دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search

وتاری ھەڵبژێردراو ١

دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/١

Haliaeetus leucocephalus-tree-USFWS.jpg

ھەڵۆ بریتییە لە کۆمەڵێک پەلەوەری ڕاوچی لە تیرەی ھەڵۆیان (Accipitridae لە تۆرەمەی Falconiformes).

نزیک بە ٦٠ جۆر باڵندەی ڕاوکەر ھەن کە بە ھەڵۆ دەناسرێن و زۆربەیان خۆماڵی ئەوراسیا و ئەفریقان. پێوەرێکی ڕوون بۆ جیاوازی و ناسینەوەی ھەڵۆکان لە دیکەی پەلەوەرەکانی تیرەی ھەڵۆیان نییە، بەڵام بەگشتی ھەڵۆکان لەوانی تر گەورەترن (بێجگە لە داڵاش) ، لاقیان گەورەتر و پتەوترە، دەنووکیان گەورە و خوار و باڵەکانیان پانترە. ھەموو ھەڵۆکان بە ڕۆژ ڕاو دەکەن، چاویان تیژە و بەرزەفڕن.

ھەڵۆکان بە بۆنەی بەھێزییەوە لە زۆربەی کلتوورەکان وەک دروشم و نیشانەی شەڕ و شایەتی دەناسرێن. وێنە و پەیکەری ئەم باڵندانە لە سەر زۆر دراو و بینای مێژوویی دەبینرێ و زۆرێک لە وڵاتان ، ڕێکخراوە و پارتەکانی جیھان وێنەی ھەڵۆیان وەک دروشم ھەڵبژاردووە.

ھەڵۆکان لە باری توێکاری و تایبەتمەندی فڕین لە داڵاشەکان دەچن، بەڵام سەریان پێچەوانەی داڵاشەکان بە پەڕ داپۆشراوە. ھەڵۆکان شێوەی شمقاڕەکانیش دەدەن، بەڵام گەورەترن و نێوان باڵەکانیشیان نەختێک درێژترە. جیاوازییەکی تری ھەڵۆکان لەگەڵ ئەم دوو خزمەدا لە شێوەی بژیوییاندایە، ھەڵۆکان زۆرتر نێچیری زیندوو دەگرن، بەڵام داڵاش و شمقارەکان لە کەلاک دەخۆن ھەڵۆی نیکوباری باشووری، بچووکترین ھەڵۆیە کە تەنیا ٤٥٠ گ و ٤٠ سم دەبێ و خۆماڵی دوورگەکانی نیکوبارە. ھەڵۆی دەریایی ستەلێر بە کێشی ٦،٧ کیلۆگرەم و ھەڵۆی فلیپینی بە درێژی یەک میتر لە پاڵ ھەڵۆی دووسپی و ھەڵۆی ھارپی گەورەترین جۆری ھەڵۆکانن.

زیاتر...

وتاری ھەڵبژێردراو ٢

دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٢

گۆرەویچنە ، پەلەوەرێک لە تیرەی چۆلەکان

مەل، باڵندە یان پەلەوەر (ئینگلیسی: Bird) گیانلەبەرێکە لە لقی مازەداران، کە لەشی بە پەڕ داپۆشراوە. لە سەر دوو لاق دەڕوا و ھێلکە دەکا. زۆربەی پەلەوەران دەتوانن بفڕن.
نزیک بە ١٠،٠٠٠ جۆر پەلەوەر لە جیھاندا ھەیە. ئەم گیانەوەرانە پڕجۆرترین مازەدارانی چوارئەندامین کە لە جەمسەری باکوورەوە بگرە تا جەمسەری باشوور لە ھەموو شوێنێکدا دەبینرێن. بچووکترین پەلەوەری ئەم سەردەمە چۆلەکەمێشەیە کە ٥سم دەبێ و گەورەترینیان وشترمرە بە ٢،٧٥ میتر درێژی. دیرێن ناسان لەو باوڕەدان کە پەلەوەران تەنیا کلادی دایناسۆرەکانن کە لە قەڵاجۆی خولی سێھەمی کرتاسە لە ٦٥،٥ ملیۆن ساڵ لەمەوبەر، ڕزگار بوون و بەجێ ماون.

دڵی پەلەوەران چوار کەلێنی ھەیە و شاخوێنبەریان بەلای ڕاستداچەماوەتەوە. ئێسکەکانی سەریان پێکەوە لکاوە. لەم مازەدارانەدا ٩ کیسەھەوا بە سییەکانیانەوە لکاوە. ئێسکیان ھڵۆڵە تا سووک بێ. چاویان گەورەیە و ھەستی بیناییان زۆر بەھێزە.

ئەمڕۆکە پەلەوەران بەوە دەناسرێن کە: دەنووکیان ھەیە، لەشیان بە پەڕ داپۆشراوە، ددانیان نییە، ھێلکەی توێکڵدار دەکەن، میتابوولیزمی بەرز، دڵی چوارکەلێنی، ئێسکبەندی سووک و پتەویان ھەیە. پەلەوەرانی ئەم سەردەمە ھەموو جووتێک باڵیان ھەیە، بێجگە «موئا» لە نیوزیلاند کە قەڵاچۆ بووە. ژمارەیەکی کەم لە جۆرەکانی پەلەوەران ناتوانن بفڕن (وەک پێنگوین). قەلان و تووتیان وریاترین جۆری پەلەوەرانن. بڕێ پەلەوەر ئامێر چێ دەکەن، بڕێکیان ژیانی کۆمەڵایەتییان ھەیە و ئەزموونەکانی خۆیان دەخەنە بەردەست بەرەکانی داھاتوو.


زیاتر...

وتاری ھەڵبژێردراو ٣

دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٣

ئەژدیھای کۆمۆدۆ لە نزیکەوە.

ئەژدیھای کۆمۆدۆ (بە ئینگلیزی: Komodo dragon) (ناوی زانستی: Varanus komodoensis) جۆرە مارمێلکەیەکی گەورەیە لە چەند دوورگەیەکی ئیندۆنیزی دەژیێت. لەوانە: کۆمۆدۆ، ڕینکا، فلۆرس، گیلی مۆتانگ و پادار. درێژی ئەم جۆرە خشۆکە لە حاڵەتی دەگمەن دەکرێ بگاتە ٣ مەتر و کێشی دەگاتە نزیکەی ٧٠ کیلۆگرام. ئەم ئەژدیھایە «ئۆڕا» شی پێ دەوترێت لەلایەن دانیشتووانی ڕەسەنی ئەو دورگانە.

بەھۆی قەبارەیەناوە، ئەو مارمێلکانە بەسەر ناوچەی ژیانیاندا زاڵبوونە. ئەژدیھای کۆمۆدۆ بێبڕبڕەکان، باڵندەکان و شیردەرەکانیش ڕاودەکەن. وە دەشوترێ کە گەستنیان ژەھراویە؛ دوو ڕژێنیان ھەیە لە شەویلگەی خوارەوە کە چەند پڕۆتینێکی ژەھراوی و دەرمانی دژە مەیینی خوێن دەردەکەن. خواردنی سەرەکی ئەژدیھای کۆمۆدۆ بەزۆری ئاسکە، بەڵام بڕێکی بەرچاوی گۆشتی بۆگەن و مردارەوەبووش دەخۆن. وە تەنانەت مرۆڤیش لە مەترسیان بەدەر نییە.

زانا ڕۆژئاواییەکان بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩١٠ ئەژدیھای کۆمۆدۆیان لە لیستی ئاژەڵان تۆمارکرد. قەبارە گەورەکەیان و ناوبانگە ترسێنەرەکەیان وای لێکردوون ببنە جێی سەرنج لە باخچەی ئاژەڵان. بەڵام لە سرووشتدا، ڕووبەری نیشتەجێبوونیان کەمبۆتەوە بە ھۆی چالاکییەکانی مرۆڤ. ئێستا ئەژدیھای کۆمۆدۆ لە لیستی گیاندارە مەترسی لەسەرەکانە. لەبەر ئەوەش یاسای ئیندۆنیزیا پارێزگارییان لێدەکات و ناشناڵ پاڕکێکیش کراوەتەوە بۆ پارێزگارییان بەناوی ناشناڵ پاڕکی کۆمۆدۆ.

زیاتر...

وتاری ھەڵبژێردراو ٤

دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٤ دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٤

وتاری ھەڵبژێردراو ٥

دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٥ دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٥

وتاری ھەڵبژێردراو ٦

دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٦ دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٦

وتاری ھەڵبژێردراو ٧

دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٧ دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٧

وتاری ھەڵبژێردراو ٨

دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٨ دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٨

وتاری ھەڵبژێردراو ٩

دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٩ دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٩

وتاری ھەڵبژێردراو ١٠

دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/١٠ دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/١٠

وتاری ھەڵبژێردراو ١١

دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/١١ دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/١١

وتاری ھەڵبژێردراو ١٢

دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/١٢ دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/١٢

وتاری ھەڵبژێردراو ١٣

دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/١٣ دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/١٣

وتاری ھەڵبژێردراو ١٤

دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/١٤ دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/١٤

وتاری ھەڵبژێردراو ١٥

دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/١٥ دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/١٥

وتاری ھەڵبژێردراو ١٦

دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/١٦ دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/١٦

وتاری ھەڵبژێردراو ١٧

دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/١٧ دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/١٧

وتاری ھەڵبژێردراو ١٨

دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/١٨ دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/١٨

وتاری ھەڵبژێردراو ١٩

دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/١٩ دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/١٩

وتاری ھەڵبژێردراو ٢٠

دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٢٠ دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٢٠

وتاری ھەڵبژێردراو ٢١

دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٢١ دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٢١

وتاری ھەڵبژێردراو ٢٢

دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٢٢ دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٢٢

وتاری ھەڵبژێردراو ٢٣

دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٢٣ دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٢٣

وتاری ھەڵبژێردراو ٢٤

دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٢٤ دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٢٤

وتاری ھەڵبژێردراو ٢٥

دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٢٥ دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٢٥

وتاری ھەڵبژێردراو ٢٦

دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٢٦ دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٢٦

وتاری ھەڵبژێردراو ٢٧

دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٢٧ دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٢٧

وتاری ھەڵبژێردراو ٢٨

دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٢٨ دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٢٨

وتاری ھەڵبژێردراو ٢٩

دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٢٩ دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٢٩

وتاری ھەڵبژێردراو ٣٠

دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٣٠ دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٣٠

وتاری ھەڵبژێردراو ٣١

دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٣١ دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٣١

وتاری ھەڵبژێردراو ٣٢

دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٣٢ دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٣٢

وتاری ھەڵبژێردراو ٣٣

دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٣٣ دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٣٣

وتاری ھەڵبژێردراو ٣٤

دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٣٤ دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٣٤

وتاری ھەڵبژێردراو ٣٥

دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٣٥ دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٣٥

وتاری ھەڵبژێردراو ٣٦

دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٣٦ دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٣٦

وتاری ھەڵبژێردراو ٣٧

دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٣٧ دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٣٧

وتاری ھەڵبژێردراو ٣٨

دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٣٨ دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٣٨

وتاری ھەڵبژێردراو ٣٩

دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٣٩ دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٣٩

وتاری ھەڵبژێردراو ٤٠

دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٤٠ دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٤٠

وتاری ھەڵبژێردراو ٤١

دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٤١ دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٤١

وتاری ھەڵبژێردراو ٤٢

دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٤٢ دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٤٢

وتاری ھەڵبژێردراو ٤٣

دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٤٣ دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٤٣

وتاری ھەڵبژێردراو ٤٤

دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٤٤ دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٤٤

وتاری ھەڵبژێردراو ٤٥

دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٤٥ دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٤٥

وتاری ھەڵبژێردراو ٤٦

دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٤٦ دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٤٦

وتاری ھەڵبژێردراو ٤٧

دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٤٧ دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٤٧

وتاری ھەڵبژێردراو ٤٨

دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٤٨ دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٤٨

وتاری ھەڵبژێردراو ٤٩

دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٤٩ دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٤٩

وتاری ھەڵبژێردراو ٥٠

دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٥٠ دەروازە:گیانلەبەران/وتاری ھەڵبژێردراو/٥٠