یەکەمین ئیمپراتۆریەتیی بابلی

یەکەمین شانشینی بابلی
١٨٣٠ پێش زایین–١٥٣١
شوێنی یەکەمین شانشینی بابلی حوکمڕانی یەکەمین بنەماڵەی بابلی لە بابل ماوەی حوکمڕانی حامۆڕابی لە دەوروبەری ساڵی لە دەوروبەری ١٧٥٠–١٧٩٢ پێش زایین
پایتەخت	بابل
ئایین	ئایینی بابلی
حکوومەت	پاشایەتی
سەرۆک
- بە نزیکەیی ١٨٣٠–١٨١٧ پێش زایین	سومۆ ئاپوم(یەکەمین)
- بە نزیکەیی١٥٦٢–١٥٣١ پێش زایین.	سامسۆ دیتانا (دوایین)
مێژوو
- دامەزراندن	١٨٣٠ پێش زایین
- داگیرکردنی بابل	١٥٣١

یەکەمین شانشینی بابلی یان ئیمپراتۆریەتی بابلی کۆن یان دەوڵەتی بابلی ئەمووری، ١٨٩٤–١٥٣٠ پێش زایین، دوای ڕووخانی سێیەم ئیمپراتۆریەتی ئور و پاشەکشەکردنی ئیلامییەکان لەو وڵاتە، چەند دەوڵەتێک لە شارە جیاوازەکاندا دروستبوون یەکێک لەوان ئیسین بوو، ئەویتریان لارسا و سێیەمینیشان لە بابل بوو، ھەریەک لە ئورووک و ئیمپراتۆریەتیی ئاشوور و ئێشنوننا ئارام و خۆراگڕ بوون، ھەروەھا خانەدانێکی سەربەخۆی خۆراگڕ فەرمانڕەوایی شانشینی ماری دەکرد، ململانێ لەسەر قۆرخکاری دەسەڵات لە نێوان ئەم دەوڵەتانەدا توند بوو و بۆ ماوەی نزیکەی سەدەیەک بەردەوام بوو تا بە سەرکەوتنی شاری بابل لە سەردەمی حامۆڕابی پاشای شەشەمدا کۆتایی ھات کە ھەموو شازادەکانی لەناوبرد و شارەکانیان لکاند بە شانشینی یەکگرتوو کە فەرمانڕەوایی تەواوی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستی دەکرد و بە شانشینی بابلی کۆن ناسرابوو.

شانشینی یەکەمی بابل

شانشینی بابلی ھەروەھا بە شانشینی ئەمۆرییەکانیش ناسراوە، پاشاکانی یازدە پاشا بوون کە زیاتر لە سێ سەدە (١٨٩٤–١٥٣١ پێش زایین) فەرمانڕەوایییان کردووە، لەم قۆناغەدا شارستانیەتی گەیشتە یەکێک لە لووتکە و خۆشگوزەرانییەکی تەواو، زمانی ئەکەدی بە شێوەزارە بابلییەکەیەوە بە تەواوی ڕۆژھەڵاتی نزیکدا بڵاوبووەوە و لەو سەردەمەدا قسەی پێدەکرا و دەنووسرا، زانست و مەعریفە و ھونەر پێشکەوت، بازرگانیش فراوانتر بوو بە ڕادەیەک کە لە مێژووی ئەم ناوچەیەدا ھاوتای نەبوو، ئیدارەی ناوەندی دەسەڵات بە یاسایەکی یەکگرتوو وڵاتی بەڕێوەدەبرد کە لەلایەن حەمورابییەوە بۆ ھەموو گەلانی ئەم ناوچەیە دەرچوو بوو.

سومۆ ئاپوم

(١٨٩٤–١٨٨١ پێش زایین) ئەم شانشینەی لە بابل دامەزراند لە سەردەمێکدا کە شانشینی ئیسین و لارسا شەڕیان دەکرد بۆ دەسەڵاتی باڵا و وڵات، ئەم پاشایە شاری بابلی کردە پایتەختی خۆی کە نزیکەی نەوەد کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژاوای بەغداوە دوورە، لەو سەردەمەدا شارێکی بچووک بوو، سنووری ناوچەی بابل و دیواری شارەکەی چاک کرد، ھەندێک بینای گشتی و پەرستگای لەوێ دروست کرد، کیش و سپار و شارەکانی تری ئەکەدی تەنیشت بابلی بۆ حوکمڕانی خۆی زیاد کرد.

حامۆرابی

حامۆڕابی یەکێک بوو لە پاشاکانی بابل کە لە نێوان ساڵانی ١٧٩٢ ھەتا ١٧٥٠ پێش لەدایکبوونی یەسووع حوکمی دەکرد، حامۆڕابی پاشایەک بوو کە لە سەردەمی شەڕی دراوسێکاندا دەستی کرد بە نووسین و جێبەجێکردنی کردنی قانوون لە وڵاتەکەیدا، ئەم یاسایانەی حامۆڕابی بە یەکێ لە کۆنترین یاساکانی مرۆڤایەتی دا دەنرێت.

سمسو ئیلۆنا

(١٧٤٩–١٧١٢ پێش زایین) بەناوبانگ بووە بە ھەڵکەندنی کەناڵ و بەرپەرچدانەوەی یەکێک لە لەشکرکێشییەکانی کاسییەکان.

ئابی ئێشوو

(١٧١١–١٦٨٤ پێش زایین) شەڕی یەکێک لە شۆڕشەکانی کردییە لە ئەوپەری باشووری وڵات و شەڕی شارە دەریایییەکانی کردووە.

ئامی دیتانا

(١٦٨٣–١٦٤٧ پێش زایین) چەندین فیتنەی سەرکوت کرد بە سەرکردایەتی شازادەکانی ھەندێک شاری باشوور.

ئامی سادۆقا

(١٦٤٦–١٦٢٦ پێش زایین) دیوارێک لە باشوور دروست کرد بۆ پاراستنی بابل لە داگیرکاری باشوور.

سامسۆ دیتانا

(١٦٢٥–١٥٩٤ پێش زایین)یازدەھەمین پاشای شانشینی یەکەمی بابل بووە، دوایین پاشاکانی بووە. لە سەردەمی ئەودا ھیتییەکان بە سەرۆکایەتی پاشایان (مارشاڵی یەکەم) ھێرشیان کردە سەر بابل و پایتەختەکەیان داگیرکرد و لەناویان برد و گەڕانەوە بۆ چیای تاورس کە بارکرابوون بە غەنیمەت و گەنجینەی بێشومار، ئەمەش لە ساڵی (١٥٣١ پێش زایین) بوو.