تەوێڵە

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search
تەوێڵە
Tawela
تەوێلێ
گوند
دیمەنی گوندی تەوێڵە
دیمەنی گوندی تەوێڵە
تەوێڵە is located in ھەرێمی کوردستان
تەوێڵە
تەوێڵە
جێگەی لە کوردستاندا
تەوێڵە is located in Iraq
تەوێڵە
تەوێڵە
جێگەی لە عێراقدا
پۆتانەکان: ٣٥°١٢′٠٥.٧″N ٤٦°١١′٠٥.٤″E / ٣٥.٢٠١٥٨٣°N ٤٦.١٨٤٨٣٣°E / 35.201583; 46.184833پۆتانەکان: ٣٥°١٢′٠٥.٧″N ٤٦°١١′٠٥.٤″E / ٣٥.٢٠١٥٨٣°N ٤٦.١٨٤٨٣٣°E / 35.201583; 46.184833
وڵات  کوردستان[١]
 عێراق
پارێزگا هەڵەبجە
قەزا قەزای هەڵەبجە(ناوەند)
ناحیە ناحیەی بیارە
بەرزایی ١٤٦٧ مەتر (٤٬٨١٣ فووت)
زمان و ئایین
 • زمان کوردی (هەورامی)
 • ئایین سوننی شافعی

تەوێڵە گوندێکە، کەوتووەتە ناحیەی خورماڵ، قەزای ھەڵەبجە، پارێزگای هەڵەبجە، باشووری کوردستان.[٢] گوندێکە لە هەورامانی عێراق.

جوگرافیا[دەستکاری]

تەوێڵە لە باکورەوە هاوسنورە لەگەڵ گوندی کەیمنە و لە باشورەوە لەگەڵ گوندی پاڵانیان و لەڕۆژهەڵاتەوە لەگەڵ گوندی زەفەر لەڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی بەڵخە .[٣] [٤]

مێژوو[دەستکاری]

دروست بوونی ئەم ناوچەیە نەزانراوە بە ھۆی دێرینی ناوچەکەوە جوانی سروشتەکەی زۆری باخ و باخات وە کانیاوی شێوەیەکی جوانی دڵڕفێنی بەخشیوەتە ناوچەکە. کاریگەری زۆری ھەبووە لەسەر نووسەر و شاعیر و ئەدیب و مێژوونووس و پیاوانی ئایینی بۆیە زۆربەیان لە تێکست و نوسینەکانیاندا ئاماژە یان پێداوە ، وەک مامۆستا (عەبدولڕەقیب یوسف ، معبدولغەفور، شاکرخەێبان ، مامۆستا عەبدولڕەزاق ، شاکر فەتاح ، مامۆستا گۆران) زۆری تریش لە مێژووی ڕێبازی تەسەوفدا ئەم ناوچەیە پێگەیەکی دیاری ھەبووە بە ئەزھەری کوردستان ناوی براوە. دانیشتوانی ئەم ناوچەیە بە زۆری میوان دۆستن بەڵگەش بۆ ئەمە نەبوونی ھیچ ئوتێل و میوانخانەیەکە لە ناوچەکەدا وە خاوەن نەریتی جۆر بە جۆرن لەوانە نەبوونی ھیچ دوژمنایەتیەک لە ناوچەکەدا بۆ ماوەی زیاتر لە (٥٠ساڵ) دانیشتوانی ئەم ناوچەیە بە دوورن لە گەلێک نەریتی دوا کەوتوانەی وەک (ژنبەژن گەورە بە بچووک کچدان لە بری خوێن شیربای و زۆر شتی تر) پەیوەندیە کۆمەڵایەتیەکان زۆر بە ھێزن لەم ناوچەیەدا ھەموو تاکێکی تەوێڵە دەبێت پیشەیەکی دەستی بزانێت بۆ ئەوەی پشت بەخۆی ببەستێت لە ژیانیدا لە ڕووی دینداریەوە گەورەترین خانەقای ئەو ناوچەیە لە تەوێڵە دایە بۆتە مەملەکەتی عیشقی سەدان عەلامەی دینی وەک (مەولەوی و شێخ سیراجەددین شێخ بەھادین و شێخ عوسمان) ئەم کەسایەتیانەش ڕۆژانێک ئەستێرەی گەشی دین بوون لە سەرانسەری کوردستاندا مورید و تەکیە و خانەقایان ھەبووە ڕێنوێنی خەڵکیان کردووە بۆ دینداری خانەقای تەوێڵەش ئێستا خاوەنی موویەکی پێغەمبەری ئیسلام (موحەممەد) (د.خ) کە دیاری دەوڵەتی عوسمانی بووە بۆ ئەو ناوچەیەوە تەوێڵەیەکانیش زۆر ڕێزی ئەو مووە دەگرن دەیپارێزن چونکە بە موڵکی خۆیانی دەزانن لە خانەقای تەوێڵە دا شتێکی ئەنتیکەی تری لێیە کە بە کەشکۆڵ ناودەبرێت لە شێوەی فانۆسێکی سیحری دایە ڕەنگی قاوەیەکی تێرە لە ناو ڕۆنی ورچدا کوڵێنراوە تا ئێستا ماوە.

شوێنەوار[دەستکاری]

ئەم شارە دێیە ئەگەر بە وردی تێیدا بگەڕێیت بە سەدان شوێنەوارت بەرچاو دەکەوێت کە ھەر یەکێکیان پێناسەی سەردەمەکەی خۆیەتی و ڕازێکی لە پشتەوەیە ھەموویان پێکەوە دەلالەت لە دێرینی ئەم ناوچەیە دەکەن.

خزمەت گوزاری[دەستکاری]

لە ساڵی (١٩٢٨)ز قوتابخانە براوەتە ئەم ناوچە یە لە (٢٦/٩/١٩٥٦) وەلی عەبدوڵڵا و چەند یاوەرێک سەردانی ئەم ناوچەیەی کردوە لەلایەن خەڵکی تەوێڵەوە و لە ماڵی لێپرسراوی ئەو کاتە (رەئیس محمد سان ئەحمەد) پێشوازی کراوە ھەموو دێیەکەش بە فەرش و موج ڕازێنراوەتەوە بۆیە دوای ئەو سەردانە کارەبا و ئاوی بۆ ھاتووە.

وێنە[دەستکاری]

دیمەنێک لە باخەکانی نزیک تەوێڵە


سەرچاوەکان[دەستکاری]

  1. ^ Kurdistan Regional Government. KRG.
  2. ^ د. عەبدوڵڵا غەفوور. پێڕستی گوندەکانی باشوور(کوردی).
  3. ^ http://wikimapia.org/
  4. ^ http://www.krso.net/