کۆماری ئیرلەند

Ireland ئیرلەندا
سروود:
پایتەخت		دەبلین 53°20.65′N 6°16.05′W
گەورەترین شار		دەبلین
زمانی فەرمی		ئیرلەندی ، ئینگلیزی
شێوەی دەسەڵاتداری		کۆماری دەستووری ، سیستەمی پەرلەمان
-	سەرۆک وڵات	مایکڵ هیگنز
دامه‌زراندن
-	دانانی دەستووری ئیرلەندا	١٩٣٧
ڕووبەر
-	Total	٧٠،٢٧٣ ک‌.م٢ (١٢٠)
ژمارەی دانیشتوان
-	سەرژمێری ساڵی ٢٠١١	٤،٥٨١،٢٦٩
-	چڕیی	٦٥.٢/ک.م٢ (١٤٢)
دراو		€ یۆرۆ (EUR)
ناوچەی کاتی		کاتی ڕۆژئاوای ئەوروپا (WET)
لایەنی لێخوڕین		چەپ
پاشگری دۆمەین		.ie
کۆدی تەلەفوون		لە ناوخۆی ئیرلەندا ٣٥٣

ئیرلەند یان ئیرلەندا یان ئایرلەند (بە ئینگلیزی: Ireland، ئایرلەند بە ئیرلەندی: Éire، ئێرە)، بە ڕەسمی کۆماری ئیرلەند دەوڵەتێکە لە کیشوەری ئەورووپادا کە دەسەڵاتی لە شەشدا پێنجی دوورگەی ئیرلەندی بە دەستەوەیە.

ناوی وڵات

ئەم حکومەتە لە ١٩٢١ تا ١٩٣٧ بە حکومەتی ئازادی ئیرلەند (Irish free state) ناسراوە و لە ١٩٣٧ەوە تا ١٩٤٩ «ئێرە» (Éire) ناوی فەرمی بووە. لە ١٩٤٩ەوە «کۆماری ئیرلەند» ناوی ڕەسمییە و بە ھێنانی وشەی کۆمار، لە باکووری ئیرلەند کە بەشێک لە خاکی شانشینی یەکگرتووە جیادەکرێتەوە. ھەندێ جار بە شێوەی نافەرمی «باشووری ئیرلەند» (Southern Ireland) ئەوترێ.

لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان «ئیرلەند» و لە باشووری کوردستان «ئیرلەندا» بەکاردەبردرێت.

مێژوو

• هەزاران ساڵ پێش ئێستا لە وڵاتی ئیرلەند چەندین میر و پاشا هەبوون کە هەمیشە ناکۆکی شەڕ لە نێوانیاندا هەبووە. لە ساڵی (١١٧٠ز) پاشایەکی ئیرلەندی کە ناوی ( دێرمۆت ماکموروه )ە ، ژنی پاشایەکی تری ئەو وڵاتەی برد بە ناوی ( رۆری ئۆکۆنەر ) ، پاشان (رۆری ئۆکۆنەر) داوای یارمەتی لە مەلیکی ئینگلتەرا ( هێنری ٢) کرد کە بێت بۆ ئیرلەند و یارمەتی بدات لە شەڕ کردن دژی ( دێرمۆت ماکموروە ). پاشان پیاوانی مەلیکی ئینگلتەرا هاتن بۆ ئیرلەند و دەستیان کرد بە شەڕ کردن لەگەڵیدا بەڵام شکستیان هێنا. (هێنری ٢) کە مەلیکی ئینگلتەرا بوو خۆی بە مەلیکی ( ئینگلتەرا و ئیرلەند ) دەزانی. بەڵام ئیرلەندیەکان ئەمەیان پێخۆش نەبوو.

• لە ساڵی (١٥٣٦ز) ئینگلتەرا وڵاتێکی گاور بوون بەڵام ئیرلەندیەکان کاسۆلیکی بوون. بەلای ئینگلیزە گاورەکانەوە گرنترین کەس لە کەنیسەدا پاشا بووە لەلایان ، بەڵام بە لای کاسۆلیکە ئیرلەندیەکانەوە گرنگترین کەسایەتی پاپا بووە لە ڕۆم. شەڕ و ناکۆکی لەسەر ئەمە زۆر بووە لە ئیرلەند و بە زۆریش ئینگلیزەکان دەیانبردەوە. پاشاکانی ئینگلتەرا خاکی زیاتریان لە کاسۆلیکە ئیرلەندیەکان داگیر کرد و دایان بە ئینگلیزە گاورەکان و سکۆتلەندیەکان. کاسۆلیکە ئیرلەندیەکان زۆر توڕەبوون بەمە . چەندین جار هەڵیان دەدا کە خاکەکانیان بگەڕێننەوە بەڵام شکستیان دەهێنا. لە ساڵی (١٦٩٠ز) پاشای ئینگلیز ( ویلیام ئۆف ئۆرەنج William Of Orange) دوو جەنگی گەورەی بردەوە ئەوانیش ( جەنگی بۆین ) و ( جەنگی ئاوگریم ) . پاشان کاسۆلیکە ئیرلەندیەکان بۆ ماوەی (١٠٠) ساڵ جەنگی گەورەیان نەکردەوە.

سەرچاوەکان

• http://en.wikipedia.org
• FactFiles : IRELAND