زانستی ماددە
وەک ھەر زانستێکی تر، ماددە زانی یان زانستی ماددە[١][٢] مێژوێکی دورو درێژی ھەیە و لە ھەر سەردەمێک و لە ناوچە جیاجیاکان پەرەی سەندوە. لە سەدەی ڕابردوەوە بەتایبەت بە شێوەیەکی بەرچاو پەرەی سەندوە و پۆلێن کراوە بەسەر چەند تاقمێک کە بریتین لە کانزا، سێرامیک، پۆلیمەر (فرەپاژ[٣]) و مادەی پێشکەوتوو. بە شێوەیەکی گشتی مادە کانزاییەکان گشت ئەو توخمی کیمیایی، ئاوێتە و داڕشتە کیمیاییانە دەگرێتەوە کە توانای گەیاندنی کارەبایی و گەرمی باشیان ھەیە. بە ھەر ماددەیەک کە لەگەڵ کاربۆن (کارباید)، نایترۆجین (نایتراید) و ئۆکسیجن (ئۆکساید) کارلێکی کیمیایی کردبێت،[٤] دەگوترێ ماددەی سیرامیکی.[٥] ئەم ماددانە بە شێوەیەکی بەرفراوان لەدەوروبەری خۆمان دەیان بینین وەک: شوشە، بەردەکان، خۆڵ و… ھتد. پۆلیمەر کە گەردێکە و لە چەند پاژێک پێک ھاتوە (پاژ بچوکترین پێک ھاتەی پۆلیمەرە) بە چەندین شێوەی جیاواز دەردەکەون وەک: بەرھەمە نەوتیەکان.[٦] لەکۆتاییش دا، ماددەی پێشکەوتوو بەشێکە لە زانستی ماددە کە لە چەند جۆرێک ماددە پێک دێت. بۆ نموونە: نیمچەگەیەنەر، ماددەی ھۆشمەند و تەکنۆلۆژیای نانۆ چەند جۆرێکن لە ماددەی پێشکەوتوو کە بەشدارن لە تەکنۆلۆژیای سەردەم.[١]
مێژوو و گەشەسەندنی
[دەستکاری].jpg)
لە کۆندا زانایانی موسڵمان لەم زانستەدا و بە تایبەت لە زانستی کانزاکاندا لێھاتوو بوون، لەوانەش ئیبن سینا کە بە یەکەم کەس دادەنرێت لێکۆڵینەوەی لەسەر کانزاکان کردبێت و پۆلێنی کردبن، و بیروونی نووسەری پەرتووکی «الجاهر في معرفة الجواهر» کە باس لە کانزاناسی دەکات، و ئەلتیفاشی خاوەنی پەرتووکی «أزهار الأفكار في جواهر الأحجار» کە تێیدا وەسفی کانزاکان و بەردە بەنرخەکان دەکات، و ھەروەھا ئیبن ئەلئەکفانی نووسەری پەرتووکی «نخب الذخائر في أحوال الجواهر».
زانستی سەردەمیانەی ماددەکان لە میتالۆڕژییەوە گەشەی کرد کە ئەویش لای خۆیەوە لە بواری کانزاکارییەوە پەرەی سەندبوو. بازدانێکی گەورە لە تێگەیشتنی زانستی ماددەکاندا لە ماوەی سەدەی نۆزدەیەمدا ڕووی دا کاتێک جۆزێ ویلارد گیبس سەلماندی کە تایبەتمەندییە داینامیکییە گەرمییەکانی پێکھاتەی ئەتۆمی لە دۆخە جیاوازەکانی ماددەدا بەستراونەتەوە بە تایبەتمەندییە فیزیایییەکانی ماددەکەوە، و زۆرێک لە ماددە نوێیەکان وەک دەرئەنجامێکی کێبڕکێی بۆشاییی ئاسمان دەرکەوتن، لەوانەش داڕشتە کانزایییەکان و ماددەکانی کاربۆن و سیلیکۆن کە لە دروستکردنی کەشتییە بۆشایییەکاندا بەکاردەھێنرێن، و زانستی ماددەکان فاکتەرێکی پاڵنەر بوو بۆ پەرەپێدانی تەکنەلۆژیای ئەو ماددانەی کە گۆڕانکاریی شۆڕشگێڕانەیان دروست کرد وەک پلاستیکەکان و نیمچەگەیەنەرەکانی وەک (سیلیکۆن و ئەنتیماوان).[٧]
بنەماکانی
[دەستکاری]لە زانستی ماددەکاندا، لەبری گەڕانی ھەڕەمەکی بەدوای ماددە نوێیەکان و ھەوڵدان بۆ ئاشکراکردنی تایبەتمەندییەکانیان، ئامانجەکە تێگەیشتنە لە ماددەکان بە شێوەیەکی بنەڕەتی تا بتوانرێت ماددەی نوێ دروست بکرێت کە خاوەنی تایبەتمەندییە داواکراوەکان بێت لە ڕێگەی میکانیزمەکانی بەھێزکردنی ماددەکانەوە. و بنەمای زانستی ماددەکان بەستنەوەی تایبەتمەندییە داواکراوەکان و ئەدای ڕێژەییی ماددەیەک لە چوارچێوەی بەکارھێنانێکی دیاریکراودا بە پێکھاتەی ئەتۆمەکان و دۆخەکانی ماددەکەوە لە ڕێگەی پرۆسەی دیاریکردنی تایبەتمەندییەکانەوە لەخۆ دەگرێت. بەڵام گرنگترین فاکتەرە دیاریکەرەکانی پێکھاتەی ماددەکە و لە ئەنجامدا تایبەتمەندییەکانی، بریتین لەو توخمە کیمیایییانەی کە لێی پێکدێت و ئەو شێوازەی کە چارەسەری پێ کراوە بۆ گەیشتن بە شێوەی کۆتایی. و ئەم فاکتەرانە ئەگەر پێکەوە مامەڵەیان لەگەڵدا بکرێت و ببەسترێنەوە بە یاساکانی داینامیکی گەرمییەوە، ئەوا کۆنترۆڵی پێکھاتەی وردی (microstructure) ماددەکە و لە ئەنجامدا تایبەتمەندییەکانی دەکەن.
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ Callister, W. D. (2007). An introduction to materials science and engineering. John Wiley, New York, 1991) p, 420.
- ↑ Callister, W. D. , & Rethwisch, D. G. (2007). Materials science and engineering: an introduction (Vol. 7, pp. 665-715). New York: John wiley & sons.
- ↑ پۆلیمەر
- ↑ Choi, H. J. , Lee, J. G. , & Kim, Y. W. (2002). Oxidation Behavior of Liquid‐Phase Sintered Silicon Carbide with Aluminum Nitride and Rare‐Earth Oxides (Re2O3, where Re= Y, Er, Yb). Journal of the American Ceramic Society, 85(9), 2281-2286.
- ↑ Kingery, W. D. (1976). Introduction to ceramics.
- ↑ Doi, M. (1996). Introduction to polymer physics. Oxford university press.
- ↑ Martin، Joseph D. (٢٠١٥). «What's in a Name Change? Solid State Physics, Condensed Matter Physics, and Materials Science». Physics in Perspective. ١٧ (1): ٣–٣٢. Bibcode:2015PhP....17....3M. doi:١٠.١٠٠٧/s٠٠٠١٦-٠١٤-٠١٥١-٧. لە ڕەسەنەکە لە ٢ی ئایاری ٢٠١٩ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٠ی نیسانی ٢٠١٥ ھێنراوە.
بەستەرە دەرەکییەکان
[دەستکاری]
| نەتەوەیی | |
|---|---|
| ھی تر | |
دەروازەی زانستی ماددە
دەروازەی زانست
دەروازەی کیمیا
دەروازەی فیزیک
دەروازەی ئەندازیاری
دەروازەی تەکنۆلۆژیا
 | ئەم فیزیک وتارە کۆلکەیەکە. دەتوانیت بە فراوانکردنی یارمەتیی ویکیپیدیا بدەیت. |