەنی یاسادانەر	National Assembly
دەسەڵاتی دادوەری باڵا	High Court of Justice
Central bank	Central Bank of West African States
دانیشتووان	٧٬٧٩٧٬٦٩٤
لەخۆگرتنەکان	Savanes Region، Kara Region، Centrale Region، Maritime، Plateaux Region
دراو	West African CFA franc
ھاوسنوورە لەگەڵ	بورکینا فاسۆ، گانا، بێنین، Hohoe
Driving side	right
Electrical plug type	Europlug
لە پێش	French Togoland
لێکۆڵینەوە لەلایەن	Togolese studies
ڕووبەر	٥٦٬٧٨٥±١ کیلۆمەتر چوارگۆشە
وێبگە	https://www.republicoftogo.com
ھاشتاگ	Togo
پاوانی ئینتەرنێتی	.tg
وەسفی ئاڵا	ئاڵای تۆگۆ
وەسفی نیشان	Emblem of Togo
جوگرافیای ئەم بابەتە	Geography of Togo
ئابووری بابەت	economy of Togo
دیمۆگرافیای بابەت	demographics of Togo
Commonwealth Sport country code	TOG
کۆدی مۆبایلی وڵات	615
کۆدی تەلەفۆنی وڵات	+228
Emergency phone number	118، 117، 171، 172
کۆدی تابلۆی ئۆتۆمۆبیل	TG
Maritime identification digits	671
لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە

تۆگۆ، بە فەرمی کۆماری تۆگۆ، وڵاتێکە دەکەوێتە ڕۆژاوای ئەفریقا. لە ڕۆژاواوە ھاوسنوورە لەگەڵ گانا، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ بێنین و لە باکوورەوە لەگەڵ بورکینا فاسۆ ھاوسنوورە. یەکێکە لە وڵاتانی کەم پێشکەوتووی جیھان. پایتەختی ئەم وڵاتە شاری لۆمێیە.

خاکی وڵاتەکە لە کەنداوی گینیاوە (کە لۆمێی پایتەختی لێی ھەڵکەوتووە) بەرەو باکوور تا سەر سنووری نێوان بورکینافاسۆ و تۆگۆ درێژ دەبێتەوە. تۆگۆ وڵاتێکی بچووکی خولگەیییە گەرمە، ڕووبەرەکەی ٥٧٬٠٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشەیە (٢٢٬٠٠٠ میلی چوارگۆشە) و ژمارەی دانیشتووانەکەی نزیکەی ٨ ملیۆن کەسە. پانیی ئەم وڵاتە لە نێوان گانا و ھاوسێ ڕۆژھەڵاتییەکەی (بێنین) کەمترە لە ١١٥ کیلۆمەتر (٧١ میل).

لە نێوان سەدەکانی ١١ بۆ ١٦دا، گەل و ھۆزی جیاواز لە سنوورەکانی تۆگۆدا نیشتەجێ بوون. لە نێوان سەدەکانی ١٦ بۆ ١٨دا، ناوچە کەناراوەکانی بە پلەی یەکەم وەک بنکەیەکی بازرگانیی ئەورووپییەکان بۆ کۆیلە بەکاردەھێنران، ئەمەش وای کرد تۆگۆ و ناوچەکانی دەوروبەری ناوبانگ دەربکەن بە 'کەناراوی کۆیلەکان'.

لە ساڵی ١٨٨٤دا و لە سەردەمی ململانێ و کێبڕکێی زلھێزەکان لەسەر کیشوەری ئەفریقا، ئەڵمانیا قەڵەمڕەوییەکی پارێزراوی لە ناوچەکەدا بە ناوی 'تۆگۆلاند' دامەزراند. دوای جەنگی جیھانیی یەکەم، تۆگۆ خرایە ژێر دەسەڵاتی فەرەنسا، و دواتریش لە ساڵی ١٩٦٠دا سەربەخۆیی خۆی لە فەرەنسا بەدەستھێنا.

لە ساڵی ١٩٦٧دا، 'گناسینگبێ ئەیادێما' سەرکردایەتیی کودەتایەکی سەربازیی سەرکەوتووی کرد و بووە سەرۆکی دەوڵەتێکی دژە کۆمۆنیستیی یەک حیزبی (تەک-پارت). لە ساڵی ١٩٩٣دا، ئەیادێما ڕووبەڕووی ھەڵبژاردنێکی فرەحیزبی بووەوە کە ساختەکاری و پێشێلکارییەکی زۆری تێکەوت، و دواتریش سێ جار لەسەر یەک پۆستی سەرۆکایەتیی بردەوە. لە کاتی مردنیدا، ئەیادێما بە 'خاوەن درێژترین ماوەی دەسەڵات لە مێژووی ھاوچەرخی ئەفریقا' دادەنرا، چونکە بۆ ماوەی ٣٨ ساڵ لە سەرۆکایەتیدا مابووەوە. پاشان لە ساڵی ٢٠٠٥دا، 'فۆرێ گناسینگبێ'ی کوڕی وەک سەرۆکی نوێی وڵاتەکە ھەڵبژێردرا.

تۆگۆ وڵاتێکی خولگەییی و گەرمە،ئابوورییەکەی بە پلەی یەکەم پشت بە کشتوکاڵ دەبەستێت.زمانی فەرمیی وڵاتەکە فەرەنسییە، بەڵام زمانەکانی تریش قسەیان پێدەکرێت، بەتایبەت ئەو زمانانەی کە سەر بە خێزانی 'گبێ' (Gbe)ن. مەسیحییەکان ٤٧٫٨٪ی دانیشتووان پێکدەھێنن، بەمەش دەبنە گەورەترین گرووپی ئایینی لە وڵاتەکەدا.

ھەروەھا تۆگۆ ئەندامە لە نەتەوە یەکگرتووەکان، یەکێتیی ئەفریقا، ڕێکخراوی ھاوکاریی ئیسلامی، ناوچەی ئاشتی و ھاوکاریی باشووری زەریای ئەتڵەسی، ڕێکخراوی فرانکۆفۆنی، کۆمەڵەی گەلانی کۆمۆنوێڵس، و کۆمەڵگەی ئابووریی دەوڵەتانی ڕۆژاوای ئەفریقا.

ئایین

ئایینەکان لە تۆگۆ
ئایینەکان			ڕێژە
مەسیحی			٤٥٫٠٪
سوننە			١٥٫٠٪
ئەوانی تر			٤٠٫٠٪