باتمان

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
(ڕەوانەکراوە لە باتمان (پاڵەوان)ەوە)
باز بدە بۆ: ڕێدۆزی، گەڕان

Disambig RTL.svg  ئەم وتارە سەبارەت بە کەسایەتی باتمان نووسراوە. بۆ بینینی وتارە هاوشێوەکان بڕوانە باتمان (ڕوونکردنەوە).

باتمان

باتمان یان پیاوی شەمشەمە کوێرە (بە ئینگلیزی: Batman) ئەو کەسایەتییەکی خەیاڵییە لە کتێبە نەخشێنردراوە سوپەرەکانەی دی سی کۆمیکسدا (DC Comics). کەسایەتییەکە لە لایەن ھونەرمەند بۆب کەین و نووسەر بێڵ فینگەرەوە دروست کراوە.[١][٢] یەکەم دەرکەوتنی کەسایەتییەکە لە مانگی ئایاری ساڵی ١٩٣٩ دا بوو. کاتێک دەرکەوت لە دەرچوونی ژمارەی ٢٧ لە گۆڤاری چیرۆکی نەخشێندراوی دێتێکتیف کۆمیکس لە ساڵی ١٩٣٩ وە لەو کاتەوە ئەو سوپەرمان و سپایدەرمان بوون بە بەناوباگترین پاڵەوانانی سوپەری خەیاڵی، وە ھەر یەکێکیان لە چەند فیلمێکی سینەمایی سەرکەوتوودا دەرکەوتوون.

کەسایەتی نھێنی باتمان بریتییە لە بروس وەین، میلیاردێری ئەمریکی، و کوڕە یاریکەرەکەی خاوەن کۆمپانیاکانی وەینی بازرگانی و چاکەکاری گەورە. دوای ئەوەی دایک و باوکی بینی کە بە دەستی یەکێک لە دزەکان دەکوژرێن لە منداڵیدا، سوێندی خوارد کە بەرھەڵەستی تاوان بکات لە ھەر شوێنک ھەبێت و تۆڵە لە ھەموو تاوانباران بکاتەوە بێ ئەوەی ببێتە یەکێک لەوان، و ھیچ یەکێک لەوان نەکوژێت بە ھیچ شێوەیەک. ھەر بۆیە ڕاھێنانی لەسەر ھونەرکانی شەڕ و لێکۆڵینەوە کردووە لە منداڵییەوە، و بۆ خۆی پۆشاکێکی لە شەمشەمە کوێرە وەرگرت و دروستی کرد، لەگەڵ نازناوێک کە ئەویشی لە شەمشەمە کوێرە وەرگرت.[٣] نیشتیمانی باتمان بریتییە لە شاری خەیاڵی گۆسەم، وە ئەو لەگەڵ چەند کەسایەتییەکی سەرەکی چیرۆکەکانی ھاوپەیمانی بەستووە، وەک ئەلفرێد بنیۆرس خزمەتکار و بەڕێوبەری ماڵەکەی، و پشکنەر جەیمس گۆردن سەرۆکی پۆلیسی شارەکە، و ھەندێک لە شەڕکەرانی تاوان وەک ھاوکارەکەی ڕۆبن. باتمان خاوەنی ھیچ ھێزێکی نا سروشتی نییە، و بەڵکو پشت بە توانا تەکنیکی و بەرزەکەی لە شەڕدا دەبەستێت، لەگەڵ زیرەکییەکەی کە دەگات بە ئاستی بلیمەتی، و توانا لێکدانەوەییەکانی، و سامانە زەبەلاحەکەی، و ھێزی باوەڕی. بە درێژایی ساڵەکان چەند کەسایەتییەکی خراپەکاری دوژمنی باتمان درەوشانەتەوە و ھەندێکیان ناوبانگێکی گەورەی بەدەست ھێناوە لە ناو خۆشەویستان و ئاشقانی چیرۆکە نەخشێنردراوەکان، کە بەناوباگترینیان بێ ڕکابەری بریتییە لە جۆکەر.

کەسایەتی باتمان ناوبانگێکی گەورەی بەدەست ھێنا دوای بڵاوکردنەوەی یەکەم چیرۆکەکانی، و خێرا کۆمپانیای بەرھەمھێنەر ھەڵسا بە بڵاوکردنەوەی گۆڤارێکی تایبەت تێیدا سەرکێشییەکانی کەسایەتییەکەی لەخۆ دەگرت لە نێوان دەیەی چلەکان لە سەدەی پێشوو، وە لەگەڵ تێپەڕ بوونی ساڵەکان ناوبانگی کەسایەتی باتمان زیادیکرد و سەرسامبوونی گەورە بوون، ھەر بۆیە گواستییەوە بۆ سەر شاشەی تەلەڤیزیۆن لە شەستەکانی سەدەی بیستەم و زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی بەرھەمھێنرا تێیدا سەرکێشییەکانی باتمان و ڕۆبن لەخۆ دەگرێت، وە بۆ چەند ساڵێک بەردەوام بوو لە پەخشکرا. ئەو زنجیرەیە ئامانجی ئەوە بوو ڕەوشت لە نێوان منداڵان بڵاو بکاتەوە لە پاڵ سیاسەتی ویلایەتە یەکگرتووەکان کە خاوەنی بنکەی بڵاوکردنەوەکانی ناچار دەکرد لە دیمەن و وێنەکانی توندوتیژی و وێران کردن و کوشتن دوور بکەونەوە لە گۆڤار و ئەو کتێبانەی بۆ منداڵ ئاڕاستە دەکران، و کاریگەر بوو لەوەی وا لە کەسایەتی باتمان بکات زیاتر تیشکدار بێت لەوەی لە چیرۆکە یەکەمییەکانیدا بوو، وە زۆرێک لە نووسەران ھەوڵی ئەوەیان داوە کەسایەتییەکە بگێڕنەوە بۆ ڕەگە توندوتیژەکانی وەک بوو، وە شتێک سەرکەوتن لەوە لە نێوان حەفتاکانی سەدەی بیستەم، وەک ئەو سەرکەوتنەی چیرۆکەکەی فرانک میلەر لە ساڵی ١٩٨٦ کە ھەڵگری ناونیشانی «ھەڵسانەوەی سوارچاکی ڕەش» (بە ئینگلیزی: The Dark Knight Returns) بوو بە دەستی ھێنا، و فیلمی باتمان لە بەرھەمھێنانی کۆمپانیای وارنەر برەدرز ساڵی ١٩٨٩.[٤]

ئەکتەر بێن ئەفلێک کە ڕۆڵی باتمان دەگێڕێ لە فیلمەکانی (Batman Vs. Superman) و (Suicide Squad) و (Justice League)

چیرۆکی باتمان[دەستکاری]

ئەو دەوڵەمەند "بروس وەینە" خاوەنی ملوێنەھا و خاوەنی کۆمپانیاکانی وەینە. دایک و باوکی لە منداڵیدا لە ڕووداوێکی دزیدا کە لەبەردەم چاویدا ڕوویداوە کوژراون. کە وای لێدەکات توانا جەستەیی و مێشکییەکانی پەرە پێ بدات و شەمشەمە کوێرە بە نیشانەی خۆی دابنێت بۆ ئەوەی شەڕ دژی تاوان بکات.[٣] بە پێچەوانەی ھەموو سووپەر پاڵەوانەکانی تر باتمان خاوەنی ھیچ ھێزێکی نا سروشتی نییە بەڵام ئەو تەکنەلۆجیا و زانست و زیرەکییەکەی و سامانەکەی و ھێزە جەستەییەکەی لە شەڕەکەی دژی تاوان بەکاردێنیت.

باتمان شەڕ لە شاری گۆسەمی خەیاڵیدا دەکات. وە زۆرێک لە کەسایەتییەکان یارمەتی دەدەن وەک هاوبەشەکەی لە شەڕ کردن دژی تاوان ڕۆبن و خزمەکارەکەی ئەلفرێد و سەرۆکی پۆلیس جەیمس گۆردۆن و ژنی شەمشەمە کوێرە، هەروەها دوژمنەکانی بریتیین جۆکەر و پەنگوین و دوو ڕووخسار و ڕێدلەر و سەری گول، چیرۆکەکانی باتمان هەر وەک چیرۆکە نەخشێندراوەکانی تر تری جێگای پێویست لە خەیاڵ دابین دەکات ئەمەش بە مەبەستی بڵاو بوونەوە لە حاڵەتەکانی و وەرگرتنی پاڵەوانێتی و هەڵسوکەوتی و تواناکانی.

کەسایەتی باتمان زۆر بەناوبانگ بوو دوای پێشکەش کردن و هەروەها بوو بە خاوەنی کتێبێک بۆ خۆی بە ناونیشانی باتمان لە ساڵی ۱۹٤۰. و دوای چەند دەیەیەک هەندێک لێکدانەوەی جیاواز پەیدابوو بۆ کەسایەتییەکە. لە کۆتاییەکانی دەیەی ۱۹٦۰ زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی باتمان گۆڕانکاری سەرتاسەری بەکارهێنا کە بۆ چەندین ساڵ دوای تەواو بوونی زنجیرەکە لەگەڵ کەسایەتییەکەدا مایەوە. چەندین داهێنەر کاریان لەسەر گەڕانەوەی باتمان بۆ ڕەگە تاریکەکەی کردووە، لەگەڵ ئەنجامی ئەرێنییانە. کتێبە نەخسێندراوەکانی ئەم قۆناغە تاریکە گەیشتە لوتکە لە ساڵی ۱۹٨٦ لە زنجیرەی گەڕانەوەی سوارچاکی ڕەشی فرانک میلەر، و گاڵتە بکوژەکەی ئالان مۆر، و دەروونخانەی ئەرکام: ماڵی مەترسیدار لەسەر زەوی مەترسیداری گرانت مۆریسۆن، هیتر. وە سەرکەوتنە تەواوەکانی وارنەر برەدرز لە کاری فیلمەکاندا لەسەر باتمان یارمەتیدەر بووە لە بەردەوام بوونی گرنگیدان بە کەسایەتییەکە.[٥]

کەلوپەلەکانی[دەستکاری]

ئۆتۆمبێلی شەمشەمەکوێرەیی (باتمۆبیل)، کە لەساڵی ١٩٦٦ لە زنجیرە تەلەڤیزیۆنەکەدا بەکاردەبات.
باتمۆبیلی فیلمی باتمانی ساڵی ١٩٨٩، لە دەرهێنانی تیم بێرتن

باتمان چەندەھا چەکی تایبەتی، بەرزی لە تەکنەلۆژیا و ئۆتۆمبێلی تایبەت بەکاردێنێت بۆ شەرەکانی. و ھەروەھا باتمان زۆربەی کەلوپەلە پێویستەکانی لە قایشەکەیدا دادەنێت بۆ ئەوە بەزووی بەردەستی بێت لەکاتی پێویستدا.

ئەشکەوتی شەمشمەکوێرە (باتکەیڤ)[دەستکاری]

باتکەیڤ (ئەشکەوتی شەمشەمەکوێرە) بنکەی سەرەکی باتمانە، کە دەکەوێتە ژێر خانووەکەی، تێیدا کامێرای چاودێری جیھانی و ناوخۆیی تیاتە و شوێنێکی بۆ ڕاگرتنی ئۆتۆمبێلەکەی لێی.

لەنێو فیلمەکاندا[دەستکاری]

لەنێو فیلمەکاندا باتمان چەندینجار بەشێوازی جیا جیا دەرکەوتووە، و ئەمەش لیستی ئەو ئەکتەرانەی ڕۆڵی پاڵەاوانەکەیان بینیوە:

  • لە فیلمی (باتمان) ی ساڵی ١٩٨٩ کە لە دەرھێنانی تیم بێرتبنە، ئەکتەر مایکڵ کیتن، ڕۆڵی باتمان دەگێڕی.
  • لە فیلمی (باتمان: دەگەڕێتەوە) ساڵی ١٩٩٢ کە لە دەرھێنانی تیم بێرتبنە، ئەکتەر مایکڵ کیتن، ڕۆڵی باتمان دەگێڕی.
  • لە فیلمی (باتمان: بۆ ھەمیشە) ی ساڵی ١٩٩٥ کە لە دەرھێنانی جۆوێل شوماخەرە، ئەکتەر ڤاڵ کیلمەر، ڕۆڵی باتمان دەگێڕی
  • لە فیلمی (باتمان و ڕۆبن) ساڵی ١٩٩٧ کە لە دەرھێنانی جۆوێل شوماخەرە، ئەکتەر جیۆرج کلوونی، ڕۆڵی باتمان دەگێڕی
  • لە فیلمیەکان (باتمان دەستپێدەکات) و (سوارچاکی ڕەش) و (سوارچەکە ڕەشەکە ھەڵدەستێتەوە) لەنێوان ساڵانی ٢٠٠٥ - ٢٠١٢ کە لە کریستۆفەر نۆلانە، ئەکتەر کریستیان بەیل، ڕۆڵی باتمان دەگێڕی
  • لە فیلمی دەستەی خۆکوژی کە لە ساڵی ٢٠١٦ دەردەچێت ئەکتەر بێن ئەفلێک رۆڵی باتمان دەگێڕێ.
  • لە فیلمی باتمان دژی سوپەرمان:کازیوەی دادپەروەی کە لە ساڵی ٢٠١٦ دەردەچێت ئەکتەر بێن ئەفلێک رۆڵی باتمان دەگێڕێ.

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  1. ^ DC Entertainment To Give Classic Batman Writer Credit in 'Gotham' and 'Batman v Superman' (Exclusive). سەردان لە ڕێکەوتی ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧.
  2. ^ Bill Finger Has A Creator Credit On This Week’s Batman Comics (لە ڕێکەوتی October 21, 2015). سەردان لە ڕێکەوتی ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧.
  3. ^ a b بێتی, سکۆت (٢٠٠٨). "باتمان". لە دۆگال, ئەلیستەر. ئینسایکڵۆپیدیای دی سی کۆمیکس. لەندەن: دۆرلینگ کیندرسلی. pp. ٤٠–٤٤. ISBN 978-0-7566-4119-1. 
  4. ^ «The Big Question: What is the history of Batman, and why does he still appeal?». زە ئیندیپندنت (London)داڕێژە:ویرگۆل ھێڵ July 22, 2008. 
  5. ^ «The Big Question: What is the history of Batman, and why does he still appeal?». زە ئیندیپندنت (لەندەن)داڕێژە:ویرگۆل ھێڵ 22 يوليو, 2008.