ئەحمەدی یەکەم

لە ویکیپیدیاوە، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد
باز بدە بۆ: ڕێدۆزی، گەڕان
Osmanli-nisani.svg
   ئەحمەدی یەکەم
Sultan I. Ahmet.jpg
سوڵتان ئەحمەدی یەکەم
ناوی سوڵتان سوڵتان ئەحمەدی یەکەم
لە دایکبوون ١٥٩٠
مردن ١٦١٧
پێش خۆی محەمەدی سێیەم
دوای خۆی موستەفای یەکەم
بنەماڵەی فەرمانڕەوا عوسمانییەکان
بنەماڵەی پاشایەتی عوسمانی
باوک محەمەدی سێیەم
دایک هاندان سوڵتان
بیروباوەڕ ئیسلامی سوننە

ئەحمەدی یەکەم کوڕی محەمەدی سێیەم کوڕی موڕادی سێیەم، لە نێوان ساڵانی ١٥٩٠ بۆ ١٦١٧ ژیاوە، چواردەیەم سوڵتانی عوسمانییە، شاعیر بوو و دیوانیکی چاپکراوی هەیە، لە ساڵی ١٦٠٣ز دەسەڵاتی گرتە دەست لە دوای مردنی باوکی، سەردەمەکەی سەردەمی شەڕ و یاخیبوون و شۆرشەکان بوون دژ بە دەوڵەتەکەی.

پەیوەندییەکانی لەگەڵ ڕۆژهەڵات[دەستکاری]

حوکمی گرتە دەست لە تەمەنی ١٤ ساڵیدا، ئاگری شەڕ هەڵگیرسا بوو لەگەڵ دراوسێ ئێرانییەکاندائەمەش هانی ئەوانەی دا کە ئەیانویست هەستن بە شۆڕش لەوانە بزوتنەوەی جان پۆلاد کە تێکشکا و ڕایکرد بۆ ئیتالیا و فەخرەددین دوڕزی، سەدڕی ئەعزەم موڕاد پاشا هەستا بە دەستگرتن هەموو یاخی بووەکاندا. شا عەباشی سەفەوی هەستا بە داگیرکردنی ژمارەیەک شاری سەر بە دەوڵەتی عوسمانی، وەک تەبرێز و وان، و ئەحمەدی یەکەم ناچار بوو ڕێبکەوێت لەگەڵ سەفەوییەکان، بە تایبەت دوای مردنی سەدری ئەعزەم موڕاد پاشا، و یەکێک لە مەرجەکانی ڕێکەوتنەکە ئەوەبووکە عوسمانیەکان هەموو ئەوانە بگێڕنەوە لەو خاکانەی کە سوڵتان سولەیمان قانونی غەزووی کردبوون کە بەغداشیان تێدا بوو.

پەیوەندییەکان لەگەڵ ڕۆژئاوادا[دەستکاری]

حکومەتی نەمسای کاسۆلیکی هەستا بە توندکردنەوە لەسەر هەنگارییە ئەرسەدۆکسییەکان، ئەمەش وایکرد هەنگارییەکان بنێرن بۆ لای دەوڵەتی عوسمانی موسڵمان و داوای دادپەروەرییەکەی بکەن و ڕزگاریان بکات لە دەستی نەمسا، و هەنگارییەکان ئەمیرێکیان بۆ خۆیان هەڵبژارد، حکومەتی عوسمانی ئەمەی پێ باش بوو، یارمەتی دان بە هێزی سەربازی بۆ ڕووبەڕوو بوونەوەی نەمسا و هێزە عوسمانی و هەنگارییەکان توانیان لە ماوەیکی کەمدا فەتحی چەندین قەڵا بکەن، و نەمسا بۆ ئەوەی وا لە هەنگارییەکان بکات دەست لە عوسمانییەکان بەربدەن، دابەزی لە هەموو خاکەکانی مەجارستان (هانگاریا) بۆیان و دانی نا بە فەرمانڕەواکەیان وەک پاشای مەجەڕ و ئەمیری ترانسلڤانیا، بەمەش توانیان هاریکاری مەجەڕی لەگەڵ عوسمانییەکان بوەستێنن، و لەبەر ناجێگیری بارودۆخی ناوخۆ و سەرقاڵبوونی سوپای عوسمانی لە بەرەی ڕۆژهەڵاتەوە لەگەڵ ئێراندا، عوسمانییەکانی ناچار کرد ڕێبکەوێت لەگەڵ نەمسادا کە بەمە نەمسا ڕزگاری بوو لەو جزیە ساڵانەی ئەیدا بە دەوڵەتی عوسمانی.

بەڵام فەڕەنسا تایبەتمەندییەکانی بۆ تازە کرایەوە و گەیشتە سەروو تایبەتمەندییەکانی ئینگلیز و بوندقییەکان، و حەقی پاراستنی مەسیحییەکانی قودس و دەوروبەری درا بە پاشای فەڕەنسا.

هۆڵەندا توتن و ڕێگەکانی بەکارهێنانی بردە ناو دەوڵەتی عوسمانییەوە لە سەردەمی سوڵتان ئەحمەدی یەکەم، فەتوا درا بە حەرامکردنی، و ئینکیشارییەکان هەستان بە شۆڕش و خەلیفەیان لابرد و موستەفای یەکەمیان لە جێگەی دانا.

وێنەیەکی مزگەوتی سوڵتان ئەحمەد، ئیستەنبوڵ

لە سەردەمەکەییدا شەڕی دەریایی کەوتەوە لە نێوان کەشتییە عوسمانی و ئەوروپییەکاندا، و لە زۆربەی جارەکاندا بە بەرژەوەندی ئەورووپا کۆتایی ئەهات.

بیناسازی لەسەردەمی ئەحمەدی یەکەم[دەستکاری]

لەم سەردەمەدا یە کێک لە دیارترین هێماکانی خەلافەتی عوسمانی بنیاتنرا کە مزگەوتی سوڵتان ئەحمەدە، و لە ڕۆژئاوا بە مزگەوتی شین ناسراوە لەبەر نەخشە شینەکانی تیایەتی. و مزگەوتێکی سەرسوڕهێنەرە لە بیناسازییدا و لە ڕووناکییەکانی لە شەودا و بە یەکێک لە گرنگترین و گەورەترین مزگەوتەکانی تورکیا و جیهانی ئیسلامی هەژمار دەکرێت.

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  • سایتی ئیسلام ئۆن لاین