لینوکس

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search
لنوکس
Tux the penguin
تۆکس پێنکوێن, نیشانەی بەختی لینوکس[١]
گەشەپێدەر کۆمەڵاگا
لینوس تورڤالدسەوە
نووسراوە بە C، assembly language
بنەماڵە شێوەلینوکس
باری کارکردن چالاک
یەکەم وەشان ١٧ ئەیلوول، ١٩٩١؛ ٢٧ ساڵ لەمەوبەر (١٩٩١-٠٩-17)
مۆڵەتنامە GPLv2[٢] وەک مۆڵەتدانەکانی سەرچاوەکراوە و ئازاد (the name "Linux" is a trademark[a])
ماڵپەڕی فەرمی www.kernel.org

لینوکس بە ئینگلیزی بە شێوە وتنی Listeni/ˈlɪnəks/ LIN-əks[٤][٥] یا، /ˈlnəks/ LYN-əks[٥][٦]) سیستمێکە وەک ھەموو سیستمی کارپێکردنەکانی دی (ویندۆز، یونیکس، نۆڤڵ، ھتد) .بەشێکی زۆری ئەم سیستەمی کارپێکردنە بە پێوەری پازیکس(POSIX) هاوئاهەنگ کراوە.بە شیوازی شارەزایانە لینوکس بە ناوکی سیستەمی کارپێکردنەکە دەڵێن نە هەموو .بەلام زۆر جار بۆ ئاسانی لە وتن ، بەتەواو سیستەمی کارگێڕییەکە دەڵێن لینوکس.کە لە ‌سەرەتادا تەنھا وەک ئارەزوویەکی خوێندکارێکی لاو بەناوی لینوس تورڤالدسەوە کە ‌لە زانکۆی ھێڵسینکی-فینلەندا دەیخوێند، دروست کرا.


بوونی سروشتی دەستکەوتن و چالاکیی لینوکس وای کردووە کە ‌ئەمڕۆ لە تەواوی جیھاندا ئاشنا بێت و زۆربەی پێشکەوتووخوازانی پرۆگرام سەرچاوەی یاساکەی بەکار دەھێنن بەپێی پێویستی خۆیان. لەم کاتەدا بە دەیان پرۆژەی بەردەوام ھەیە کە دەرگایان بۆ لینوکس کردۆتەوە بۆ ڕێکخستنی کاڵاڕەقەکان و مەبەستی جۆراوجۆر.

لینوکس لۆگۆیەکی یاسایی‌ی ھەیە، پێنگوینی لینوکس کە لینوس تورڤالدس خۆی ھەڵیبژاردووە بۆ دەربڕینێک بۆ ئەو سیستەمی کارپێکردنەی دروستی کرد.

لینوکس چۆن ئەخوێنرێتەوە؟ باشتر وایە گوێ لە دەنگی لینوس تۆرڤاڵدس خۆی بگیررێت

بۆ دڵنیایی لەم کورتە ئاودیۆیەدا بە زمانی ئینگلیزی بەدەنگی خۆی دەیخوێنێتەوە.

مێژوو[دەستکاری]

پێشرەوەکان[دەستکاری]

خولقاندن[دەستکاری]

لینوس گرنگیی بەسیستەمی مینیکس (Minix) کە سیستەمێکی بچووکی یونیکس (UNIX)ە دابوو، وە بڕیاری دا کە ‌ئەم سیستەمە پێش‌ بخات چونکە لە پێوانەی مینیکسدا نەمابوو. لە ساڵی ١٩٩١ دەستی کرد بە کار کاتێک یەکەم دەرچوو(Version)ی ٠.٢ی ھێنایە بھدەوامی کاری تیا کرد تا ‌ساڵی ١٩٩٤ کە دەرچووی ١.٠ ی ناوک(Kernel)ی لینوکس ھاتە کایەوە. ئێستا (٠٤.٠٥.٢٠٠٣) تازەترین ناوکی لینوکس دەرچووی ٢.٤ کە لە ٢٠٠١ ھاتۆتە کایەوە و پێشکەوتووخوازانیش ھەر بەردەوامن.

لینوکس پێش خراوە لەژێر سایەی گنو (GNU) وە سەرچاوەی یاساکەی بە خۆڕاییە و لەبەردەست دانراوە بۆ ھەمووان. ھەرچەندە ئەمە ئەوە ناگەیەنێت کە لینوکس و دابەشکەرەکانی (Distributions) مەرجە ھەمیشە بەخۆڕایی بن! کۆمپانیاکان کانی لەوانەیە زۆر جار بەرامبەرێک یان پارە داوا بکەن کاتێک کە سەرچاوەی یاساکەی بە خۆڕایی بۆ ھەمووان دەمێنێتەوە.

لینوکس لەوانەیە بەکار بھێنرێت بۆ چەند مەبەستێکی بەرفراوان وەک ڕایەڵە، پێشخستنی کاڵانەرمەکان و ھەروەھا وەک کەنارێکی کۆتایی بۆ بەکارھێنەرەکان، زۆر جار لینوکس وەک یەکێک لە ‌ھەرە باشترین ئەلتەرناتیڤێکی نرخ ھەرزان لەچاو سیستمەکانی تر بەکار دێت.

سیستەمی کارپێکردنی ئوبونتو بە زمانی کوردی[دەستکاری]

ئوبونتو سیستەمێکی بە خۆڕاییە، سەرچاوەکراوەیە (Open source)، دامەزراوە لەسەر سیستەمی لینوکس، کە شەش مانگ جارێک وەشانێکی تازەی دەردەچێت.

پرۆژەی بە کوردی کردنی سیستەمی کارپێکردنی ئوبونتو بەرھەمی کارکردنی سێ ساڵە لەلایەن دەستەیەک کوردەوە، کە بنچینەی کارەکەیان لەسەر سیستەمی Rosetta بۆ وەرگێڕانی نەرمەکاڵای سەرچاوە کراوە دامەزراو بووە.

وەشانی ئوبونتو بە زمانی کوردی لە بۆنەیەکدا لە ناوچەی "سور Sur" - سەر بەشاری دیاربەکر، لەلایەن Rainer Heider پسپۆڕی ئەمەریکی لەبواری نەرمەکاڵادا ڕاگەیەنرا.

گەشەکردنی لینوکس[دەستکاری]

لینوکس له‌به‌رئه‌وه‌ی به‌رهه‌مێکی تازه‌یه‌ به‌لای ئێمه‌وه‌ چونکه‌ زانیاریه‌کی ئه‌وتۆ له‌ده‌ڤه‌ره‌که‌دا له‌سه‌ر ئه‌م سیسته‌مه‌ بوونی نیه‌ بۆیه‌ ناچارم ته‌نها باسی چه‌ند لایه‌نێکی بکه‌م و وه‌ک به‌راورد به‌ به‌رهه‌مه‌ ناسراوه‌کانی دی بیناسێنم چونکه‌ گۆڕان له‌ سیسته‌مێکی وه‌ک ویندۆزه‌وه‌ بۆ لینۆکس کارێکی هه‌روا ئاسان نیه‌و بگره‌ زۆریش گرانه‌ چونکه‌ له‌ بنه‌ڕه‌تتدا هۆکاری به‌کارهێنان بنه‌مای کاری ئه‌م سیسته‌مانه‌یه‌و ئێمه‌ش وه‌ک دامه‌زراوه‌یه‌ک که‌ پشتگیری ئه‌م سیسته‌مه‌ بکات به‌زمانی کوردی بوونی نیه‌ ئه‌مه‌ش کاره‌که‌ی له‌سه‌ر تازه‌ به‌کارهێنه‌ران به‌سه‌دان جار گرانتر کردوه‌ . له‌ ئێستادا زۆریه‌ک له‌ به‌کارهێنه‌رانی ویندۆز له‌ خۆیان ده‌پرسن باشه‌ ئه‌م لینۆکسه‌ ده‌بێت چی له‌ ویندۆز زیاتر بێت ؟ یان ده‌پرسن ویندۆز که‌ی ئه‌وه‌نده‌ کیشه‌ی تێدایه‌ تا په‌نا ببرێته‌ به‌ر سیسته‌مێکی تری وه‌ک لینۆکس ؟ له‌ڕاستیدا له‌ ئێستادا به‌کارهێنانی یه‌کێک له‌ دابه‌شکردنه‌کانی لینۆکس له‌ سه‌رتاسه‌ری جیهاندا بووه‌ به‌ مه‌رج به‌ تایبه‌تی دامه‌زراوه حکو‌میه‌کان و ئه‌وبه‌شانه‌ی که‌ په‌یوه‌ستن به‌ پاراستنی نه‌ته‌وه‌یی و دامه‌زراوه‌ فێرخوازیه‌کان و زۆبه‌ی هه‌ره‌ زۆری بانکه‌کان ، ئه‌مه‌ش له‌ خۆڕا ئه‌م گۆرانکاریانه‌ نه‌هاتوه‌ته‌ پێشه‌وه‌ به‌ڵکو پێویستیه‌کی مه‌رجی ئه‌م دامه‌زراوه‌ زه‌به‌لاحانه‌ی بۆ ئه‌م کاره‌ هانداوه‌ .


ئەم وتارانەش ببینە[دەستکاری]

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  1. ^ Linux Online (2008). "Linux Logos and Mascots". لە ڕەسەنەوە ئرشیڤ کراوە لە August 15, 2010. لە ڕێکەوتی August 11, 2009 ھێنراوە. 
  2. ^ "The Linux Kernel Archives: Frequently asked questions". kernel.org. September 2, 2014. ئەرشیڤ کراوە لە ئەسڵدا لە September 5, 2015. لە ڕێکەوتی September 4, 2015 ھێنراوە. 
  3. ^ "U.S. Reg No: 1916230". United States Patent and Trademark Office. ئەرشیڤ کراوە لە ئەسڵدا لە June 24, 2013. لە ڕێکەوتی April 1, 2006 ھێنراوە. 
  4. ^ داڕێژە:Cite newsgroup
  5. ^ a b Free On-Line Dictionary of Computing (June 2006). "Linux". لە ڕێکەوتی September 15, 2009 ھێنراوە. 
  6. ^ Safalra (April 14, 2007). "Pronunciation of 'Linux'". Safalra's Website. لە ڕەسەنەوە ئرشیڤ کراوە لە ١٦ی تەممووزی ٢٠١٢. لە ڕێکەوتی September 15, 2009 ھێنراوە. 


ھەڵەی ژێدەرەکان: <ref> tags exist for a group named "lower-alpha", but no corresponding <references group="lower-alpha"/> tag was found, or a closing </ref> is missing