زیمبابوی
| زیمبابوی | |
|---|---|
| بە ئینگلیزی: Zimbabwe | |
_-_ZWE_-_UNOCHA.svg) | |
| بەشێکە لە | باشووری ئەفریقا |
| دامەزران | ١٨ی نیسانی ١٩٨٠ |
| ناو بە زمانی فەرمی | Zimbabwe |
| بەشداربووە لە | Kivu conflict |
| ناونراوە لەدوای | Great Zimbabwe |
| سروودی نیشتمانی | National Anthem of Zimbabwe |
| Culture | culture of Zimbabwe |
| دروشم | Unity, Freedom, Work، Unitat, llibertat, treball، Undeb, Rhyddid, Gwaith |
| کیشوەر | ئەفریقا |
| وڵات | زیمبابوی |
| پایتەخت | ھەراری |
| ناوچەی کاتی | یوو تی سی+٠٢:٠٠، Africa/Harare |
| ناوچەی جوگرافی | ڕۆژھەڵاتی ئەفریقا |
| پۆتانی شوێن | ١٩°٠′٠″S ٣٠°٠′٠″E |
| Coordinates of geographic center | ١٩°٠′٥٥″S ٢٩°٩′١٨″E |
| Coordinates of easternmost point | ١٩°٤٦′٣٥″S ٣٣°٣′٤٥″E |
| Coordinates of northernmost point | ١٥°٣٦′٤١″S ٢٩°٤٩′٢٥″E |
| Coordinates of southernmost point | ٢٢°٢٥′١٥″S ٣١°١٨′٣٣″E |
| Coordinates of westernmost point | ١٧°٥٤′٣٤″S ٢٥°١٤′١٤″E |
| بەرزترین خاڵ | Mount Nyangani |
| نزمترین خاڵ | Runde River |
| پۆستی سەرۆکی دەوڵەت | President of Zimbabwe |
| سەرۆکی حکوومەت | Emmerson Mnangagwa |
| نووسینگەی بەڕێوەبردن | President of Zimbabwe |
| سەرۆک | Emmerson Mnangagwa |
| ئەنجومەنی یاسادانەر | Parliament of Zimbabwe |
| Central bank | Reserve Bank of Zimbabwe |
| دانیشتووان | ١٥٬١٧٨٬٩٧٩ |
| ھاوسنوورە لەگەڵ | زامبیا، مۆزامبیک، ئەفریقای باشوور، بۆتسوانا |
| Driving side | left |
| Electrical plug type | AC power plugs and sockets: British and related types، BS 1363 |
| جێگەی دەگرێتەوە | Southern Rhodesia |
| لێکۆڵینەوە لەلایەن | Zimbabwean studies |
| ڕووبەر | ٣٩٠٬٧٥٧ کیلۆمەتر چوارگۆشە |
| وێبگە | https://www.zim.gov.zw/index.php/ |
| ھاشتاگ | Zimbabwe |
| پاوانی ئینتەرنێتی | .zw |
| وەسفی ئاڵا | flag of Zimbabwe |
| وەسفی نیشان | coat of arms of Zimbabwe |
| جوگرافیای ئەم بابەتە | Geography of Zimbabwe |
| Railway traffic side | left |
| ئابووری بابەت | economy of Zimbabwe |
| دیمۆگرافیای بابەت | demographics of Zimbabwe |
| Commonwealth Sport country code | ZIM |
| کۆدی مۆبایلی وڵات | 648 |
| کۆدی تەلەفۆنی وڵات | +263 |
| Emergency phone number | 999، 994، 995، 993 |
| کۆدی تابلۆی ئۆتۆمۆبیل | ZW |
| Maritime identification digits | 679 |
 | |
کۆماری زیمبابوی یان زیمبابوی، دەوڵەتێکی دەورەدراوە کە دەکەێتە ئەفریقای ناوەندی لە باشوور ھاوسنورە لەگەڵ ئەفریقای باشوور، بۆتسوانا لە باشووری ڕۆژاوا، زامبیا لە باکوور و مۆزەمبیق لە ڕۆژھەڵات. پایتەختی ئەم وڵاتە شاری ھەرارییە.
بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٢٦، نزیکەی ١٧٫٣ ملیۆن دانیشتووی ھەیە.[١] گەورەترین گرووپە ئیتنییەکانی زیمبابوێ شۆنا و ندێبێلەی باکوورن، کە پێکەوە ٩٥٪ی دانیشتووان پێکدێنن، پاشان کەمینە بچووکەکانی دیکە دێن. زیمبابوێ ١٦ زمانی فەرمی ھەیە.[٢] ئینگلیزی، شۆنا و ندێبێلە باوترین زمانەکانن. زیمبابۆی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان و کۆمەڵگەی گەشەپێدانی باشووری ئەفریقا و یەکێتی ئەفریقا و بازاڕی ھاوبەشە بۆ ڕۆژھەڵات و باشووری ئەفریقا.
مێژوو
[دەستکاری]ناوچەکە پێشتر شوێنی نیشتەجێبوونی سانەکان بوو، و نزیکەی ٢٠٠٠ ساڵ لەمەوبەر بوو شوێنی نیشتەجێبوونی گەلانی بانتۆوە. لە سەدەی ١١ەوە خەڵکی شۆنا شاری زیمبابۆی گەورەیان دروست کرد، کە تا سەدەی ١٣ بووە یەکێک لە ناوەندە بازرگانییە سەرەکییەکانی ئەفریقا.[٣] لەوێشەوە شانشینی زیمبابۆی دامەزرا، دواتر ئیمپراتۆریەتی موتاپا و ڕۆزڤی. ئیمپراتۆریەتی بەریتانیا دەستی کرد بە داگیرکردنی ناوچەکە لە ساڵی ١٨٩٠ دژی پورتوگالیەکان، کە لە نەخشەی پەمەیی ساڵی ١٨٨٥دا پورتوگالیەکان داوای ناوچەی نێوان ئەنگۆلا و مۆزامبیک کردبوو.[٤] کۆمپانیای بەریتانی ئەفریقا باشووری بە سەرۆکایەتی سیسیل ڕۆدز، لە ساڵی ١٨٩٠ سنووری ناوچەی ڕۆدێسیا دیاریکرد، کاتێک ماشۆنالاند یان داگیرکرد، و دواتر لە ساڵی ١٨٩٣، دوای یەکەم شەڕی ماتابێلە، ماتابێلەلاندیان داگیرکرد.
دەسەڵاتی کۆمپانییەکە لە ساڵی ١٩٢٣ بە دامەزراندنی ڕۆدێزیای باشوور وەک کۆلۆنییەکی خۆبەڕێوەبەری بەریتانیا کۆتایی ھات. لە ساڵی ١٩٦٥ حکوومەتی کەمینە سپی پێستەکان بە شێوەیەکی تاکلایەنە سەربەخۆیی خۆی ڕاگەیاند. ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی بۆ ماوەی ١٥ ساڵ شەری نێوان حکوومەت و یاخیبووە ڕەشپێستەکان ھەڵبگریسێت کە دواتر بە ڕێککەوتنێکی ئاشتی کۆتاییی ھات و زیمبابۆی لە نیسانی ١٩٨٠ ڕاگەیەندرا.
ڕۆبێرت مووگابی لە ساڵی ١٩٨٠ بوو بە سەرۆک وەزیرانی زیمبابوێ. لە ساڵی ١٩٨٧، دوای ئەوەی سیستەمی سەرەتایی پەرلەمانی وڵاتەکەی کرد بە سیستەمێکی سەرۆکایەتی، بوو بە سەرۆکی زیمبابوی و تا دەستلەکارکێشانەوەی لە ساڵی ٢٠١٧ لەو پۆستەدا مایەوە. لەژێر ڕژێمی دەسەڵاتدارێتی موگابێدا، دەزگای ئاسایشی دەوڵەت زاڵ بوو بەسەر وڵاتدا و بەرپرسیار بوو لە پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ، کە لەلایەن کۆمەڵگەی نێودەوڵەتییەوە مەحکومکرابوون.
لە نێوان ساڵانی ١٩٩٧ تا ٢٠٠٨، ئابووری وڵاتەکە بە شێوەیەکی بەردەوام بەرەو داڕمان چوو، لە ساڵەکانی دواوەدا تووشی ھەڵاوسانی زۆر بەرز بوو؛ بەڵام دواتر، دوای ئەوەی بەکارھێنانی دراوە جگە لە دۆلاری زیمبابوێ ڕێگەپێدرا، ئابووری وڵاتەکە خێرا گەشەی کرد.
لە ساڵی ٢٠١٧، دوای زیاتر لە ساڵێک خۆپیشاندان دژ بە حکوومەتەکەی و ھەروەھا خراپبوونی خێرای دۆخی ئابووری زیمبابوی، کودەتایەک ڕوویدا کە بووە ھۆی دەستلەکارکێشانەوەی موگابێ. لەو کاتەوە، ئێمێرسۆن منانگاگوا سەرۆکی زیمبابوێیە.
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ «Zimbabwe Population (2026)». Worldometer. لە ١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
- ↑ «ASP Test Page» (PDF). کانوونی دووەمی ٢٠١٣. لە ڕەسەنەکە (PDF) لە ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣ ئەرشیڤ کراوە – لەڕێگەی Kubatana.net.
- ↑ Pikirayi، Innocent (٢٠٢٠)، Smith، Claire (ed.)، Great Zimbabwe, 1100–1600 AD, Rise, Development, and Demise of (بە ئینگلیزی)، Cham: Springer International Publishing، لاپەڕە ٤٦٩٦–٤٧٠٩، doi:١٠.١٠٠٧/٩٧٨-٣-٠٣٠-٣٠٠١٨-٠_٢٦٦٦، ژپنک ٩٧٨-٣-٠٣٠-٣٠٠١٨-٠، لە ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ ھێنراوە
- ↑ Nowell، Charles E. (١٩٨٢). The Rose-colored Map: Portugal's Attempt to Build an African Empire from the Atlantic to the Indian Ocean. Junta de Investigações Científicas do Ultramar. لە ١١ی نیسانی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
[دەستکاری]
وڵاتەکانی ئەفریقا | ||
|---|---|---|
| دەوڵەتە سەربەخۆکان |
| .svg) |
| دەوڵەتە سنووردار ناسراوەکان | ||
| خودموختارییەکان |
| |
| دەسەڵاتدارەتی نادیار | ||
 | ئەم «جوگرافیا» وتارە کۆلکەیەکە. دەتوانیت بە فراوانکردنی یارمەتیی ویکیپیدیا بدەیت. |
 | ئەم زیمبابوی وتارە کۆلکەیەکە. دەتوانیت بە فراوانکردنی یارمەتیی ویکیپیدیا بدەیت. |