سێرامیک

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search
دووگۆزە لە جنسی سێرامیک

بە ھەر ماددەیەک کە لەگەڵ کاربۆن (کاربایدنایترۆجین (نایتراید) و ئۆکسیجن (ئۆکساید) کارلێکی کیمیایی کردبێت[٤]، دەگوترێ ماددەی سیرامیکی[٥]. ئەم ماددانە بە شێوەیەکی بەرفراوان لەدەوروبەری خۆمان دەیان بینین وەک: شوشە، بەردەکان، خۆڵ و… ھتد. ماددە سێرامیکیەکان لە زۆر شوێن بەکار دەھێنرێن وەک دروست کردنی خانوو (کاشی، جامی پەنجەرە، گەچ).[١]

سیرامیک مادەیەکی رەقە پێکھاتەیەکی نائۆرگانیکە کە کانزا و ناکانزا و ئایۆن و بەندی ھاوھێز دەگرێتەوە. نمونە گشتیەکانی بریتییە لە دەفرێکی لە قور دروستبوو، پۆرسەلینو خشت.

رێژەی بلوری یان کریستالی مادە سیرامیکیەکان مەودایەکی جیاوازیان ھەیە لە بەرزی کریستال بۆ نیمچە کریستال، وە بە شوشەبون، ھەندێک جاریش بەتەواوەتی لیڵن، واتە بە تەواوەتی نا بلورن. زۆربەی جار سیرامیکی گەرمکراو یان سورکراو یان بەشوشەبوو یان بە نیمچە شوشەبوو وەکو دەفرێکی لە قور دروستبوو یا گڵکارێکی رەق لە جۆرێکی قور دروست دەکرێت کە رێژەیەکی زۆر لە سیلیکای تێدایە یان پۆرسەلین. جیاوازی رێژەیی کریستال بوون و پێکھاتەی ئەلیکترۆنی لە ئایۆنی و بەندی ھاوھێزدا بۆتە ھۆی ئەوەی زۆربەی ماددە سیرامیکیەکان ببنە گەرمیدەر و نەگەیەنەرێکی باش (بە فراوانی توێژینەوەی لەسەر کراوە لە ھەندەسەی سیرامیک) لەگەل ئەم مەودا درێژەی ھەلبژاردنانەدا بۆ پێکھاتە یا بنیاتی سیرامیکبە نزیکەی ھەمو جۆرەکانی بەبەردبوون و ھەرواھا ھەمو ئاستەکانی ڕێژەی کریستاڵی) فراوانی بابەتەکە زۆر فراوانەو توانای ناساندنی ڕەوشتەکانی وەکو(ڕەقی، پتەوی، توانای گەیاندنی ئەلکترۆنی … ھتد) زۆر زەحمەتە تەواوی زانیاریەکان دیاری بکەی،

تایبەت مەندیە گشتییەکان[دەستکاری]

تایبەت مەندیە گشتییەکانی ھەر وەکوو. بەرزی پلەی گەر می. توانەووە. بەرزی ڕەقی و پتەوی. کەمی لە گەیاندندا. پێـوەری جیڕی (توانای کشان). بەرگری کیمییای. کەمی توانای کشان ئەمانە بنەماکانییەتی، لەگەڵ شتە تایبەتییەکاندا بۆ ئەم تایبەت مەندیانە. بۆ نمونە (شوشەی گەرمی گواستنەوە، سیرامیکی گەرمی باش، (ئەوسیرامیکەی کەشازەو توانای گەیاندنی گەرمی زۆ بەرزە)......... ھتد). چەند ئاوێتەیەک یان پێکھاتەییەک وەکو فایبەر گلانی لەکاتێکدا ماددەکانی سیرامیل لەخۆ دەگرن بەڵام بە یەکێک لە خێزانی سیرامیک داناندرێ

سەرەتاترین سیرامیک کەلەلایەن مرۆڤەوە ناسێندرابوو لەو شتانە بوون کە بە قووڕ دروست دەکران نموونە (دەفر) یان پەیکەری بچووک لە قوڕ دروست دەکران ئەمانە کە وتمان یان ھەر لەخۆی (تەنھا قووڕ) یان لەگەڵ ماددەکانی تردا تێکەڵ دەکران وەک (سلیکا) «پێکھاتەیەکی کریستاڵە بەگشتی لە لم و کوارتزدا دەدۆزرێتەوا». پتەوو ڕەقوو سفت دەکران لەناو ئاکردا. سیرامیکەکانی دوواتر بە کاشیی ڕوپۆش دەکران و ئاگریان تێبەر دەدرا بۆ دروست بوونی (ڕوییەکی لوس و بەڕەنگ)، بۆ کەم کرودنەوەی کونیلەداری لەڕێگەی بەکارھێنانی شوشەیی بوون، بۆ دروستکردنی بەرگی سیرامیکە نادیارەکان لەسەرو سیرامیکە کریستاڵە بنچینەییەکانەوە). سیرامیکی ئێستا بەرھەمی ناو ماڵ(ناوخۆ)، پیشەسازی و بیناییەکان لەخۆ دەگرێت، ھەروەھا مەوداییەکی فراوان لە جۆری سیرامیکیشدا دەگرێتەوە.

لە سەدەی بیست ماددەی تازەی سیرامیک بەرەوپێش برا بۆ ئەوەی بەسودی ھەندەسەی سیرامیک بەکاربھێنرێت وەکو نیمچە گەیەنەرەکان.

ماددەکان[دەستکاری]

ماددەی سیرامیک ماددەیەکی نائۆرگانیک (ناکانزایە)، ھەندێ جار ئۆکسیدی بلوریە، کانزای نایترایدە (ئاوێتەیەکە کە نایترۆجین لەخۆ دەگرێ)یان کاربایدە (ئاوێتەیەکی دوو توخمی کاربۆنە). ھەندێک لە توخمەکانی وەک (کاربۆن، سلیکۆن) وەکو سیرامیک دەتوانرێ ھەژمار بکرێن. ماددە سیرامیکیەکان بەھێزو ڕەقن لە ژێر پەستاندا ھەروەھا بێ ھێزن لە بڕین و گرژبوندا. ماددە سیرامیکیەکان بەرگەی ئەو داخورانە کیمیایە دەگرن کە رودەدات لەو ماددانەی کە تایبەت کراون بە ترشێتی. بە گشتی سیرامیک دەتوانێ بەرگەی پلەیەکی گەرمای زۆر بگرێت لە نێوان مەودای(١٠٠س _ ١٦٠٠٠س)١٨٠٠ف_٣٠٠٠ف پلەی شوشە زۆر جار وەکو سیرامیک ھەژمار ناکرێ لەبەر کارەکتەرە نابلوریەکەی (توانای گۆڕینی ھەیە، بێروە واتا رەنگی نییە). ھەرچەندە دروستکردنی شوشە بەژداری دەکا لە چەند ھەنگاوێکی دروستکردنی پرۆسەی سیرامیکدا، وە سیفەتە میکانیکیەکانی ھاوشێوەی ماددە سیرامیکیەکانن. ماددە خاوە باوەکانی سیرامیک قوری کانزای دەگرێتەوە وەکو (کائۆلینایت) «مەبەستمان لە کائۆلینی خاوێنە»

ھەروەھا لە کاتێکدا زۆر ماددە تازەکان ئەلەمنیۆم ئۆکساید زیاتر بە گشتی ناسراوە بە «ئەلومینا»ش دەگرێتەوە. مادە سیرامیکە مۆدێرنەکان ئەوانەی پۆلێنکراون وەک سیرامیکی پێشکەوتوو بۆ نمونەن (سلیکۆن کارباید، تەنگستن "توخمێکی کانزایی کارەباییە")، ھەردوو لەم توخمانە بە نرخ دانراون لەبەرگریان دژی "ڕوشان" لەبەر ئەوە ئەمانە دەدۆزرێنەوە بۆ بەکارھێان لە ھەندێک بەرنامەدا وەکو ئەو پلێتە لەبەرکراوەی لە ئامێری شکاندا ھەیە کە بەکاردێت لە پرۆسەی کانەکاندا. سیرامیکە پێشکەوتووەکان یا مۆدیرنەکان ھەروەھا لە (دەرمان، بواری کارەبایی، پیشەسازی ئەیکترۆنیوە ھەروەھا کە قەڵغانی لەشدا بەکاردێت).

سیرامیکی کریستاڵی (بلوری)[دەستکاری]

سیرامیکی کریستاڵی (بلوری) مادە سیرامیکە بلورییەکان زۆر خۆیان ناگرن لە مەودایەکی درێژی بەکارھێناندا (ئیش لەسەرکردنیان). ئەو رێگایانەی مامەڵەکردن لەگەڵ ئەم سیرامیکانەدا وا دەردەکەوێ دابەش دەبێت بەسەر دوو جۆردا: یان دروستکردنی سیرامیکەکە لە شێوەی ویستراودا لە کارلێکی ناوەیدا، یان بە بەپێکھێنانی پاودەر بۆ دروستبوونی شێوەی ویستراو و دوای ئەو گەرمکردنی تا پلەی پێش توانەوە پاشان ساردکردنەوە بۆ ئەوەی بارستەیەکی رەق پێکبێنێت بۆ تەکنیکی پێکھاتنی سیرامیک. دروستکردن بە دەست وەک (ھەندێ جار پڕۆسەی خولانەوە لەخۆ دەگرێ) کە بە فڕێدان ناسراوە دروست کردن یان بەرجەستە کردنی دانانی خلیسکی وە دانانی تێپ قاڵب کردن و پڕۆسەی وشک بوونەوە دەگرێتەوە

سیرامیکی نا کریستاڵی (نا بلوری)[دەستکاری]

سیرامیکی نابلوری لە شوشە دەچێت لە دروستبووندا وادەردەکەوێ لە تواوەکانەوە دروستبوون شوشە شێوە دەگرێت لەکاتێکدا کە بەتەواوەتی تواوەتەوە یان کاتێک لەوۆخی نیمچە توەوەدایە چەندڕێگەیەکی وەکو فووکردن پیایدا لەناو قاڵبدا. ئەگەر مامەڵە گەرمکردنی دواتر بوە ھۆی ئەوەی ئەم گڵاسە ببێتە بەشێک لە کریستاڵی «بلوری بوون» دەرانجامی ماددەکە کەدەستمان دەکەوێت بە سیرامیکی بللوری داناسرێت، بە فراوانی بەکار دێت وەک سەری تەباخی چێشت لێنان.

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  1. ^ بەشداربووانی ویکیپیدیا، «Ceramic»، ویکیپیدیای ئینگلیزی. سەردان لە ٢٧ی شوباتی ٢٠٢٠.