ئێما گۆڵدمان

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search
ئێما گۆڵدمان
بە ئینگلیزی: Emma Goldman
Emma Goldman seated.jpg
لەدایکبوون٢٧ی حوزەیرانی ١٨٦٩
Kaunas، لیتوانیا
مردن١٤ی ئایاری ١٩٤٠(١٩٤٠-ھەڵەی دەربڕین: پیتێکی نەناسراو ھەیە "٠"-١٤) (٧٠ ساڵ ژیاوە)
تۆرۆنتۆ، کەنەدا
ھۆی مەرگسەکتەی مێشک
شوێنی ناشتنئیلینۆی، Haymarket Martyrs' Monument
هاوژین (بێ هاوسەرگیری)Alexander Berkman
زمانی نووسینئینگلیزی
Place of detentionMissouri State Penitentiary
بواری کارفەلسەفە
ئایدۆلۆژیای سیاسیئانارکیزم
خاوەنیMother Earth
شوێنی کارنیویۆرک
گرووپی ڕەگەزیجوو
ئایینبێخوایی
شاکارەکانLiving My Life، Anarchism and Other Essays، The Social Significance of the Modern Drama، My Disillusionment in Russia، My Further Disillusionment in Russia
ئەرشیڤەکان لەInternational Institute of Social History

ئێما گۆڵدمان (بە ئینگلیزی: Emma Goldman؛ ١٨٦٩–١٤ی ئایاری ١٩٤٠) ژنە نووسەر و چالاکوانیی سیاسیی ئەنارکی بوو. ئەو ڕۆڵی بەرچاوی ھەبوو لە گەشەپێدانی فەلسەفەی سیاسیی ئەنارکیزم لە ئەمریکای باکوور و ئەورووپا لە نیوەی یەکەمی سەدەی بیستەمدا.

ئێما لە دایکبووی خێزانێکی جوولەکەی[١] شاری کاوناس، لە ئیمپراتۆری ڕووسیا (ئەمڕۆ دەکەوێتە لیتوانیا). ئەوان لە ساڵی ١٨٨٥ کۆچیان بەرەو ئەمریکا کرد.[٢] لەدوای ڕووداوەکەی ھایمارکێت لە شیکاگۆ، ئێما ھاتە پاڵ ئەنارکیزم کرد. دواتر گۆڵدمان بوو بە نووسەر و وانەی تایبەتی لەسەر فەلسەفەی ئەنارکی، مافەکانی ژنان و کێشە کۆمەڵایەتییەکان دەگووتەوە، ئەو سەرنجی ھەزاران کەسی بەلای خۆیەوە ڕاکێشا بوو. ئەو لەگەڵ ئەلێکساندەر بێرکمان، نووسەری ئەنارکی پلانیان داننا بۆ تیرۆرکردنی سەرمایەدار ھێنری کلای فریک،[٣] بەڵام فریک ڕزگاری بوو، لە ئەنجامدا حوکمی ٢٠ ساڵ زیندانیکردن بۆ ئەلێکساندەر دەرچوو، ھەروەھا ئێماش چەند جارێک دەستگیرکرا بەتۆمەتی نانەوەی ئاژوەگێڕی و بڵاوکردنەوەی زانیاریی نایاسایی لەسەر کۆنتڕۆلی ھۆرمۆن. لە ساڵی ١٩٠٦، ئێما گۆڤارێکی ئەنارکی بەناوی دایکی زەوی (Mother Earth) دامەزراند.[٤]

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  1. ^ "Emma Goldman". Jewish Women's Archive (بە زمانی ئینگلیزی). لە ڕێکەوتی 2021-03-11 ھێنراوە. 
  2. ^ University of Illinois at Chicago Biography of Emma Goldman Archived September 11, 2013, لە وەیبەک مەشین.. UIC Library Emma Goldman Collection. Retrieved on December 13, 2008.
  3. ^ "Emma Goldman (1869–1940) | American Experience | PBS". www.pbs.org (بە زمانی ئینگلیزی). لە ڕێکەوتی 2021-03-11 ھێنراوە. 
  4. ^ "Biography & Facts". Encyclopedia Britannica (بە زمانی ئینگلیزی). لە ڕێکەوتی 2021-03-11 ھێنراوە.