مەحموودی دووەم

لە ویکیپیدیاوە، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد
باز بدە بۆ: ڕێدۆزی، گەڕان
Osmanli-nisani.svg
   مەحموودی دووەم
MahmutII.jpg
سوڵتان مەحممودی دووەم
Tugra Mahmuds II.gif
ناوی سوڵتان سوڵتان مەحممودی دووەم
لە دایکبوون ١٧٨٥
مردن ١٨٣٩
پێش خۆی موستەفای چوارەم
دوای خۆی عەبدول مەجیدی یەکەم
بنەماڵەی فەرمانڕەوا عوسمانییەکان
بنەماڵەی پاشایەتی عوسمانی
باوک عەبدول حەمیدی یەکەم
بیروباوەڕ ئیسلامی سوننە

مەحممودی دووەم لە ساڵانی ١٧٨٥ تا ١٨٣٩ ژیاوە، سییەم سوڵتانی دەوڵەتی عوسمانییە، سەردەمەکەی چەندین هەنگاوی فراوانی چاکسازی بە خۆوە بینی، و هەوڵێدا دەوڵەتی عوسمانی بە ئاگا بهێنێتەوە، و بیباتە ئەو شوێنەی کە شایانییەتی لە پایە و ڕێزلێناندا.

ویلایەتی سوڵتان مەحمودی دووەم[دەستکاری]

مەحممودی دووەم حوکمی گرتە دەست ساڵی ١٨٠٨ کاتێک لە تەمەنی بیست و چوار ساڵیدا بوو، و ئەیویست لەسەر ڕێگەی ئەو چاکسازییە بەردەوام بێت کە هەندێک لە سوڵتانەکانی پێش خۆی گرتبوویانە بەر، دەستی کرد بە چاکسازی سەربازی، سەدڕی ئەعزەم (موستەفا بریقدار)ی ڕاسپارد تا هەستێت بە ڕێکخستنی ئینکیشاری و کاروبارەکانیان چاک بکات، و ناچاریان بکات کە بە دوای ئەو ڕێکخستنە کۆنانەدا بچن کە لە سەردەمی سوڵتان سولەیمان قانونی دانرابوون و وردە وردە پشت گوێ خرابوون.

دەستگرتن بەسەر ئینکیشاریدا[دەستکاری]

سەدڕی ئەعزەم هەوڵیدا بەو ئەرکە هەستێت کە مەحموودی دووەم ڕایسپاردبوو، بەڵام ڕووبەڕووی ناڕەزایی ئینکیشاری بوویەوە، و شۆڕشیان کرد لە پایتەخت لە ڕەمەزانی ١٨٠٨ و هەوڵیاندا سوڵتانی پێشوو موستەفای چوارەم بگێڕنەوە تا بە دڵی خۆیان بێت، و ئاگریان بەردایە شوێنە حوکمییەکانی پایتەخت و سەدڕی ئەعزەم وەفاتی کرد بە سووتاویی لەم ئاژاوەیەدا کە ئەیویست دەستی بەسەردا بگرێت، سوڵتان ناچاربوو ملکەچ بێت بۆیان و بیرۆکەی ڕزگاربوون لێیانی دواخست بۆ کاتێکی تر.

سوڵتان ئەیزانی کە توندی دەسەڵاتی ئینکیشاری هەموو هەوڵە چاکسازییەکانی سوڵتانەکانی پێشتری تێکداوە، و سولتان ڕزگاری بوو بە تەواوی لە ئینکیشاری ساڵی ١٨٢٦ز.

ڕژێمی سەربازی نوێ[دەستکاری]

سوڵتان مەحموودی دووەم گرنگی دا بە دامەزراندنی گروپی سەربازی بە ڕژێمی نوێ، گرنگی دا بە دامەزراندنی چەکی تۆپخانە و فێرکردنی هونەرەکانی جەنگ و خوێندنگەکانی تۆبخانە و دەریایی و ئەندازەیی، و هەوڵیدا ڕای گشتی بەلای خۆیدا ڕابکێشێت، بەوەی بۆ هەر چاکسازییەکی نوێ ئاهەنگی گەورەی دەگێڕا و دەرکردنی فەتوای گەورە زانا ئایینییەکانی دەوڵەت بە پێویست بوونی چاکسازی سەربازی و وچوونە ڕژێمی سەربازی نوێوە.

سوڵتان ڕژێمێکی بەسەرباز کردنی بەزۆری دانا بۆ موسڵمانان، و ماوەی سەربازییەکە ١٠ ساڵ بوو، چەندین ئەفسەری ناردە دەروە بە شێوەیەکی فراوان و چەندین ئەفسەری لە برووسیاوە هێنا بۆ ڕاهێنانی هێزە نوێکان، هەروەها دەستی کرد بە چاکسازی دەریایی.

چاکسازی فێربوون[دەستکاری]

مەحموودی دووەم بایەخی دا بە چاکسازی فێربوون، خوێندنگەی سەرەتایی دامەزرێنران بۆ فێربوونی ئەلفوبێی تورکی و خوێندنەوەی قورئان و ڕێزمانی عەرەبی، و خوێندنگەی ناوەندی کرانەوە بۆ فێربوونی بیرکاری و مێژوو و جوگرافیا، شان بە شانی خوێندنگەی مزگەوتەکان، هەروەها خوێندنگە کرانەوە بۆ ئامادەکردنی خوێندکارەکان بۆ چوونە خوێندنگە دەریایی و پزیشکی و کشتوکاڵ و ئەندازیاری و تۆپخانە.

مەحموودی دووەم گرنگی دا بە فێربوونی زمانەکان کە لە سەردەمی موستەفای چوارەمدا دامەزرابوون بۆ دەرچوونی وەرگێڕەکان، و دەرچووانی ئەم خوێندنگانە چوونە باڵیوزە جیاوازەکانەوە، هەروەها مەحموودی دووەم چەندین کۆمەڵەی زانسیتی نارد بۆ لەندەن و پاریس بۆ بەدەستهێنانی هونەر و زانستی نوێ. هەروەها گرنگییەکی زۆری دا بە نوێکردنەوەی کتێبخانەکان بۆ نموونە هەستا بە نوێکردنەوەی کتێبخانەی مەحموودی لە مەدینە.

چاکسازی تر[دەستکاری]

سوڵتان هەوڵیدا چاکسازی دەزگا نوێکانی دەوڵەتی ناوەندی بکات بە رێگەی ئەورووپی، ئەوقافی خستە چێر سەرپەرشتی خۆیەوە و ئەوقافە بچوکەکانی هەڵوەشاندەوە و کردی بە یەکێک لە موڵکەکانی سوڵتان، و یەکەم ئامار بۆ زەوییە کشتوکاڵییە تورکییەکان کران لە سەردەمی نوێدا، و چاکسازی کرا لە تۆڕەکانی گەیاندن، و ڕێگەی نوێ دروستکران و هەروەها ڕۆژنامەی فەڕمی دەوڵەت دانرا.

سەردەمی سوڵتان مەحموودی دووەم چالاکی بیناسازی کارا بوو، و شوینە کۆنەکان نوێکرانەوە کە پێشتر پشت گوێ خرابوونن ساڵی ١٨٢٥ مزگەوتی نەسڕ دروستکرا لە ئیستەنبوڵ و مزگەوتی ئایا سۆفیا و زۆر لە مزگەوتەکانی تری پایتەخت نوێکرانەوە.

وەفاتی سوڵتان[دەستکاری]

سوڵتان مەحموودی دووەم جیا دەکرێتەوە بە ئاڕاستەکردنی ڕۆژئاوایی دەوڵەت، هیلاک بوو بە شەڕی ڕووسەوە، و شەڕ لەگەڵ محەمەد عەلی والی میسر سەرقاڵی کردبوو کە ئەیویست وڵاتی شام بخاتە سەر ویلایەتەکەی لە میسر، و جەزائیر کەوتە ژێر داگیرکاری فەڕەنساوە ساڵی ١٨٣٠.

سوڵتا نەخۆش کەوت و پاش ماوەیەک کۆچی دوایی کرد لە ٢ی تەمموزی ١٨٣٩ و سوڵتان عەبدول مەجید جێگەی گرتەوە.

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  • بزوتنەوەی چاکسازی عوسمانی – محەمەد عەبدول لەتیف بەحراوی
  • میژووی دەوڵەتی عوسمانی – محەمەد زەید بەگ
  • میژووی دەوڵەتی عوسمانی – عەلی حەسوون
  • دەوڵەتی عوسمانی - محەمەد حەرب.