نزار قەبانی

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search
Nizar Qabbani
نزار قبانی
لەدایکبوون (١٩٢٣-0٣-٢١) ٢١ی ئازاری ١٩٢٣
دیمەشق, سووریا
مردن ٣٠ی نیسانی ١٩٩٨(١٩٩٨-04-٣٠) (٧٥ ساڵ ژیاوە)
لەندەن ,  شانشینی یەکگرتوو
پیشە دیپلۆمات,شاعیر، نووسەر
نەتەوە سووری

[nizarq.com nizarq.com]

نزار تۆفیق قەبانی (بە عەرەبی: نزار توفیق قبانی‎) (٢١ی ئازاری ١٩٢٣ - ٣٠ نیسانی ١٩٩٨) سیاسەتوان و شاعیری خەڵکی سووریایە. شعرەکانی ئەو زۆرتر سەبارەتن بە ئەڤین و دڵداری، ناسییۆنالیزمی عەرەبی، ئیسلام و فێمینیزم. قەبانی یەکێکە لە بە ڕێزترین شاعیرانی عەرەب لە ناو خەڵکی عەرەبدا.[١][٢] نزار بەشاعیری نەتەوەیی لەسوریا دادەنرێت.

ژیان[دەستکاری]

سەرەتای ژیان[دەستکاری]

نزار لەتەمەنی منداڵیدا.

نزار قەبانی لەشاری دەمیشق، لەخێزانێکی بازرگانی کەلەچینی ناوەند لەدایکبوو.[٣] لەساڵانی ١٩٣ تاکوو ١٩٤١، لە کۆلێژی زانستی نەتەوەیی خوێندوویەتی[٤]، کە قوتابخانەیەکبووە لەلایەن ھاوڕێیەکی باوکی بەناوی ئەحمەد مونیف ئەلعیدییەوە بەڕێوەدەبرا. دواتر نزار چووە زانکۆی دیمەشق کەتاکوو ساڵی ١٩٥٨ پێی دەگوترا زانکۆی سوریا. نزار لەساڵی ١٩٤٥، بڕواننامەی لەیاسا وەرگرت.[٤]

لەوکاتەی قوتابی بووە لەزانکۆ، کۆکراوەی شیعرەکان لەژێر ناونیشانی ئەسمەرەکە پێی گوتم (قالت لی السمراء) بڵاوکردەوە. ئەم بەرھەمە کۆکراوەیەکی دڵداری بوو و لەچەند شوێنێک ئاماژەی بەجەستەی ئافرەتدابوو ئەمەش بووە شۆکێک بۆنێو کۆمەڵگەی کۆنەپەرستی لە دیمەشق. بۆئەوەی ئەم بەرھەمە قبووڵبکرێت، قەبانی کۆکراوە شیعرەکەی پشانی وەزیری پەروەردە مونیر عەجلانی دا. مونیریش یەکێکبوو لەدۆستەکانی باوکی نزار. کە سەرکردایەتی بزووتنەوەیەکی ناسیۆنالیزمی سوریای دەکرد. عەجلانی بەرھەمەی نزاری زۆر پەسەندبوو وە پێشەکییەکیشی بۆ نزار نووسی بۆبڵاوکردنەوەی یەکەم کتێبی.[٤]

ژیانی دیپلۆماتکاری[دەستکاری]

لەدوای تەواوکردنی خوێندنی یاسا لەزانکۆ، نزار لەوەزارەتی دەرەوەی سوریا لەچەندین پایتەخت وەک بەیرووت، قاھیرە، ئەستەمبوڵ، مەدرید، وە لەندەن دەستی بەکارکردنکرد وەک کونسوڵ یانیش کونسوڵی کەلتووری. لەساڵی ١٩٥٩، کاتێک کۆماری عەرەبی یەکگرتوو دامەزرا ئەوا جێگری سکرتێری کونسڵی کۆمارەکە لە چین. لەوکاتەی لەچین بوو، نزار شیعرەکانی بەقووڵی دەنووسی. نزار بەردەوامبوو لەکاری دیپلۆماتکاری تا لەساڵی ١٩٦٦ دەستیلەکارکێشایەوە. ئەمەش ھاوکاتبوو لەگەڵ دامەزراندنی خانەیەکی بڵاوکردنەوە بەناوی خۆی لە بەیرووت.

خێزان[دەستکاری]

قەبانی دوو خووشکی هەبوو بەناوەکانی ویسال و هەیفا هەروەها سێ براشی هەبوو بەناوەکانی موعتەز، ڕەشید و سەباح. لەدوای نزار، ئەوا سەباحی برای ناوبانگێکی باشی پەیداکرد بەوەی دەرهێنەری تەلەفزیۆنی و ڕادیۆیی بوو لەکەناڵە سورییەکان. هەروەها دواتر لەهەشتاکان سەباح بووبە باڵیۆزی سوریا لە ئەمریکا.

باوکی نزار، تۆفیق قەبانی خەڵكی سوریا بوو، ئەمەو لەوکاتەی دایکی خەڵکی ناوچەکانی تورکیا بوو. باوکی نزار خاوەنی کارگەیەکی درووستکردنی چوکلێت بوو. لەماوەی ئینتدابی فەڕەنسا بۆسەر سوریا و لوبنان ئەوا یارمەتی شۆرشگێرەکانی داوە و چەندجارێکیش دەستگیرکراوە. هەموو ئەوانە کاریگەرییان هەبووە لەسەر هەستی شۆرشگێری بۆ نزار. مامی نزار، ئەبوو خەلیل یەکێکبووە لەڕابەرانی ئەدەبیاتی عەرەبی. خێزانی قەبانی بنەچەیان دەگەڕێتەوە بۆشاری قۆنیە لە تورکیا.[٥]

هاوسەرگیری[دەستکاری]

نزار لەگەڵ دایک، باوک و براکانی.

لەژیانی خۆیدا نزار قەبانی دووجار هاوسەرگیری کردووە. یەکەم هاوسەرگیری لەگەڵ ئامۆزاکەی زەهرە ئاقبیق بووە، بەیەکەوە کچ و کوڕێکیان هەبووە بەناوەکانی حەدبا و تۆفیق. کوڕەکەی تۆفیق لەتەمەنی ٢٢ ساڵیدا گیانی لەدەستدا بەهۆی جەڵدەی دڵەوە. نزار بەهۆی مردنی کوڕەکەی شیعرێکی نووسی بەناونیشانی "بۆ شازادەی ئەفسانەکان، تۆفیق قەبانی". ژنی یەکەمی نزار، زەهرە لەساڵی ٢٠٠٧ کۆچی دواییکرد.

دووەم هاوسەرگیری نزار لەگەڵ خانمێکی عێراقی بوو بەناوی بەلقیس ئەلراوی، ناوبراو مامۆستای قوتابخانەبوو. بەیەکەوە بوون بەخاوەنی کچ و کوڕێک بەناوەکانی زەینەب و عومەر. لە ١٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٨١ لەمیانەی شەڕیی ناوخۆی لوبنان، بەلقیس لەکاتی تەقینەوەیەک لە باڵیۆزخانەی بەغدا لە بەیرووت دەکووژرێت. مردنی بەلقیس کاریگەری دەروونی خستە سەر نزار. بەهۆی ئەم ڕووداوەوە شیعرە بەناوبانگەکەی لەسەر بەلقیس بڵاوکردەوە، کە دەنگدانەوەیەکی زۆری هەبوو. لەم شیعرەیدا نزار لۆمەی هەموو جیهانی عەرەبی کرد لەسەر ئەم ڕووداوە.

مردن[دەستکاری]

لەدوای مردنی بەلقیس، نزار بەیرووتی جێهێشت. لەنێوان شارەکانی جەنەوا (ئیتالیا) و پاریس (فەڕەنسا) هاتووچۆی دەکرد. دواتریش لە لەندەن (بەریتانیا) نیشتەجێبوو، ماوەی ١٥ ساڵ لەکۆتایی ژیانی لەوشارە بەسەربرد. لەو ماوەیەشدا نزار بەردەوامبوو لەنووسینی شیعر و هەردەم شیعرەکانی مشتوومڕ و لێکدانەوەیان بۆدەکرا. یەکێک لەو شیعرانەی کە دەنگدانەوەی هەبوو ئەویش شیعری "کەی مەرگی عەرەب ڕابگەیەنم؟" بوو. لەساڵی ١٩٩٧ تووشی نەخۆشی دەبێت و بەسەختی تەندرووستی دەگەڕێتەوە.[٦] دواتر لەڕۆژی ٣٠ی نیسانی ١٩٩٨ بەجەڵدەی دڵ کۆچی دوایی دەکات.[٧] لەوکاتەی لەنەخۆشخانەبوو، ئەوەی داوایکردبوو لەکاتی مردنی لە دیمەشق بینێژن. بەمردنی تەواوی جیهانی عەرەبی دڵتەنگکرد، میدیاکان بەگرنگییەوە ڕووماڵیانکرد و باسی کارە ئەدەبییەکەنیان دەکرد.

بەرھەمەکان[دەستکاری]

شیعر[دەستکاری]

نزار لەساڵی ١٩٤٤، کاتێک یەکەم شیعری بلاوکرایەوە.

نزار قەبانی لەوکاتەی تەمەنی ١٦ ساڵانبوو، دەستیکرد بەنووسینی شیعر. یەکەم شیعری بەناونیشانی ئەسمەرەکە پێی گوتم (قالت لی السمراء) بوو. دوای ئەوە لەماوەی نیو سەدە، ٣٤ کتێبی شیعری بڵاوکردەوە لەنێویشیاندا.

  • سامبا (١٩٤٩) سامبا
  • تۆ ھی منیت (١٩٥٠) أنت لی
  • شیعرەکان (١٩٥٦) قصائد
  • خۆشەویستەکەم (١٩٦١) حبیبتی
  • وێنەکێشی وشەکان (١٩٦٦) الرسم بالکلمات
  • یادەوەرییەکانی ژنێکی بێباک (١٩٦٨) یومیات امرأة لا مبالیة
  • شیعرە دڕندەییەکان (١٩٧٠) قصائد متوحشة
  • کتێبی خۆشەویستی (١٩٧٠) کتاب الحب
  • ١٠٠ پەیامی خۆشەویستی (١٩٧٠) مئة رسالة حب
  • شیعرەکان لەدژی یاسا (١٩٧٢) أشعار خارجة علی القانون
  • خۆشمدەوێی، ئەوەشی ماوەتەوە دێت (١٩٧٨) أحبک أحبک و البقیة تأتی
  • بۆبەیرووتی خاتوون، لەگەڵ خۆشەویستەکەم (١٩٧٨) إلی بیروت الأنثی مع حبی
  • ھەمووساڵێک تۆ خۆشەویستمی (١٩٧٨) کل عام وأنت حبیبتی
  • شاھێدی ئەوەدەم جگە لەتۆ ھیچ ژنێکی دیکە نییە (١٩٧٩) أشھد أن لا امرأة إلا أنت
  • یادەوەرییە نھێنییەکەی سەماکەرێکی میسڕی (١٩٧٩) الیومیات السریة لبھیة المصریة
  • بەمشێوەیە مێژووی ژنان دەنووسمەوە (١٩٨١) ھکذا أکتب تاریخ النساء
  • فەرھەنگی عاشقان (١٩٨١) قاموس العاشقین
  • شیعرێک بۆ بەلقیس (١٩٨٢) قصیدة بلقیس
  • خۆشەویستی بە گڵۆپی سوور ناوەستێت (١٩٨٥) الحب لا یقف علی الضوء الأحمر
  • شیعری شێتانە (١٩٨٥)أشعار مجنونة
  • شیعرەکان توڕەیی دەورووژێنن (١٩٨٦) قصائد مغضوب علیھا
  • خۆشەویستی دەبێت بمێنێتەوە بەڕێزم (١٩٨٧) سیبقی الحب سیدی
  • سیانەی منداڵانی بەردین (١٩٨٨) ثلاثیة أطفال الحجارة
  • کاغەزە نھێنییەکانی ئەویندارە قەرمتییەکە (١٩٨٨) الأوراق السریة لعاشق قرمطی
  • ژیاننامەی جەنگاوەرێکی عەرەب' (١٩٨٨) السیرة الذاتیة لسیاف عربی
  • ھاوسەرگیریم لەگەڵتداکرد، ئازادی (١٩٨٨) تزوجتک أیتھا الحریة
  • شۆرشێک لەسەر دەستم، وە وڵاتەکانت لەسەر کاغەز (١٩٨٩) الکبریت فی یدی ودویلاتکم من ورق
  • ھیچ سەرکەوتنێک بوونی نییە جگە لەخۆشەویستی (١٩٨٩) لا غالب إلا الحب
  • گوێت لەگریانی دڵتەنگییەکەمە؟ (١٩٩١) ھل تسمعین صھیل أحزانی؟
  • من پیاوێکم، تۆش سەرھۆزی ژنانیت (١٩٩٢) أنا رجل واحد وأنت قبیلة من النساء
  • پەنجا ساڵ لەپیاھەڵدان بەژنان (١٩٩٤) خمسون عاما فی مدیح النساء
  • جیاوازبینینی نزاری لە مەقامی عیشق (١٩٩٥) تنویعات نزاریة علی مقام العشق
  • ئەلفووبێی یاسەمین' (١٩٩٨) أبجدیة الیاسمین

گۆرانی[دەستکاری]

چەندین شیعری نزار قەبانی لەلایەن گۆرانیبێژەکانی عەرەب گوتراوەتەوە، لەوانە عەبدولحەلیم حافز، ئوم کەلسووم، فەیرووز، کازم ساھر و زۆری دیکە.[٨]

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  1. ^ Darwish، Adel (May 5, 1998). "Obituary: Nizar Qabbani". The Independent. 
  2. ^ “Nizar Qabbani: From Romance to Exile”, Muhamed Al Khalil, 2005, A dissertation submitted to the faculty of the Department of Near Eastern Studies in partial ulfilment of the requirements for the degree of Doctor of Philosophy in the Graduate College of the University of Arizona, USA.
  3. ^ http://www.britannica.com/eb/article-9099031/Nizar-Qabbani
  4. ^ a b c "Biographical notes on Nizar Qabbani". American University of Beirut. لە ڕێکەوتی ٢٣ حوزەیران ٢٠٠٧ ھێنراوە. 
  5. ^ Sadgrove، Philip (2010)، "Ahmad Abu Khalil al-Qabbani (1833–1902)"، in Allen، Roger M. A.؛ Lowry، Joseph Edmund؛ Stewart، Devin J. (eds.)، Essays in Arabic Literary Biography: 1850–1950، Otto Harrassowitz Verlag، پەڕە 267، ISBN 3447061413 
  6. ^ "Qabbani Recovered from Sickness, Gratitude Message to Syrians". Arabic News. 15 December 1997. لە ڕەسەنەوە ئرشیڤ کراوە لە 30 September 2007. لە ڕێکەوتی ٢٣ حوزەیران ٢٠٠٧ ھێنراوە. 
  7. ^ "Nizar Qabbani, Major Arab Literary Figure, Dies". CNN.com. 30 April 1998. لە ڕەسەنەوە ئرشیڤ کراوە لە 25 May 2005. لە ڕێکەوتی ٢٣ حوزەیران ٢٠٠٧ ھێنراوە. 
  8. ^ [29 ویکیپیدیای عەرەبی، وتاری نزار قەبانی], دوایین سەردان لە ٢٦ تشرینی یەکەمی ٢٠١٨.