قەڵای دمدم

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search
قەڵای دمدم
Dimdim Castle
قلعة دمدم، قلعە دیمدیم
قەڵا
قەڵای دمدم is located in کوردستان
قەڵای دمدم
قەڵای دمدم
جێگەی لە کوردستاندا
قەڵای دمدم is located in Iran
قەڵای دمدم
قەڵای دمدم
جێگەی لە ئێراندا
پۆتانەکان: ٣٧°٢٢′٣٥.٣″N ٤٥°١١′٢٦.٢″E / ٣٧.٣٧٦٤٧٢°N ٤٥.١٩٠٦١١°E / 37.376472; 45.190611پۆتانەکان: ٣٧°٢٢′٣٥.٣″N ٤٥°١١′٢٦.٢″E / ٣٧.٣٧٦٤٧٢°N ٤٥.١٩٠٦١١°E / 37.376472; 45.190611
وڵات  کوردستان[١]
 ئێران
پارێزگا پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا
شارستان شارستانی ورمێ
دامەزرێنەر ئیمپراتۆریەتیی ساسانی
بەرزایی ١٤٦٦ مەتر (٤٬٨١٠ فووت)

Disambig RTL.svg  ئەم وتارە سەبارەت بە برادۆست نووسراوە. بۆ بینینی وتارە هاوشێوەکان بڕوانە برادۆست (ڕوونکردنەوە).


قەڵای دمدم ، قەڵایەکی مێژووییە لە پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا لە ئێران لە ڕۆژاوای دەریاچەی ورمێ. قەڵای دمدم بەر لە ھاتنی ئیسلام بنیاد نراوە و دواتر لە ساڵی ١٦٠٩ بە دەستی ئەمیرخانی لەپزێڕین میری ناوداری برادۆست نووژەنکراوەتەوە.[٢]

مێژوو[دەستکاری]

بەگوێرەی سەرچاوەکان لە سەردەمی شا عەباسی سەفەوی شای ئێرانیەکان، قەڵای دمدم لە لایەن خانی لەب زێڕینەوە بنیاتنراوەتەوە لە سەر بناغەی قەڵایەکی کۆنی رووخاودا. لە شەرەفنامەدا باس لە (قلعە داود) کراوە کە ئەوسا ١٥٩٥ز بەدەست میرانی یرادۆستەوە بووە. ئێستا ئاسەواری قەڵاکە نزیکەی ١٥ کیلۆمیتر دوورە لە شاری ورمێ و لەسەر تەپۆڵکەیەک لە دۆڵی قاسملوو ھەڵکەوتووە. چیرۆکی خۆڕاگریی قەڵای دمدم لە نێو شێعری شاعیران، بەیتبێژ رەنگی داوەتەو و بۆتە ھەوێنی شێعری شاعیرە بەناوبانگەکان: جگەر خوین بە چەندین شیعر لەسەر خۆراگریی و قارەمانیەتیی خانی لەپزێڕین و کوردانی دمدم شیعری ھۆنیوەتەوە. ھەتا ئێستا ٢ رۆمان لەلایەن ٢ رۆمان نووسی کورد عەرەب شەمۆ و جان دۆست لەبەر رووداوی قەڵای دمدم و خۆڕاگریی خانی لەپ زێرین نووسراوە و لەو ٢ رۆمانەدا بەگشتی باس لە نەھامەتی و کوشتاری خەڵکی کورد بەدەستی سوپای شا عەباس کراوە.[٣]

پێکھاتەی[دەستکاری]

قەڵای دمدم لە پێنج بەش پێکھاتبوو:بەشی (سەرەکی و خواروو و سلوک و ناوەند و دەروازەی ڕۆژھەڵات).

لە بەشی ڕۆژھەڵاتی قەڵاکە لە کۆتایی دۆڵەکەدا قولەیەکی زۆر بەرزی ھەیە کە بەتەواوی جڵەوی قەڵاکەی کردووە، وە بۆ دابینکردنی ئاو بۆ قەڵاکە لەڕێگای کۆکردنەوەی ئاوی باراناو بووە لەناو ئەستێڵدا (حەوز).

لە بەشی باکوری قەڵاکە چەند کانیەکی ئاوی لێیە کە زۆر کەمە، بەگۆڕیچە ھێنراوە بۆ ناو قەڵاکە بۆسەر ئەستێڵێک، وە قولەیەکی تێدایە لە بەشی سەرەکی و دەڕوانێت بەسەر بەشی سلوکدا.

لە بەشی باشوری قەڵاکە ئەستێڵێک دروست کراوە، لەکاتی زستاندا بەفری تیا کۆدەکرایەوەو لەکاتی بێ ئاویدا بەکار دەھێنرا.[٤]

ئەمانەش ببینە[دەستکاری]

پەراوێزەکان[دەستکاری]