بەکتریاناسی
 | ئەم وتارە پێویستی بە بەستەری زیاترە بۆ وتارەکانی تر تا یارمەتیی یەکخستنی لەگەڵ ئینسایکڵۆپدیاکە بدات. |
.jpg)
بەکتریاناسی لق و پسپۆڕییەکی ژینناسییە کە لێکۆڵینەوە لە پێکھاتەناسی، ژینگەناسی، جێنەتیک و زیندەکیمیای بەکتریا و ھەروەھا چەندین لایەنی دیکەی پەیوەندیدار پێیانەوە دەکات. ئەم ژێربەشەی میکرۆبناسی ناسینەوە، پۆلێن و تایبەتمەندیی جۆرە بەکتیرییەکان دەگرێتەوە.[١] بەھۆی لێکچوونی ھزر و کار لەگەڵ میکرۆبەکانی تر جگە لە بەکتریا، وەک سەرەتایی، کوارگ و ڤایرۆس، ویستێک ھەبووە بۆ ئەوەی بواری بەکتریاناسی وەک میکرۆبناسی فراوان بکرێتەوە.[٢] پێشتر زۆرجار ئەم زاراوەیانە ھاوواتایانە بە کار دەھێنران.[٣] ھەر چۆنێک بێت، دەتوانرێت بەکتریاناسی بە زانستێکی جودا پۆلێن بکرێت.
پێشەکی
[دەستکاری]بەکتریۆلۆژی (زانستی بەکتریا) بریتییە لە لێکۆڵینەوە لە بەکتریا و پەیوەندیی بە پزیشکییەوە. زانستی بەکتریا لە ڕێگەی ئەو پزیشکانەوە پەرەی سەند کە پێویستیان بە جێبەجێکردنی تیۆری میکرۆب ھەبوو بۆ تاقیکردنەوەی نیگەرانییەکانی پەیوەست بە خراپبوونی خۆراک و شەرابەکان لە سەدەی نۆزدەھەمدا. ناساندن و وەسفکردنی ئەو بەکتریایانەی کە پەیوەندییان بە نەخۆشییەکانەوە ھەبوو، بووە ھۆی پێشکەوتن لە لێکۆڵینەوەی بەکتریا نەخۆشیھێنەرەکان. گریمانەکانی کۆخ ڕۆڵێکیان ھەبوو لە دیاریکردنی پەیوەندیی نێوان بەکتریا و ھەندێک نەخۆشیی دیاریکراو. لەو کاتەوە، زانستی بەکتریا چەندین سەرکەوتنی بەدەستھێناوە، وەک پێکوتە کاریگەرەکان، بۆ نموونە پێکوتەی گرانەتا (دیفتیریا) و پێکوتەی کزاز (تێتانۆس). ھەروەھا ھەندێک پێکوتە ھەبوون کە کاریگەر نەبوون و کاریگەریی لاوەکییان ھەبوو، وەک پێکوتەی تیفۆید. زانستی بەکتریا ھەروەھا بووە ھۆی دۆزینەوەی دژەزیندەیییەکان (ئەنتی بایۆتیکەکان).[٤]
مێژوو
[دەستکاری]
مێژووی دۆزینەوەی پەیوەندیی نێوان زیندەوەرە وردیلەکان (مایکرۆئۆرگانیزمەکان) و نەخۆشی دەتوانێت بگەڕێتەوە بۆ سەدەی نۆزدەھەم، کاتێک پزیشکی ئەڵمانی ڕۆبێرت کۆخ زانستی زیندەوەرە وردیلەکانی ھێنایە ناو بواری پزیشکییەوە. کۆخ بەکتریای وەک ھۆکاری نەخۆشییە گوازراوەکان و پرۆسەی ھەوێنکردن (تەخەمیر) لە نەخۆشییەکاندا دیاری کرد. زانای فەڕەنسی لویس پاستۆر تەکنیکی بۆ بەرھەمھێنانی پێکوتەکان پەرەپێدا. ھەردوو کۆخ و پاستۆر ڕۆڵیان ھەبوو لە باشترکردنی پاکژکردنەوە لە چارەسەری پزیشکیدا، و ئەمەش کاریگەرییەکی ئەرێنی گەورەی لەسەر تەندروستی گشتی ھەبوو و تێگەیشتنێکی باشتری لەبارەی لەش و نەخۆشییەکانەوە بەخشی. لە نێوان ساڵانی ١٨٧٠–١٨٨٥، شێوازە نوێیەکانی تەکنیکی زانستی بەکتریا لە ڕێگەی بەکارھێنانی زنجیرەکان (strains) و شێوازی جیاکردنەوەی تێکەڵەی زیندەوەرەکان لەسەر قاپە خۆراکییەکان (nutrient plates) خرایەڕوو. پاستۆر لە نێوان ساڵانی ١٨٨٠ و ١٨٨١ دوو پێکوتەی سەرکەوتووی بۆ ئاژەڵان دژی ئەو نەخۆشییانەی کە بەھۆی بەکتریاوە دروست دەبوون بەرھەمھێنا، و ئەمەش سەرکەوتوو بوو. گرنگیی بەکتریا ناسرا، چونکە بووە ھۆی لێکۆڵینەوە لە خۆپاراستن لە نەخۆشی و چارەسەرکردنی نەخۆشییەکان لە ڕێگەی پێکوتەکانەوە. زانستی بەکتریا پەرەی سەند و بووە بوارێکی خوێندن لە کشتوکاڵ، بایۆلۆژیای دەریایی، پیسبوونی ئاو، بۆماوەزانیی بەکتریایی، و تەکنەلۆژیای زیندەییدا.[٥][٥][٦][٧]
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ Wassenaar، T. M. «Bacteriology: the study of bacteria». www.mmgc.eu. لە ڕەسەنەکە لە ٢٤ی تەممووزی ٢٠١١ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٨ی حوزەیرانی ٢٠١١ ھێنراوە.
- ↑ MacNeal، Ward J.؛ Williams، Herbert Upham (١٩١٤). Pathogenic micro-organisms; a text-book of microbiology for physicians and students of medicine. P. Blakiston's Sons. لاپەڕە ١–. لە ١٨ی حوزەیرانی ٢٠١١ ھێنراوە.
- ↑ Poindexter، Jeanne Stove (٣٠ی تشرینی دووەمی ١٩٨٦). Methods and special applications in bacterial ecology. Springer. لاپەڕە ٨٧. ژپنک ٩٧٨-٠-٣٠٦-٤٢٣٤٦-٨. لە ١٨ی حوزەیرانی ٢٠١١ ھێنراوە.
- ↑ https://web.archive.org/web/20160610083342/http://edoc.rki.de/documents/rk/508-5-26/PDF/5-26.pdf
- 1 2 Kreuder‐Sonnen, Katharina(Aug 2016) History of Bacteriology. In: eLS. John Wiley & Sons Ltd, Chichester. http://www.els.net [doi: 10.1002/9780470015902.a0003073.pub2] 13 May 2011[Date mismatch] لە وەیبەک مەشین ئەرشیڤ کراوە.
- ↑ Baron, Samuel. “Introduction to Bacteriology. ” Medical Microbiology. 4th Edition. , U.S. National Library of Medicine, 1 Jan. 1996, www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK8120/. Retrieved 22 November 2017
- ↑ The Editors of Encyclopædia Britannica. “Bacteriology. ” Encyclopædia Britannica, Encyclopædia Britannica, Inc. , 7 Sept. 2010, www.britannica.com/science/bacteriology. Retrieved 22 November 2017
بەستەرە دەرەکییەکان
[دەستکاری]
| نەتەوەیی | |
|---|---|
| ھی تر | |
