چاندی ھاککەر

چاندی ھاککەر ژێرچاندێکی ئەو کەسانەیە کە چێژ وەردەگرن—زۆرجار بە ھەوڵی بەکۆمەڵ—لە بەربەرەکانێی فیکریی تێپەڕاندنی بەربەستەکانی سیستەمی نەرمامێر یان ڕەقامێری ئەلیکترۆنی (زۆربەی کات ئەلیکترۆنیاتی دیجیتاڵی)، بۆ گەیشتن بە ئەنجامی نوێ و زیرەکانە.^[١] کردەی بەشداریکردن لە چالاکییەکاندا (وەک بەرنامەسازی یان میدیای تر^[٢]) بە ڕۆحێکی یاریزانانە و گەڕانکارانە پێی دەوترێت ھاککردن. بەڵام، تایبەتمەندیی دیاریکەری ھاککەر خودی چالاکییە ئەنجامدراوەکان نییە (بۆ نموونە بەرنامەسازی)، بەڵکو چۆنیەتیی ئەنجامدانیەتی^[٣] و ئایا ورووژێنەر و بەمانایە.^[٢] چالاکییەکانی زیرەکیی یاریزانانە دەتوانرێت بوترێت «بەھای ھاکیان» ھەیە و ھەر بۆیە دەستەواژەی «ھاکەکان» سەریھەڵدا،^[٣] لەگەڵ نموونە سەرەتاییەکانی کە گاڵتەی قوتابیان لە 'ئێم ئای تی' دەگرێتەوە بۆ نیشاندانی لێھاتوویی تەکنیکی و زیرەکییان. چاندی ھاککەر لە بنەڕەتدا لە ناوەندی ئەکادیمیدا لە دەیەی ١٩٦٠ سەریھەڵدا لە دەوری یانەی 'تێک مۆدێل ڕەیڵرۆد' (تی ئێم ئاڕ سی)ی پەیمانگای تەکنەلۆژیی ماساچوسێتس (ئێم ئای تی)^[٤] و تاقیگەی زیرەکیی دەستکردی ئێم ئای تی.^[٥] ھاککردن لە بنەڕەتدا بریتی بوو لە چوونەژوورەوەی ناوچە سنووردارکراوەکان بە شێوەیەکی زیرەکانە بەبێ گەیاندنی ھیچ زیانێکی گەورە. ھەندێک لە ھاکە بەناوبانگەکان لە پەیمانگای تەکنەلۆژیی ماساچوسێتس بریتی بوون لە دانانی ئۆتۆمبێلێکی پۆلیسی کامپەس لەسەر سەقفی 'گرەیت دۆم' و گۆڕینی 'گرەیت دۆم' بۆ 'ئاڕ تو-دی تو'.^[٦]

سەرچاوەکان

↑ Gehring، Verna (٢٠٠٤). The Internet in Public Life. Maryland: Rowman & Littlefield Publishers. لاپەڕە ٤٣–٥٦. ژپنک ٠-٧٤٢٥-٤٢٣٣-٥.
1 2 «The Hacker Community and Ethics - GNU Project - Free Software Foundation». gnu.org. لە ڕەسەنەکە لە ٧ی ئازاری ٢٠٢١ ئەرشیڤ کراوە.
1 2 Stallman، Richard (٢٠٠٢). «On Hacking - Richard Stallman». لە ڕەسەنەکە لە ٢٥ی نیسانی ٢٠١٩ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٦ی ئازاری ٢٠٠٨ ھێنراوە.
↑ «TMRC - Hackers». لە ڕەسەنەکە لە ٣ی ئایاری ٢٠٠٦ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢ ھێنراوە.
↑ Stallman، Richard M. «Words to Avoid (or Use with Care) Because They Are Loaded or Confusing - GNU Project - Free Software Foundation». GNU.org (بە ئینگلیزی). لە ڕەسەنەکە لە ٣ی حوزەیرانی ٢٠١٣ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢ ھێنراوە.
↑ «IHTFP Hack Gallery: Hacks on the Great Dome (Bldg. 10)». hacks.mit.edu. لە ڕەسەنەکە لە ٢٠ی ئابی ٢٠١٩ ئەرشیڤ کراوە. لە ٧ی ئایاری ٢٠١٨ ھێنراوە.

[Gehring_2004_43-1] Gehring، Verna (٢٠٠٤). The Internet in Public Life. Maryland: Rowman & Littlefield Publishers. لاپەڕە ٤٣–٥٦. ژپنک ٠-٧٤٢٥-٤٢٣٣-٥.

[rms_hack-2] 1 2 «The Hacker Community and Ethics - GNU Project - Free Software Foundation». gnu.org. لە ڕەسەنەکە لە ٧ی ئازاری ٢٠٢١ ئەرشیڤ کراوە.

[on_hacking-3] 1 2 Stallman، Richard (٢٠٠٢). «On Hacking - Richard Stallman». لە ڕەسەنەکە لە ٢٥ی نیسانی ٢٠١٩ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٦ی ئازاری ٢٠٠٨ ھێنراوە.

[4] «TMRC - Hackers». لە ڕەسەنەکە لە ٣ی ئایاری ٢٠٠٦ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢ ھێنراوە.

[5] Stallman، Richard M. «Words to Avoid (or Use with Care) Because They Are Loaded or Confusing - GNU Project - Free Software Foundation». GNU.org (بە ئینگلیزی). لە ڕەسەنەکە لە ٣ی حوزەیرانی ٢٠١٣ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢ ھێنراوە.

[6] «IHTFP Hack Gallery: Hacks on the Great Dome (Bldg. 10)». hacks.mit.edu. لە ڕەسەنەکە لە ٢٠ی ئابی ٢٠١٩ ئەرشیڤ کراوە. لە ٧ی ئایاری ٢٠١٨ ھێنراوە.

[١]

[٢]

[٣]

[٤]

[٥]

[٦]