فیزیکی پزیشکی

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search

فیزیکی پزیشکی (بە ئینگلیزی : Medical physics )یەکێکە لە بەشە گرنگەکانی زانستە پزیشکییە بنەڕەتییەکان، کە لە چەمک و بەکارهێنانە فیزیاییە ئاڵۆزەکان دەکۆڵێتەوە تاوەکو بزانین چۆن سوودیان لێ وەرگرین لە دەستنیشانکردن و چارەسەری پزیشکیدا .

ئەم لقەی زانست ،زانستی تیشک و خۆپارێزی لەتیشک و وێنەگرتنی تیشکی ( سی تی سکان و ئێم ئار ئای و هتد )و پزیشکی دەمار به ڵام پزیشکی دەمارەکان سه ربەخۆییه له ئه ندازیاری پزیشکی و بایۆفیزیک . و دەرچوانی ئەم بەشە زانستییە لە خزمەتگوزاریە نۆرینگەییەکان و لە ناوەندی پزیشکی و کۆنترۆڵی جۆری و پاراستن لە تیشک و توێژینەوە و گەشەپێدان و چالاکی ئەکادیمی کار دەکەن . گەشەی فیزیای پزیشکی و پۆلێنە لاوەکییەکەی لەم ساڵانەی دواییدا لە زیادبووندایە؛

لەکاتی ئێستادا فیزیای پزیشکی وەک پیشەیەکی سەربەخۆ ڕەگی داکوتاوە لەناوەندە پزیشکیەکان بەتایبەت لە کۆتایی سەدەی نۆزدەیەم (دۆزینەوەی تیشک) ، گرنگی ئەم بوارە وایکردووە کە سێ خەڵاتی نۆبڵ ببەخشرێت بۆ داهێنەرانی ئەم بوارانەی خوارەوە لە ساڵەکانی ١٩٠١ ( فیزیا ) و ١٩٥٢ ( فیزیا ) و ١٩٤٣ ( کیمیا ) ، لە لایەکەی دیکەدا فیزیای پزیشکی بەتەنها وەک بوارێکی سەربەخۆ توانی سێ خەڵاتی نۆبڵ بەدەست بهێنێت لە ساڵەکانی ١٩٧٩ و ١٩٧٧ و ٢٠٠٣ .

لە کوردستان ئەم بەشەی زانست لەساڵی ٢٠٠٤ لە کۆلێژی زانستی زانکۆی سەلاحەددین کرایەوە[١]،لەکاتی ئێستادا لە زانکۆکانی سلێمانی و چەرمۆ و زۆرینەی زانکۆکانی تر ئەم بەشە کراوەتەوە.

ئەمڕۆ لە سەرتاسەری جیهان زیاتر لە ١٨ هەزار فیزیایی پزیشکیی بە فەرمیی کار دەکەن و لە کاتێکدا کە بە شێوەیەکی نەریتی فیزیایی پتر پیاوان لەم بوارە کار دەکەن ، ژنانی سەرکەوتوویش توانیوویانە سەرکەوتنی بەرچاو لە فیزیای پزیشکیدا تۆمار بکەن ، بۆ نموونە لە نێو ئەو کەسانەی کە لە ڕێکخراوی کاری نێودەوڵەتیدا کاریان کردووە ئافرەتانی زۆری تێدابووە.

ناساندن[دەستکاری]

پیشاندانی وێنەی دووڕەگ کە پێی دەوترێت PET/CT کە فلۆرا-١٨ی تیشکدەر بەکاردەهێنرێت.

زانکۆی کێنتاکی قوتابخانەی پزیشکی فیزیای پزیشکی وەک لقێکی کارپێکراوی فیزیا پێناسە دەکات ، کە لە دەستنیشانکردن و چارەسەری نەخۆشیەکان بە بەکارهێنانی تیشکی یۆنیزی و نایۆنیزی بەکار دەهێنرێت . فیزیای پزیشکی لە ڕوی کردەییەوە یان لە ڕوی تیۆریەوە دەکرێت ڕاستەوخۆ پەیوەندی بە پشکنینی نەخۆش ، دەستنیشانکردن و چارەسەری نەخۆشیەکانەوە بێت .

زانکۆی پێردیۆ بەم شێوەی خوارەوە پێناسەی فیزیای پزیشکی دەکات : " لقێکی کردەیی فیزیایە کە مامەڵە لەگەڵ پەیرەوی وزە دەکات بۆ دەستنیشانکردن و چارەسەری نەخۆشیەکان . هەروەها لە نزیکەوە پەیوەستە بە ئەلیکترۆنیکردنی پزیشکی و بایۆ ئەندازیاری و فیزیای تەندروستی ( کۆنترۆڵی تیشک و پاراستن ) . زانکۆی دوک لە ویلایەتی کارۆلینای باکور، فیزیای پزیشکی بەم شێوەیە دەناسێنێت::

* بەکارهێنانی فیزیا لەپێداویستی پزیشکیدا .

  • بەرپرسی بنەما تەکنیکییەکانی زانست وەک [ ڕادیۆۆلۆجی ] ، تیشکدان و [ پزیشکی ناوەکی ] .
  • لەسەر بناغەی زانست بنیاتنراوە .
  • زانستێکی جیایە لە ( بایۆفیزیک ) .
  • ڕێچکەی ئەزموونکاری و تیۆری لەخۆ دەگرێت .
  • بەکارهێنانێکی فیزیایە لە پێداویستی پزیشکیدا •بەرپرسی بنەما تەکنیکییەکانی زانسته وه ک تیشکناسی و تیشکدانەوه و ده رمانه ناوەکییەکان •لەسەر بنەمای زانستی فیزیا بنیاتنراوە، بەڵام بە کردەیی جیایە لە فیزیا. •زانستێکی جیایە لە فیزیای بایۆفیزیک شێوازە ئەزموونکاری و تیۆرییەکان لەخۆ دەگرێت.
  • دابەشکاری[دەستکاری]

    لە زۆربەی وڵاتانی جیهاندا فیزیای پزیشکی ئەمڕۆ بەشێوەیەکی سەرەکی دابەش بووە بەسەر دوو لقی سەرەکی یەکەم وێناکردنی پزیشکی ، دووەم تیشکدانەوە ، لەگەڵ ئەوەشدا فیزیای پزیشکی مۆدێرن مەودایەکی بەرچاو لە زانیاری و تەکنەلۆژیای جیاواز دادەگرێت و چەندین بابەتی جۆراوجۆر لەخۆ دەگرێت کە لە ڕادیۆبایۆلۆجیەوە تا دۆسیمتری بۆ ئاماژەکردن بۆ پرۆسەکردن لە MRI ، بۆیە زەحمەتە چەند سنوورێکی دیاریکراوی بۆ دیاری بکرێت ، بەڵام بە شێوەیەکی گشتی فیزیای پزیشکی . چوار جۆری جیاواز و تایبەتمەند لەخۆ دەگرێت کە هەریەک لەم بەشانە بە جیا پۆڵێنیان دەکەین ،وە پەیوەندی هەریەک لەبەشەکان بەیەکتریەوە ڕوون دەکەینەوە لەڕێگای ئەم هێلکاریەی تێکەڵەی خوارەوە:

    پەیوەندی نێوان لقەکانی فیزیای پزیشکی بەیەکتر:

    ١-ڕێچکەکانی وێناکردنی گەردیلەیی ، وێنەگرتنی تیشکی ، سپێکت و هتد .

    ٢-چارەسەری براکی و ڕێگاکانی تری تیشکی ناوەکی

    ٣-میتۆدە تێکەڵەکان، وەک چارەسەری ی ڕێپێدروو بە ڤیدیۆ

    ٤-فیزیای تەندروستی و پاراستنی تیشک، هەروەها گفتوگۆکانی دۆسیمتری و تیشکزانی

    تیشکناسی[دەستکاری]

    فیزیای تیشکناسی و دیاریکردن : لەم لقەی فیزیای پزیشکیدا دەکرێت چارەسەرییەکانی وەک سی تی سکان و MRI ( وێناکردنی زرنگەی موگناتیسی ) و سۆناگرافی و مامۆگرافیا و فلورۆسکۆپی و تیشکی ئاسایی دەگرێتەوە . تیشکناسی بەشێکی لاوەکی ئەم لقەی فیزیای پزیشکییە کەدیزاین و گەرەنتی به کارهێنان و کۆنترۆڵی جۆریی ئه و ئامێرانە له ئەستۆی پسپۆڕانی فیزیای پزیشکیدایە.

    خۆپارێزی لە تیشک[دەستکاری]

    یک پزشک در حال تعیین پارامترهای تشعشعی برای یک بیمار به روش برکی‌تراپی

    پارێزبەندی فیزیایی یان خۆپارێزی لە تیشکدانەوە : لەم لقەی فیزیای پزیشکیدا تیشک دەخرێتە سەر ئەو بابەتانەی کە مامەڵە لەگەڵ ژماردنی کۆنترۆڵی جۆری دەکەن ، بە تایبەت دۆزیمیتری و مەرجەکانی خۆ پارێزی لە تیشکی یۆنیزی لە ژینگە جیاوازەکاندا . چۆنیەتی داڕشتنی سیستەمی پاراستن لە بەشی تیشک لە نەخۆشخانەکان ، دەرکردنی یاسا و پرۆتۆکۆلەکانی کارکردن بە تیشکی جۆراوجۆر و پاشەڕۆ ناوەکییەکان لە ئاستی گشتیدا و تەنانەت بەرپرسیارێتی مسۆگەرکردنی سیستەمی ڕووپۆشی و پاراستنی ڕاتۆکە ناوەکییەکان لەخۆ دەگرێت بۆ پاراستنی شارەزایانی فیزیای تەندروستی و نەخۆشەکان ،ئەوانەی چاودێری ئەو بنکانە دەکەن پێیان دەڵێن ئەفسەری فیزیای تەندروستی ( RSO ) .

    لە ڕوانگەی زانستییانە و پەروەردەییانە[دەستکاری]

    تیشکە فیزیاییەکان لە پزیشکیدا زۆر بەکاردێن ( بۆنمونە لە چارەسەری شێرپەنجە ) ،دەکرێت بەهۆی تیشکەکانی ( گاما ، ئەلکترۆن ، پرۆتۆن و نیوترۆن ) بۆ چارەسەری شێرپەنجە بەکاریان بهێنین . لە ڕاستیدا زۆربەی کرێکارانی ئەم بوارە بەشێکن لە تیمە نۆرینگەییەکانی ئۆنکۆلۆژی تیشک لە فۆرمی نوێدا، پسپۆڕەکانی ئەم بوارە زیاتر لە بوارەکانی خوێندن و ڕاهێنان و دامەزراندنی ئامێرەکانی تیشکدان کاردەکەن ، وەک چەقۆی گاما، سایبەرنایف،چارەسەری پرۆتۆنی ، لیناک یان تۆمۆتێراپ، یان تایبەتمەندن بە و ناوچانەی کە چارەسەری هەناوی لێ ئەنجام دەدرێت لەڕێگای تیشکەوە . ئەم ڕۆڵ و بەرپرسیارێتیەی پسپۆڕانی فیزیای پزیشکیش لەلایەن ڕێکخراوی تەندروستی جیهانیەوە دانی پێدانراوە . هەندێک جار پسپۆرانی ئەم لقە لە ڕێگای تری وەک تیشکدانەوە یان چارەسەری گەرمی لەیزەری پشکنین و چارەسەر پێشکەش بە تووشبوانی شێرپەنجە دەکەن.

    پزیشکی ناوەکی[دەستکاری]

    فیزیای پزیشکی ناوەکی: مامەڵە لەگەڵ شێوازی وەک سپێکت، پێت سکان، سیستەمە دووڕەگەکانی وەک pet-CT و spect-CT و هەروەها ڕێچکەکانی وێنەی گەردیلەیی دەکات؛ لە ڕاستیدا ئەم لقەش وەک تیشکناسی هەژمار دەکرێت ، بەڵام لەوەتەی میکانیزمی بەرهەمهێنانی تیشک لەم بوارە فراوان بووە ، وەک بەشێکی سەربەخۆ تەماشای دەکرێت ،چونکە لەکاتی بەکارهێنانی تیشکی فۆتۆئەلیکتریک پسپۆرانی ئەم بوارە تەواو شارەزان لە دەرچوونی تیشک لەهەناو بەرکەوتنی لە جێی مەبەست ، ئەمە جگە لە شێوازە کۆنەکانی دیکەی تیشک کە بۆ ناو هەناو بەکاردەهێنرێن.

    جیاکردنەوەی لەگەڵ ئەندازیاریی پزیشکی[دەستکاری]

    هەندێک سنووری نێوان ئەندازیاریی پزیشکی و فیزیای پزیشکیی دیاری ناکرێت و زۆر جاریش لە نێوان ئەو دووانە ( هەروەها بوارەکانی دیکە ) دا زۆرخاڵی هاوبەش هەیە ، بەڵام ڕەنگە ئەوە بلێین کە فیزیای پزیشکی لە بنەڕەتدا زانستی بەکارهێنانە لە پیشەی پزیشکیدا .

    لە ڕوانگەوە دەکرێت لێکۆڵینەوە و گەشەپێدان لە ئەندازیاریی پزیشکیدا گلەیی لە پێشکەوتنی خێرای تەکنەلۆژیا و زۆربوونی ئامێری تایبەتمەند لە نەخۆشخانە و نۆرینگەکان بکرێت ، بۆ نموونە ئەندازیاران ئەوانەن کە کۆدی بەرنامەی نەرمەواڵەی زانستی ئامێری سکانەری MRI ، سوڕی ئەلیکترۆنی دەنووسن ، پارچەیەک ئامێری مامۆگرافی دیزاین دەکەن ، یان توێژینەوە ئەنجام بدەن لە دروستکردنی ئامێری باشتر و پێشکەوتووتر بۆ پێوانەکردنی ( Glucose ) ، بەڵام پسپۆڕانی فیزیای پزیشکی ، ( دکتۆری فیزیایی ) . کەسێکە ئەدای هەمان شێوە سکانکەری نوێی MRI تاقیدەکاتەوە بۆ بەرجەستەکراوێکی دیاریکراو ، وەک وێناکردنی دیوارەکانی کۆرنیای دڵ ، یان هەوڵدان بۆ دۆزینەوەی ڕێگەی باشتر بۆ مامۆگرافی مەمک لەکاتی تیشکدانەوە ( بۆ نموونە بەکەمکردنەوەی وزە یان لێشاوی تیشک یان دارێژینی ڕێچکەیەکی نوێ ) ، یان هەوڵدان بۆ بەکارهێنانی کەرەستەکانی ئەندازەیی نوێی ( پێوانەکردنی گلۆکۆز ) بۆ پەرچەکرداری زانستی لەماسولکەکانی لەشدا .

    بە وتەیەکی تر ، لە کاتێکدا ئەندازیاریی پزیشکی سەرنج دەخاتە سەر تەکنیک و چاککردن و تەکنەلۆژیای کەرەستە پزیشکییەکان و توێژینەوە پەیوەندیدارەکان ، فیزیای پزیشکی " زانستێکی گوازراوە " و " پیشەیەکی کارپێکراو " ە . لە ڕاستیدا فیزیای پزیشکی بۆ بەکارهێنانی تەکنەلۆژیا لە ئەندازیاری پزیشکیەوە ڕێنمایی وەردەگرێت ، چونکە ئەندازیاری پزیشکی هەوڵ دەدات وەڵامی ئەو پرسیارانە بداتەوە کە پێویستی بە تێگەیشتنێکی قووڵتر هەیە لە زانستی فیزیا و توێکاری و فیزیۆلۆژی لە شی مرۆڤ ، بۆ نموونە ئەو پرسیارانەی کە لە بواری خوێندنی فیزیای پزیشکیدا بەدی دەکرێت ، هەمان ئەو پرسیارانەن کە لە بواری لێکۆڵینەوە فیزیاییە پزیشکییەکان بەدی دەکرێت وەک:

    • ئایا دەتوانین پێکهاتەکانی ترشی هایالۆرونەیک بەکاربهێنین وەک ماددەیەکی سێبەرکەر بۆ وێناکردنی دڵ و دەمار؟ ئایا جۆریەتی وێنەکان لە بەشە جیاوازەکانی مێشکەوە لەگەڵ سکانەری ئێم-ئی-٧ی تێسلا چییە؟ ئایا چارەسەری دژەپرۆتۆن دەکرێت وەک ڕێگایەکی نوێ لە چارەسەری تیشکدابەکاربهێنین؟ ئەگەر بەڵێ، چ ئاستێک؟ تایبەتمەندیە جیاوازەکانی چارەسەری خانەکانی پلاک لە سی سی تی دا چیە؟

    لەگەڵ ئەوەشدا لە ئەندازیاریی پزیشکیدا بابەتەکان زیاترن وەک لە ئەندازیاریی شانەیی و ئەندازیاریی خانە و گەردیلەیی ، بایوینۆفۆرماتیک ، نانۆتەکنەلۆژی و کۆلەی دەستکرد .

    لە ڕوانگەی ئیش پێکردنەوە[دەستکاری]

    بە پێچەوانەی خاڵە زانستیە هاوبەشەکان بێگومان خاڵی جیاوازیش هەیە لە نێوان ئەندازیاری پزیشکی و فیزیای پزیشکیدا ، لە وڵاتانی پێشکەوتوو لە ڕووی دامەزراندنەوە جیاوازی دیاریکراو لە نێوان ئەم دووانەدا هەیە . کۆمەڵەی فیزیای پزیشکی ئەمریکی دامەزراندنی لە فیزیای پزیشکی دا لە سێ تەوەرەدا پێناسە کردووە:

    ١.خزمەتگوزاری پزیشکی لە ژینگەی نەخۆشخانەکان و ناوەندە پزیشکیەکان. ٢. توێژینەوەکان. ٣. ڕاهێنان و فێرکردنی فێرخوازان و هێزی نوێ.

    تەوەری یەکەم ( خزمەتگوزارییە نۆرینگەییەکان ) جۆرە دامەزراندنێکە کە تەنیا فیزیاناسێکی پزیشکی ، بەتواناو ( لەڕووی یاساییەوە ) ڕێگەی پێدراوە ، پسپۆڕانی بوارەکانی تریش ( وەک ئەندازیاری پزیشکی و هتد ) پێویستیان بەپەروەردە ( خولی ڕاهێنان ) و مۆڵەتی تایبەتی ( بۆردی ڕادیۆلۆجی ای ئەمریکا ) هەیە کە لەبەشەکانی داهاتووی ئەم وتارەدا بەوردی باسی کراوە .

    مێژوو[دەستکاری]

    گۆردۆن ئیسحاق، یەکەم نەخۆشە کە لە ساڵی ١٩٥٧ دا نەخۆشی (ریتینوبلاستۆما) ی بۆ چارەسەرکرا.

    هەوڵە لە پێشینەکان[دەستکاری]

    مێژووی پەیوەندی نێوان فیزیا و پزیشک مێژوویەکی قووڵ دووریان هەیە؛ کۆنترین نموونەی بەکارهێنانی فیزیا لە پزیشکیدا دەتوانرێت لە پاپیروس دا بدۆزرێتەوە کە بە ئەدوین سمیس ناسراوە لە نێوان ٣٠٠٠ بۆ ٢٥٠٠ پێش زایین کە لە میسری کۆن دا نووسراوەتەوە ، بەڵگەنامەکە باس لە چۆنیەتی سوتانی کلک یان توانەوەی چەوری بە یارمەتی گەرما دەکات . دواتر پزیشکی بەناوبانگی یۆنانی کۆن ، هیپۆکراتی حەکیم ، بۆ یەکەمجار ڕێگایەکی بۆ پێوانەکردنی پلەی گەرمی لەش دەدۆزێتەوە ، کە لە شێوازی گەرمی پێوی هاوچەرخ دەچێت، لەم بوارەدا دەکرێت بە کۆنترین نموونەی دیارییکردنی گەرمی پێوی جەستەیی مێژوو هەژمار بکرێت . هەروەها ئیبن هەیسەم دەکرێت وەک یەکەم کەس دابنرێت کە وەسفێکی دروستی فیزیای ڕووناکی و چۆنیەتی کارکردنی لەسەرهەستی بینین کردووە.

    لە سەدەی هەژدەهەمدا لویجی گەلڤانی و ئەلیساندرۆ ڤۆڵتا نیشانیان دا کە کارەبا سەرچاوەی کارلێکەی ماسولکەکان بووە و بەو شێوە ئەلیکترۆفیزیۆلۆژیا دادەمەزرێنێت ،پاشان لە ساڵی ١٨٢٥نیل ئارنۆت، پزیشکی کارامەی سکۆتلەندی، پەرتوکێکی لە دوو قەبارەدا بەناوی توخمەکانی فیزیا بڵاوکردەوە، کە بە نمونەکانی توێکاری و فیزیۆلۆژی، هەوڵی داوە بنەماکانی فیزیا ڕوون بکاتەوە لە ساڵی ١٨٥٦ دا ئەدۆڵف فیک ( ١٨٢٩ - ١٩٠١ ) کارێکی بە ناوی فیزیای پزیشکی بڵاو کردەوە ، کە باسی لە ڕێگاکانی نوێی پێوانەکردن لە فیزیۆلۆژیا و هەروەها بەکارهێنانی گەرمینامیک لە کارلێکەرانەکانی لەشدا دەکرد . هەر لەم کاتەدا بوو کە مایکڵ فارادەی لە نەخۆشخانەی سانت جۆرج لە لەندەن وانەی فیزیای جەستەیی دەوتەوە، کە فیزیازانەکان لە خوێندنگە پزیشکییەکانی پاریسدا دەیانخوێند.

    ساڵانی کۆتایی سەدەی ١٩ ساڵانی زۆر گرنگن لە مێژووی فیزیای پزیشکیدا؛ هێنری بیکرل یەکەم پەرتوکی لەبواری (تیشکەچالاکی)لە ١٨٩٠ بڵاوکردەوە دوای ئەو یەکەم ئامێری وێنەگرتنی تیشکی کاری پێکرا کە لەلایەن ویلهێڵم رۆنتگن لە١٨٩٤ درووست کرا ، زانستی فیزیای پزیشکی هاوچەرخی ئەمڕۆ سەری هەڵدا ، زۆری نەخایەند دوای پێشکەوتنەکانی پیەر و ماری کوری لە دۆزینەوەی ڕادیوم و توخمە تیشکدەرەکانی تردا بوون بە زمانی دیاریکراو و گشتی بازنە زانستییەکان . هاوکات یەکەم بڵاوکراوە لە وێنەی پزیشکیدا ( لە نیسانی ١٨٩٦ ) دا بڵاوکرایەوە ، کە پێی دەوترا ئەرشیفی سکایگرافی نۆرینگەیی . هەر ئەو ساڵەش بۆ یەکەمجار لە مێژوودا ئامێری ڕادیۆیی لە مەیدانی جەنگ دا بە شێوەی مۆبایل بەکار هێنرا.

    کەسانی وەک پیەر و ماری کوری ، هەرچەندە دامەزرێنەری زانستی تیشکن ، بەڵام بە فەرمی وەک پسپۆڕانی " فیزیای پزیشکی " ناونابرێن ، هەروەها کەسانی وەک کلارێنس دالی ( یاریدەدەری تۆماس ئادیسۆن ) و ولیام کۆلیج ، هەرچەندە ناوەندی داهێنان و پەرەسەندنی کەرەستەکانی وەک زاگتەزی تیشکی ئێکس بوون ، زیاتر وەک ئەو کەسانە ناودەبرێن کە تەنیا لەم بوارەدا ڕۆڵی زانستی تیشکیان بینیوە تا فیزیازانی پزیشکی . لەڕاستیدا ئەم شەرەفە سەرەتاییانە لەوانەیە بدرێت بەکەسانی وەک سەرهەنگ ستانلی فلیپس کە تا ساڵی ١٩٢٧ لەنەخۆشخانەی شاهانەی شێرپەنجە لەلەندەن خزمەتیان کردووە .سیدنی ڕۆس لە ساڵی ١٩١٣دا بۆ یەکەم جار لەلایەن فیزیازانەوە بە فەرمی ناسێنرا . ئەوە ئەو کەسە بوو کە سەرەتا لە ئامێری چارەسەری تیشکدا (کۆڵیماتێری) بەکار هێنا یەکێکی تر لە پێشەنگەکانی بواری فیزیای پزیشکی فرانک هۆپوود بوو لە نەخۆشخانەی سانت بارتۆلومیو، هەروەها گیلبێرت تراد لە نەخۆشخانەی گەی لە ئینگلتەرا لە ساڵی ١٩٣٢ دا کۆی دوازدە " فیزیایی پزیشکی " لە دەزگا پزیشکییەکانی بەریتانیادا خزمەتیان دەکرد . لەگەڵ دەست پێکردنی جەنگی جیهانی دووەم ، ژمارەکە بەرز بووەوە بۆ ٣٥ تا ٤٠ پسپۆر .

    دیار نییە کێ تیشکی یۆنیزاینی بۆ مەبەستی چارەسەریی بەکارهێناوە بۆ یەکەم جار لە مێژوودا ، بەڵام یەکێک لە یەکەمین هەوڵی لەم جۆرە دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٨٩٦ کاتێک ڤیکتۆر دێسپێن بە سەرکەوتوویی هەوڵی دا شێرپەنجەی گەدە بە تیشکی ئێکس چارەسەر بکات . ئەو کاتە تیشکەکان وزەی پێویستی تەواویان نەبوو ، بۆیە پسپۆران ناچاربوون تەنیا بۆ گلاندەکانی ڕوو سودی لێ ببینن، بەڵام ئەم حاڵەتە بە داهێنانی ئامێری ٢٠٠ کەی ڤی بە کەلوپەلی تایبەتی لە ساڵی ١٩٢٢ دا گۆڕدرا . هەر ئەو ساڵە، نوژدارێکی نەمسایی بە ناوی لیوپۆلد فرۆید، بۆ یەکەمجار بۆ کۆمەڵەی پزیشکی ڤییەنا، بۆ چارەسەری گرێیەکی گۆشتی بە تیشکی ئێکسەوە، ئاشکرا کرد

    لە ساڵی ١٩٠١ دا یەکەم ڕاپۆرت لەسەر داهێنانی (چارەسەری براکی) لە بازنە زانستییەکاندا بڵاوکرایەوە . دوای دوازدە ساڵ ، لە ساڵی ١٩١٣ دا فیزیازانی هەنگاری ، جۆرج دی ڕۆسی ، سەرەتا ڕێچکەی بەکارهێنانی تریسارەکانی لە وێناکردندا داهێنا . دوای دە ساڵ سەرکەوتوو بوو لە جێبەجێکردنی ڕێچکەکەی بۆ ڕووەکەکان ،ساڵی ١٩٤٣ خەڵاتی نۆبڵی کیمیای بەدەستهێنا بۆ داهێنانی ئەم شێوازانە لەگەڵ زیادبوونی ئاستی جەماوەریی کەسانی وەک ڕۆلف سیویرت کێشەی بنەڕەتی و گرنگی ستانداردکردنی ئەم شێوازانە و پێوانەکردنی ئەو تیشکانەیان بۆ چارەسەر کرد . دواتر ناوی یەکەی (سیڤەرت) بەفەرمی ناسینرا.

    لەبواری پزیشکی ناوەکی[دەستکاری]

    بەڵام یەکەم تاقیکردنەوەی بەکارهێنانی دەرزی ڕادیۆزۆتۆپ لە وێناکردنی مرۆڤێکدا لەلایەن هێرمان بلومگارت و سومان وێیسی لە زانکۆی هارڤاردەوە ئەنجام درا . تاقیکردنەوەکە لە ساڵی ١٩٢٧ لە ژوورێکی قەتیسکراوی تیشکیدا ( ژووری ڕادۆن) ئەنجام درا . لە ١٩٣٠ ئێرنست لۆرانس خێراکەری سایکرۆترۆنی بنیات نا کە سیستەمی تیشکدانی مۆدێرنی بنیات نا و تەواوی کرد . سەرەڕای هەوڵی زۆر ، تاقیکردنەوەکانی وێیز و بلومگارت لەگەڵ ڕادۆن سەرکەوتوو نەبوون ، توێژەرەوەی تاقیگەی نەتەوەیی لۆرانس بێرکلی بوو کە بۆ یەکەمجار توانییان لە ژینگەیەکی نۆرینگەییدا ڕادیۆسۆتۆپێک بە سەرکەوتوویی بەکاربهێنن . ئیزۆتۆپی یۆد - ١٣١ یان بەرهەم هێنا بە یارمەتی سایکلۆترۆنی ، کەدواتر ناوبانگیان بۆ پڕۆژەی تیرۆد بەکار هێنا . هەمان ئایزۆپێ پاش ماوەیەکی کەم بۆ چارەسەرکردنی شێرپەنجەی تیرۆئید و هایپەرتیرۆیدیزم بەکار هات .

    یەکێک لە ئەنجامەکانی پڕۆژەی مانهاتن لە کۆتاییەکانی ١٩٤٠ دا بەدەستهێنانی توانستی بەرهەمهێنانی پێویستی ڕادیۆییزۆتۆپی بوو بۆ پەیرەوە پزیشکییەکان ، لە کاتێکدا جۆن لۆرانس برای ئێرنست لۆرانس خەریکی توێژینەوە بوو لەسەر ڕێگاکانی چارەسەری بە یارمەتی یو سی فۆسفۆر - ٣٢ ڕادیۆسۆپێ لە UC Berkeley ، بێندیکت کاسن فیزیازانێکی دیکەی خەڵکی نیویۆرک بوو کە یەکەم ئامێری سکانکردنی هێڵی لە یو سی ئەی لە ساڵی ١٩٥١ دا داهێنا . لە کۆتایی پەنجاکانی سەدەی رابردووەوە تا سەرەتای دەیەی ١٩٧٠ ئامێرە داهێنەرەکەی بە بەربڵاوترین وێنەکردنی دروستکراو لەلایەن مرۆڤەوە بۆ ناو هەناوی جەستە هەژمارکراوە ، بۆیە ئەمڕۆ هەندێک کەس بە " باوکی وێناکردنی جەستە " ناوی دەهێنن .

    لە لایەکەی دیکەش لە ساڵی ١٩٥١ هارۆڵد جۆنسی کەنەدی سەرەتا کانی کۆبڵت - ٦٠ ی بۆ چارەسەری نەخۆشەکان بەکار هێنا . ئەم سیستەمانە لە لایەن لارس لێکسێل ی سویدیەوە بەرەو چەقۆی گامای هاوچەرخ گەشەیان کرد گرنگی ئەم سیستەمانە لە پزیشکی هاوچەرخدا بە و جۆرەیە کە حکومەتی کەنەدی مۆرێکی لە ساڵی ١٩٨٨ لە شەرەفی ئەوان بڵاو کردەوە . هیڵ ئەنگەر کامێرای توڕەیی لە زانکۆی بێرکلی لە ساڵی ١٩٥٨ دا داهێنا جگە لەوەش بەکارهێنانی ڕادیزۆتۆپی تەکنەسیۆمی - ٩٩م لە ساڵی ١٩٦٤ دا لە لایەن تیمێکی پۆڵ هارپەر و ڕابێرت بێک لە زانکۆی شیکاگۆ وەچەرخانێکی لە مێژووی فیزیای ی پزیشکیدا دروستکرد .

    لە دەیەی ١٩٧٠ دا تەکنەلۆژیای سیستەمی سکانی ماڵی لەلایەن مایکڵ فلپسەوە لە زانکۆی واشنتن لە سانت لویس دامەزراوە . هەر لەو ماوەیەدا دەیڤد کۆهل و گروپی یاوەری لە یو سی ئێڵ ئەی توانی زانیاری بەکارهێنانی سپێکت نیشان بدەن .

    سەرهەڵدانی ڕێگا نوێکانی وێناکردن[دەستکاری]

    مامۆگرافیا بۆ یەکەم جار لە کۆتاییەکانی پەنجاکانی سەدەی رابردودا لە سەنتەری شێرپەنجەی ئێم دی ئەندەرسۆن، زانکۆی تەکساس، لەلایەن بۆب ئیگانەوە داهێنرا ، وەک زیادبوونی mA هاوکات لەگەڵ کەمکردنەوەی kVp ، هەروەها بەکارهێنانی فیلمی تاک ئیمیوڵشن لە مادەیەکی ١٩٥٩ و پاشان کتێبێک بە ناونیشانی " مامۆگرافیا " لە ساڵی ١٩٦٤ .

    هەروەک چۆن مۆدیولەتی پێت و سپێکت لە ساڵەکانی ١٩٦٠ و ٧٠ کاندا گەشەی کرد ، سی تی سکان و ئێم ئاڕ ئای یش بە خێرایی بەرەو پێش دەبرا ، هەریەک لە گۆدفری هاونسفیلد ، ئالان کۆرماک ، پۆل لاتربۆر و پیتەر مانسفیلد دوو خەڵاتی نۆبڵیان بەدەستهێنا ( لە ساڵی ١٩٧٩ و ٢٠٠٣ ) بۆ تەواوکردنی هەمان سیستم . لە ساڵی ١٩٩٩ دا، نووسینگەی پۆستی ئەمریکا مۆرێکی وێنەی ئێم-ئی-ئێم-ی مێشکی بڵاوکردەوە، کە بە سکانەرەکانی ناونا "شانازیەکانی سەدەی بیستەم"

    لە کۆتاییەکانی ١٩٩٠ و سەرەتای سەدەی نوێدا تێکەڵبوونی سیستەمە بینراوە ئەتۆمی - فیزیۆلۆژییەکان بووە هۆی بازدانێکی گەورەی تر لەم بوارەدا . سیستەمی Pet-CT و Spect-CT لەم جۆرەن پێت سی تی بۆ یەکەم جار لەلایەن دەیڤد تاونسێند ەوە دامەزراوە کە ئەو کاتە لە زانکۆی جنێڤ دا وانەی دەگوتەوە و ڕۆناڵد نۆت لە داهێنانەکانی سی پی ئێس لە نۆکسڤیڵ لە تێنیسی ساڵی ١٩٩٨ یەکەم سیستەمی فڕۆکەوانی بۆ هەڵسەنگاندنە پزیشکییەکان لەلایەن پەیمانگای شێرپەنجەی نەتەوەیی ئەمریکاوە و لە سەنتەری پزیشکی زانکۆی پیتسبێرگ جێگیر کرا . لە ساڵی ٢٠٠١ دا یەکەم سیستەمی PET-CT چووە ناو بازاڕەوە، دوای سێ ساڵ نزیکەی ٤٠٠ ئامێر لەسەر ئاستی جیهان دامەزرێندران

    لە دەیەی یەکەمی سەدەی نوێدا گۆڕانکاری گرنگ لە ڕادیۆچارەسەریشدا ڕوویدا، کە لە نێوان ئەو شێوازە نوێیانەدا وەک پرۆتۆن چارەسەری یورتۆن پەیتا پەیتا لە ناوەندی نۆرینگەیی لە ئەوروپا و ئەمریکا دا بڵاو بوونەوە

    پەروەردەی فیزیای پزیشکی[دەستکاری]

    لە زۆربەی وڵاتان دا بواری فیزیای پزیشکی بە زۆری لە ئاستی ماستەردا پێشکەش دەکرێت . لە زۆر وڵاتدا بەلایەنی کەمەوە بڕوانامەی ماستەر داواکراوە بۆ کارکردن لەو بوارەدا . لە ئاستی خوێندنی ناوەندیدا ، بارودۆخەکە بە گشتی جیاوازە و ، زیاتر جەخت لەسەر تەکنیککارانی ڕاهێنانە . زۆربەی ئەو کەسانەی کە خوێندنی قۆناغی ماستەر لە فیزیا یان فیزیای کارپێکراو دەخوێنن بە باشترین بواری ئامادەکاری بۆ چوونە ناو فیزیای پزیشکی لە قۆناغەکانی ماستەر و بەرەو ژوور دادەنرێن .

    فێرخوازانی ئەم بوارە بە زۆری لە چەندایەتی و چۆنایەتی جیاوازدا ( لەسەر بنەمای ئاراستەکردن و هێز و مەیلیان ) دا زنجیرەیەک کۆرسی تیشک و ڕادیۆچارەسەری و دەرمانی ناوکی و ڕادیۆبایۆلۆجی و فیزیای تەندروستی فێر دەبن . بڕو ژمارەکانی ئەم وانانە لە لایەن ڕێکخراوە پەیوەندیدارەکانەوە لە هەر وڵاتێک ڕێکدەخرێت و پەسەند دەکرێت .

    لە کوردستان[دەستکاری]

    لەساڵی ٢٠١٢ ەوە هەرێمی کوردستان گرنگی زیاتر بە فیزیکی پزیشکی دەدات ئەمیش بەهۆی پتربوونی پێویستی نەخۆشخانەکان بەم بوارە ،لەکاتی ئێستا زانکۆی سەلاحەددین و سلێمانی و چەرمۆ و زۆرینەی زانکۆکانی تر لە کۆلێژی زانست بەشی فیزیکی پزیشکی دەخوێندرێت و بروانامەی بەکالۆریۆس و ماستەر و دکتۆرابە فێرخوازان دەبەخشن[٢] ،هەرچی دەرچوانی پەیمانگا پزیشکیەکانی بەشی تیشکن وەک بەکارهێنەر لەسەر تیشکی ئێکس لە نەخۆشخانەکان خزمەت دەکەن[٣] .

    لە ئەمریکای باکوور[دەستکاری]

    هەڵگرانی خوێندنی دکتۆرا و پرۆفیسۆر و بەرزتر[دەستکاری]

    لە کۆریای باشوور، ئیرلەندا، ئەمەریکا و کەنەدا، خولی فیزیای پزیشکی بەرەو بونیادێکی پێکەوەیی و هاوبەشدان. لەم وڵاتانەدا فێرخوازان دەتوانن لە سەنتەرە پزیشکیەکاندا کار بکەن بە بڕوانامەی ماستەر یان دکتۆرا ،لەئێستادا بوونی بڕوانامەی بۆردی ABR بۆ پسپۆڕانی فیزیای پزیشکی لەهەموو ئەو وڵاتانەدا زۆرە بۆ کارکردنیان لەسەنتەرە پزیشکیەکاندا . لە هەندێک ویلایەتی ئەمریکا (وەک نیویۆرک، کالیفۆرنیا، هاوایی و فلۆریدا) ئەم داواکارییە تەنانەت یاساییشە. دەوڵەتانی دیکەش ئەو جۆرە سیاسەتانە پەیڕەو دەکەن و پێشبینی دەکرێت لە داهاتوودا ئەم سیاسەتی پەروەردە و دامەزراندنە گشتگیر بێت لە سەرانسەری ئەمەریکا و کەنەدا.

    لە ئێستادا چەندین زانکۆی جۆراوجۆر لە وڵاتانی پێشکەوتوو دا فیزیای پزیشکی لە ئاستەکانی MMP و MSc ماستەر پێشکەش دەکەن، هەروەها دکتۆرا و پاش دکتۆراش، هەروەها دەبێت پەیرەوەکەیان لەلایەن زانکۆوە پەسەند بکرێت، لە ڕاستیدا، مەرجی شیاو بوون بۆ خۆتۆمارکردن لە تاقیکردنەوەی بۆرد، هەروەها بەدەستهێنانی بڕوانامەی دامەزراندنی بۆردی رادیۆیی ئەمریکی (ABR)، بڕوانامەی (ماستەر یان دکتۆرا یان نیشتەجێبوون) لە زانکۆ یان پەیمانگا لەلایەن کۆمیسیۆنی کامپەکە پەسەند دەکرێت لە ئێستادا نزیکەی ٧٠ زانکۆی باکوری ئەمریکا و کۆریای باشور و ئیرلەندا لەلایەن ئەو ڕێکخراوەوە پەسەند کراون.

    سمینارێک بو رادیۆلۆجیست ستیت پالماز لە سه نته ری پزیشکی زانکۆی ته کساس " کە یەکێک لە گرنگترین داهێنانە پزیشکییەکانی جیهان " لە بەشی زانستی تیشکناسی زانکۆی داهێنا .
    خوێندنی باڵا و دکتۆرا[دەستکاری]

    هەڵگرانی بڕوانامەی ماستەر یان دکتۆرا لە فیزیا یان بواری پەیوەندیدار بە ئەندازیاری پزیشکی، هەروەها ئەوانەی بڕوانامەی ماستەر یان دکتۆرایان هەیە لە دەزگایەک کە زانکۆ پەسەندی ناکات، پێویستە لە ماوەی سێ ساڵدا خولی تایبەتمەند لە فیزیای پزیشکیدا ببینێت ئەگەرنا، ئەوان شیاو نین بۆ دەستەی ABR. ماوەی خوێندن دوو ساڵە بۆ ئەو کەسانەی کە لە پەیمانگاکەدا لە کەمپی ماستەر یان دکتۆرا وەرگیراون، لە جیاتی سێ ساڵ؛ لەگەڵ ئەوەشدا لەدوای ساڵی ٢٠١٢ ەوە دەبێت هەموو ڕێگاکان بۆ بەدەست هێنانی بڕوانامە بچێتەوە ABR .

    لایەنی کارکردن[دەستکاری]

    لە ساڵی ٢٠٠٨ ەوە ڕێکخراوی ILO پلەی پیشەی فیزیای پزیشکی لە نێوان پیشە ناسراوەکانی زانستە پزیشکیەکاندا وەرگرتووە، ئەمەش دوای ئەو هەوڵ و کۆششە فراوان و بەردەوامانەی کۆمەڵەی فیزیای پزیشکی ئەمریکی داویانە کە چەندین ساڵە هەوڵیان داوە مەرجەکانی یاساکانی بیمەی ئەمریکا لەخۆ بگرێت، وەک پێویستی فیزیازانێکی تایبەتمەند بە پرۆسەی وەرگرتنی متمانە لە ڕێکخراوەکانی وەک کۆمیسیۆنی هاوبەش یان کۆلێژی رادیۆلۆژی ئەمریکی سەرکەون ئەو کەسانەی کە دەرمان دەخوێنن (لە وڵاتانی ڕۆژئاوا) بە زۆری بۆ یەک (یان زیاتر) لە سێ بواری پیشەیی کار دەکەن وەک :

    ۱- ڕاوێژ و خزمه تگوزاریەکان له که رتی تایبه ت
    ۲- توێژینەوە و فێرکردن لە زانکۆکاندا
    ۳- پزیشکی لە نەخۆشخانە گشتیەکاندا

    ئەوانەی لە ڕێزبەندی دووەم دان بوارێکی فراوانتری دەرفەتی پیشەییان لەپێشە لەسەر بنەمای پێناسەکانی کۆمەڵەی فیزیای پزیشکی ئەمریکی ، بەڵام لە خوارەوە باس لەو سێ ئاراستە سەرەکیەی پیشە لە فیزیای پزیشکیدا دەکرێت ؛

    زۆربەی کارمەندان هەلی کار لە زیاتر لەو سێ بوارەی سەرەوە دەدۆزنەوە ، لەهەندێک کاتدا کارمەندانی ئەو بوارە بەلای پیشەسازی و تەنانەت پۆستی بەڕێوەبەری و جێبەجێکاریدا ڕادەکێشرێن ، بۆ نموونە هەندێک جار هەندێک لەدەرچووانی ئەم بوارە دەتوانن ببنە توێژەر و نووسەری زنجیرەی ترپەکانی ئامێرەکانی MRI لەکۆمپانیایەکی بەرهەمهێنانی توێژینەوەدا ، بۆیە بەتایبەتی فیزیایی پزیشکی چەندین لەیەکچوونیان هەیە لەگەڵ ئەندازیارانی پزیشکیداو ئەم لەیەکچوونانەش لەوڵاتان دا جیاوازە .

    تەکنەلۆجیای تیشک و ڕادیۆلۆژی و چارەسەریەکانی لە زۆربەی وڵاتانی جیهاندا پلەی جیا و ناونیشانی جیاوازی هەیە، هەرچەندە وانەکانیان زۆرجار هەمان وانەی فیزیای پزیشکییە بەڵام لە ئاستی دەستپێکەرەکاندا جیاوازن ، ئەگەرچی فیزیازانی پزیشکی دەتوانێت لە ڕۆڵی بەرپرسی پاراستنی تیشک ( RSO ) دا کار بکات ، بەڵام زۆر جار ئەرکی پاراستنی تیشک لە گەڵ پسپۆڕانی فیزیای تەندروستی ، کە هەروەها ڕێسای تایبەت بە خۆیان و تاقیکردنەوەی بۆردی تایبەت بە خۆیان هەیە . .

    دواجار زۆربەی دەرچووانی ئەم بوارە پۆستی تێکەڵاو بەدەست دێنن ، واتا سەرقاڵی کاری نۆرینگەیی ( کۆنترۆڵی جۆریی ئامێرەکان لە نەخۆشخانەیەک ) دەبن ( وەک فێرکردن و ڕاهێنانی تازە دەرچووەکان ، بە قوتابی و هەڵگرانی دکتۆراوە ) و ئەنجامدانی توێژینەوەی زانستی ، یان تەنانەت هەندێک جار ڕاوێژ بە کۆمپانیایەکی تایبەت بە کەلوپەلی پزیشکی ( بۆ نمونە لە دروستکردنی فانتۆمی نوێدا ) دەکەن . لەگەڵ ئەوەشدا ئەوەی کە دڵنیایە ئەوەیە کە هەلی کار لەم بوارەدا وەک بواری فیزیای پزیشکی خۆی جیاواز و زۆرە .

    جێی تێبینییە لە ساڵی ٢٠١٤ ەوە کەمیی پسپۆڕانی بوارەکە ( بە تایبەت لە بواری وێناکردن ) دا ، تا ئەوپەڕی بەرزبۆتەوە و پێشبینی دەکرێت لە ماوەی ١٠ ساڵی داهاتوودا پێویستیی ئەو جۆرە پسپۆڕانە بە لایەنی کەمەوە لە ئەمریکای باکووردا هەستی پێ بکرێت . هەندێک سەرچاوەی هەواڵ راپۆرتیانداوە کە گەشەی ساڵانەی ١٠٪ کەمی کردووە ئەمەش ئەم بارودۆخەی ئێستا مانای زۆر کار و بازاڕی کاری زۆر گەورە دەگەیەنێت ، بەڵام ڕکابەرییەکی زۆر چڕ هەیە بۆ قبوڵکردن.

    ۱- دامەزراندن لە هاوبەشگا خزمەتگوزاریەکان[دەستکاری]

    لە وڵاتانی ڕۆژئاوادا ، زۆر لە دەرچوان یان پسپۆڕانی فیزیای پزیشکی لە هاوبەشگای ناسراو بە هاوبەشگای خزمەتگوزاری و ڕاوێژکاری فیزیای پزیشکی دادەمەزرێن . ئەم هاوبەشگایانە بەرپرسن لەتاقیکردنەوەو کۆنترۆڵکردنی کوالیتی ساڵانەی دامەزراوەی نەخۆشخانەکان و نۆرینگە تایبەتیەکان بەشێوەی کرێکاری ( وەرگرتنی کرێ لەسەعاتێکی کارکردندا ) . زۆربەی کرێکارانی ئەو بوارە لە تاقیکردنەوەی ABR دەرچوون ، هەندێک جاریش لە نەخۆشخانەیەک بە شێوەیەکی کاتی وەک ڕاوێژکار کار دەکەن بۆ ئەوەی نەخۆشخانەکە مۆڵەت لە دەزگا تەندروستییەکانی دەوڵەتی ئەمریکا یان دەزگا فیدراڵییەکان بەدەست بهێنت یان نوێ بکاتەوە .

    ۲- دامەزراندن لە ناوەندە ئەکادمیاکان[دەستکاری]

    پسپۆڕانی فیزیای پزیشکی پاش تەواوکردنی خولەکانی ڕاهێنان دەتوانن لە بوارە جیاوازەکاندا لە ئەکادمیاکاندا کار بکەن ، ئەوەش بە پشت بەستن بەو دەرفەتانەی کە لەو زانکۆیە پێشکەش دەکرێت کە تێیدا دەخوێنن و توانای زانستی و پراکتیکی خودی تاک بەدەردێخن . تاوەکو لە زانکۆ یان پەیمانگای تایبەت و توێژینەوەی گشتی وەک توێژەر یان پرۆفیسۆر دایانبمەزرێن .

    ۳- دامەزراندن لە نۆرینگەکانی وێنەگرتن[دەستکاری]

    کاری فیزیایی پزیشکی لە هاوبەشگا خزمەتگوزاریەکان هەمان کاری فیزیایی پزیشکییە ، جگە لەوەی لە کوردستان فیزیایی پزیشکی بە شێوەیەکی هەمیشەیی لە نەخۆشخانەیەک و مەڵبەندە چارەسەرییەکان دادەمەزرێن . ئەم کەسە بە " فیزیای پزیشکی " ناودەبرێت . ئەرکەکانی فیزیای پزیشکی بە باشی لەلایەن کۆمەڵەی فیزیای پزیشکی ئەمریکیەوە پێناسە دەکرێت .

    بۆ نموونە ئەم کەسانە دەتوانن ، لە نۆرینگەکان یان نەخۆشخانەکان ، کۆنترۆڵی جۆری ئامێرەکانی تیشکدانەوەی تیشک بکەن ، کە لەو حاڵەتەدا بۆ نموونە ، ژەمی هەڵمژین و شێوەی تیشکدانەوەی تیشکبۆنەوە بۆ چارەسەرکردنی کێشەکانی شێرپەنجە هەژمار دەکەن . هەندێکی تر لەوانەیە کۆنترۆڵی جۆری ی ئەدای ڕادیو یان ڤیدیۆی مۆدیلەتەکان بکەن بەپێی ستانداردی تەکنیکی یاسایی . هەندێکی تر وەک ئەفسەری فیزیای تەندروستی نەخۆشخانەکان یان دامەزراوە پزیشکیەکان کار دەکەن، بەڵام فیزیازانی پزیشکی نۆرینگەیی زیاتر بە هەرەوەزیی پەیوەندییان بە پزیشکەکانی بەشی ناوخۆیی هەیە، بۆ نموونە هاوکاری کردن لەگەڵ ئەو پزیشکانەی کە دەربارەی پلانی دۆسمیری نەخۆش و تیشکدانەوە دەنووسن هەندێک لەو کەسانەش ڕەنگە هاوکاری ئەوکەسانە بکەن کە لەم بوارە زانیاری کۆ دەکەنەوە.

    لەڕوی پۆڵێنکاری کارەوە لە ڕوانگەی جۆری دامەزراوە خزمەتگوزاریەکە لە ڕوانگەی لق و بەشە زانستیەکانەوە
    عمدتاً بالینی
    [پانویس ٢]
    بیمارستان‌ها و مراکز درمان خصوصی (مثال)
    و گروه‌های طبابت خصوصی[پانویس ٣]
    آنکولوژی
    عمدتاً آکادمیک
    [پانویس ٤]
    بیمارستان‌ها و مراکز درمان دولتی
    (همانند مراکز وی ای)
    تصویربرداری
    عمدتاً اجرایی
    [پانویس ٥]
    بیمارستان‌ها و مراکز درمانی وابسته به یک دانشگاه
    (مثال)
    هسته‌ای
    عمدتاً دولتی و قانون‌گذاری
    (مثلاً در ان آر سی)[پانویس ٦]
    آموزش عالی
    (به‌عنوان هیئت علمی تمام وقت)
    محافظت از پرتو
    عمدتاً تحقیقات و توسعه
    [پانویس ٧]
    سازمان‌های دولتی غیر بیمارستانی[پانویس ٨]
    شرکت‌های خدمات مشاوره
    [پانویس ٩]
    بخش صنعت و تجارت
    (همانند شرکت‌های زیمنس و غیره)

    ئامار و ژمارەکان[دەستکاری]

    بە گوێرەی سەرژمێری نووسینگەی ئاماری وەزارەتی کاری ئەمریکا، لە ساڵی ٢٠١٢دا، نزیکەی ٢١ هەزار کەس بە تەنیا لە یەکێک لە لقەکانی فیزیای پزیشکی لە ئەمریکا کاریان کردووە.وە بە گوێرەی کۆمەڵەی فیزیای ئەمریکی ٨٥ ٪ ی پسپۆڕانی فیزیای پزیشکی لە بواری تیشکدانەوەدان ، لە کاتێکدا ئەم فیگەرە ١٠ ٪ بۆ وێناکردن و ٥ ٪ بۆ پزیشکی ناوەکی و هەروەها پاراستنی تیشک بووە .

    هەروەها ٧٨ ٪ یان لە ڕێکخستنی نۆرینگەیی ( نەخۆشخانە و نۆرینگە و هتد ) و ٩ ٪ لە ژینگە ئەکادیمییەکان ( پۆستی ئەکادیمی ) و ٤ ٪ لە توێژینەوە ( پەیمانگا توێژینەوە و زانکۆکان ) بوون . خشتە-١ ژمارەکانی مووچە یان داهاتی فیزیایی پزیشکی لە ساڵی ٢٠١٥ بۆ چوار گروپی دامەزراندنی ئەمریکا پیشان دەدات.

    نمودار-۱: درآمد متخصصان فیزیک پزشکی بر طبق پرسشنامهٔ انجمن فیزیک پزشکی آمریکا از شاغلان آمریکا و کانادا در سال ۲۰۱۵ میلادی.[٤] نقطه قرمز حقوق میانه، و میل‌های بالا و پایین، نمایشگر مقادیر 80th percentile و 20th percentile هستند.

    دامەزراندنی ئافرەتان[دەستکاری]

    جیاواز لە بوارە ئاساییەکانی فیزیا و ئەندازیاری، کە بە شێوەیەکی نەریتی لە بواری بەرژەوەندی نێردا بووە—بواری فیزیای پزیشکی بوارێکی زۆر چالاکیش بووە بۆ ئافرەتان، لەگەڵ چەندین کەسایەتی دیاری ئافرەت لە فیزیای پزیشکیدا. لە ساڵی ٢٠١٥ دا ٢٣٪ی ئەندامە هەمیشەییەکانی کۆمەڵەی فیزیای پزیشکی ئەمریکی ئافرەت بوون

    بڵاوکراوەکان[دەستکاری]

    یەکەم بڵاوکراوە لە وێنەگرتنی پزیشکیدا لە نیسانی ١٨٩٦ دا بڵاوکرایەوە، کە ناوی ئەرشیفی سکایگرافی پزیشکییە ئەمڕۆ، بڵاوکراوە بێشومارەکان بوارە جۆراوجۆرەکانی فیزیای پزیشکی دادەپۆشن. ئەم خشتەی خوارەوە هەندێک گۆڤاری هاوچەرخ و دەرچەی فیزیای پزیشکی و بڵاوکەرەوەکەیان نیشان دەدات .

    پژوهشی
    Arrow-U.svg
    Arrow-C.svg
    Arrow-C.svg
    Arrow-C.svg
    Arrow-C.svg
    Arrow-C.svg
    Arrow-D.svg
    بالینی
    وڵات دامەزراوە بڵاوکراوە
    ئەمریکا American Association of Physicists in Medicine
    (AAPM)
    Medical Physics
    ئینگلتەرا Institude of Physics
    (IOP)
    Physics in Medicine and Biology
    ئەمریکا American Association of Physicists in Medicine
    (AAPM)
    Journal of Applied Clinical Medical Physics
    ئەمریکا American Society for Radiation Oncology
    (ASTRO)
    International Journal of Radiation Oncology Biology Physics
    ئەمریکای باکوور Radiological Society of North America
    (RSNA)
    Radiology

    لە کوردستان[دەستکاری]

    لە وڵاتان[دەستکاری]

    لە وڵاتانی تری جیهاندا بڵاوکراوەی جیاواز و جۆراوجۆر هەیە جیاوازی زۆر هەیە بەتەواوی ئەوەی کە گۆڤارەکانی فیزیای پزیشکی لق و بینەر ڕەچاویان دەکات ، بۆ نموونە هەندێک بڵاوکراوە جەخت لەسەر لایەنی نۆرینگەیی چەمکە فیزیایی پزیشکییەکان دەکەنەوە ، لەوانە (گۆڤاری تیشکناسی) کە لە ساڵی ١٩٢٣ ەوە لە لایەن کۆمەڵگەی ڕادیۆناسی ئەمریکای باکوورەوە بڵاوکراوەتەوە کە دەکرێت گرنگترین بڵاوکراوەی ئەم پۆلێنە بێت . هەندێک بڵاوکراوەی تر تەنها جەخت لەسەر لایەنی ئەکادیمی و بنەڕەتی پزیشکی ئەم لقە دەکەن گرنگترین بڵاوکراوە تایبەتمەندەکانی ئەم جۆرە ڕەنگە (فیزیای پزیشکی) بێت کە لەلایەن کۆمەڵەی فیزیای پزیشکی ئەمریکیەوە بڵاودەکرێتەوە . هەندێک بڵاوکراوەی تریش بە بەڕێوەبەری پیشەسازی و نەخۆشخانەکان و هەروەها دروستکەرانی سیاسەت دادەنرێن ڕادیۆناسی ئەمڕۆ کە لەلایەن ACR بڵاوکراوەتەوە نمونەی لەم جۆرەیە . وە دیسان هەندێک ڕۆژنامە هەن کە تەنیا بە ئۆنلاین بڵاوکراونەتەوە و هیچ وەشانێکی چاپکراویشیان نییە .

    لە ڕووی کارایی و هاوکۆلکەی کاریگەری گۆڤارەکە ، ڕیزبەندی گۆڤارە فیزیاییە بەناوبانگەکانی پزیشکی بە زۆری لە لقێک بە ناونیشانی " تیشکناسی ، پزیشکی ناوکی و وێناکردنی پزیشکی " ئەنجام دەدریت . لە ساڵی ٢٠١٥ دا بەپێی ئیندێکس، ١٠ بەرزترین بڵاوکراوە و یەکەم شوێنەکان ئەمانە بوون:

    جدول ۴: رتبه‌بندی نشریات فیزیک پزشکی جهان

    هەڵسەنگاندنەکانی ڕۆژنامە
    لە ڕوانگەیکاریگەری ڕۆژنامەوانی
    ناوی ڕۆژنامە بەستەری ڕۆژنامە
    ١ JACC: Cardiovascular Imaging [١]
    ٢ Radiology [٢]
    ٣ Circulation Cardiovascular Imaging [٣]
    ٤ Cancer Treatment Reviews [٤]
    ٥ Journal of Cardiovascular Magnetic Resonance [٥]
    ٦ Human Brain Mapping [٦]
    ٧ Investigative Radiology [٧]
    ٨ Journal of the American Society of Echocardiography [٨]
    ٩ Radiotherapy & Oncology [٩]
    ١٠ Journal of Nuclear Medicine [١٠]

    ئەنجومەن و دامەزراوەکان[دەستکاری]

    یەکەمین کۆمەڵەی فیزیای پزیشکی لە مێژوودا لە ساڵی ١٨٩٧ بە ناوی کۆمەڵگای ڕۆنتگن لە لەندەن دروست بوو . کۆمەڵەکە هەردوو پزیشک و فیزیایی لە یەک ئاستی ڕێکخراوەیی پەسەند کرد . ئه مڕۆ ئه پەیمانگای ڕادیۆیی به ریتانیایە لەگەڵ ئەوەشدا چەندین دامەزراوەی تر هەن لەسەر ئاستی جیهان . هەندێکیش وەک ڕێکخراوی نێودەوڵەتی فیزیای پزیشکی، لە ئاستە نێودەوڵەتیەکاندا چالاکن، هەندێکی دیکەشیان وەک کۆمەڵەی فیزیای پزیشکی ئەمریکی لە ئاستی وڵاتێکدا کار دەکەن گەورەترینی ئەم کۆمەڵەیانە لە ڕووی بەشداری پسپۆڕانی(( کۆمەڵگەی ڕادیۆناسی ئەمریکای باکوور))ەوەیە کە ساڵانە لە مانگی یازدە گەورەترین کۆبوونەوەی تیشکناسی لە جیهاندا ئەنجام دەدات . بۆ نموونە لە گردبونەوەکەی ساڵی ٢٠١٥ دا ٥١ هەزار و ٩٢٢ شارەزا بەشداریان تیادا کرد

    لە لایەکەی ترەوە هەندێک ڕێکخراو وەک پەیمانگای نیشتیمانی بۆ وێناکردنی بایۆمیدیکال ، دەزگای گشتین ، هەندێکی تریش وەک سپای و کۆلێجی ڕادیۆناسی ئەمریکی ، خاوەنداری تایبەتیان هەیە یان لە نزیکەوە پەیوەستن بە کەرتی تایبەتەوە .

    بەڵام لە کوردستان

    وێنەخانە[دەستکاری]

    تێبینیەکان[دەستکاری]

    ئەمانەش ببینە[دەستکاری]

    بەستەرە دەرەکیەکان[دەستکاری]

    بڵاوکراوە زانستیەکان[دەستکاری]

    سەرچاوەکان[دەستکاری]

    1. ^ (PDF) http://www.dohhawler.org/up2//uploads/1245556432dr.3abdula.pdf. Missing or empty |title= (help)
    2. ^ https://sites.google.com/a/charmouniversity.org/has-ku/scientific-departments/Applied-Physics
    3. ^ http://www.pakyhospital.com/ku/departments-ku/radiology-ku/
    4. ^ گزارش Professional Information Report Calendar Year 2015 منتشره انجمن فیزیک پزشکی آمریکا در سال ۲۰۱۵


    ھەڵەی ژێدەرەکان: <ref> tags exist for a group named "پانویس", but no corresponding <references group="پانویس"/> tag was found