دڵزار

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search


دڵزار
ناوی لەدایکبوونئەحمەد مستەفا موحەمەد
نازناو(ەکان)دڵزار
لەدایکبوون (1920-01-08) ٨ی کانوونی دووەمی ١٩٢٠ (تەمەن ٩٩)
کۆیە, کوردستان. [١]
دڵسۆزیکوردستان
خزمەت/لقسوپای لیڤی عێراق
ساڵانی خزمەت١٩٤٣-١٩٤٥
پلەی سەربازایسەرباز
تێکۆشانەکان/جەنگەکان

ئەحمەد مستەفا موحەمەد (لەدایکبووی ١٩٢٠) ناسراو بە دڵزار شاعیرێک و سەربازێکی کوردی بەشداربووی جەنگی جیهانی دووەمە.

ژیانی سەرەتایی[دەستکاری]

دڵزار کە ناوی تەواوی، ئەحمەد مستەفا محەممەد ئاغای حەوێزییە،لە ساڵی ١٩٢٠ لە شاری کۆیە و لە بنەماڵەیەکی ناسراو، بەڵام دەستکورت لە دایک بووە، کە ئەوکات تازە جەنگی جیهانیی یەکەم کۆتایی پێهاتووە و گرانییەکی سەیر رووی لە کوردستان کردووە.دایکی ناوی عائیشە عەبدول عەزیزی نەوەی کاکی زێوە بووە.[٢]

باوکی هەمیشە شیعری فارسی بۆ کردوونەتەوە کوردی، هاوکات داستانی جوانیشی بۆ خوێندوونەتەوە، لەوانە شانامەی فیردۆسی، کە کاریگەری لەسەری هەبووە، هاوکات ئەوەش دەڵێ، کە لە تەمەنی ٧ ساڵیدا باوکی ڕادەستی مەلا ئەسعەدی کردووە و فێری نووسین و خوێندنەوە بووە،ماوەی دوو ساڵێك لە حوجرەی مزگەوت خوێندوویەتی.[٣]

لە ساڵی ١٩٢٩ و لە تەمەنی ٩ ساڵیدا دەچێتە بەر خوێندنی سەرەتایی لە کۆیە، دوای ئەوەی لە ساڵی ١٩٣٧ بۆ یەکەمجار قوتابخانەی ناوەندی لە کۆیەدا دەکرێتەوە، ئەویش دەچێتە ناوەندی و دواتر دەست لە خوێندن هەڵدەگرێت، دواتر لە ٢٨ی شوباتی ١٩٤٣ دەبێتە سەرباز.

ژیانی سەربازی[دەستکاری]

دڵزار سەربازێکی سوپای لیڤی عێراقی بوو کەوا لەلایەن بەڕیتانیاوە سەرپەرشتی دەکرا و لە کورد، ئاشووری و تورکمان پێکهاتبوون.[٤] لە ساڵی ١٩٤٣ لە کۆیە بێ کاربووە، لەوێ پەیوەندی بە سوپای لیڤییەوە کرد و لە ١٩٤٣ تاوەکو ١٩٤٤.سەرەتا لە حەبانییە، بەغدا و بەسڕە لە عێراق ماونەتەوە بۆ ڕاهێانی سەربازی، دواتر لەڕێگەی سوریاوە چوونەتە فەڵەستین لە کانوونی یەکەمی ١٩٤٤. بە گوتەی دڵزار، سوپای لیڤی زیاتر لە ٨ هەزار سەربازی کوردی لەخۆ گرتبوو.

دڵزار و هاوڕێکانی تا بەکۆتا هاتنی جەنگ لە حەیفا ماونەتەوە. بە گوتەی دڵزار، نزیکەی ٤٠ سەربازی کورد لە ڕیزەکانی پێشەوە جەنگاون، بەتایبەتیش لە ناوچەی باکووری ئیتاڵیا، و ناوی کەریم عەبدولواحید حاجی عەزیزی هاوڕێی بەتایبەت هێناوە و دەڵێ دوو جار لەڕێگەی پەڕەشوتەوە خۆی گەیاندۆتە بەرەکانی جەنگ.[٥]

ژیانی دوای جەنگ[دەستکاری]

ساڵی ١٩٥٩ بە ئەندامی یەکێتی ئەدیبانی عیراق وەرگیراوە.لە ساڵی ١٩٧٠ش بە ئەندامی یەکەم دەستەی بەڕێوەبەری یەکێتی نوسەرانی کورد هەڵبژێردرا.

لەنێوان ساڵانی ١٩٧٤بۆ ساڵی ١٩٧٩نوێنەری بەرەی نیشتیمانی بووە لە لیژنەی هەولێردا، لەپاڵ ئەمەدا ئەندامی دەورەی یەکەمی ئەنجومەنی یاسا دانان بووە لە هەرێمی کوردستان. لە ساڵی ١٩٧٥دا بە ئەندامی ئەنجومەنی هاوکاری عێراقی ئاشتی وەرگیرا. دواتر کوردستانی جێهێشتووە تا ئێستاش لە وڵاتی سوید نیشتەجێیە.

لە ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩دا، دڵزار لە چاوپێکەوتنێکی لەگەڵ تۆڕی میدیایی ڕووداو دەربارەی بەشداربوونی کورد لە جەنگی جیهانی قسەی کرد و قسەکانی سەرۆکی ئەمەریکا دۆناڵد تڕەمپی بەدرۆ خستەوە کە گوتبوی کورد لە جەنگی جیهانیدا یارمەتیدەر هاوپەیمانان نەبووە دوای کشانەوەی ئەمەریکا و دەستپێکردنی هێرشەکانی تورکیا بۆ سەر ڕۆژئاوای کوردستان .دڵزار لە وەڵامی دۆناڵد ترامپدا گوتی"  کورد بەشداری لە جەنگی دووەمی جیهانی کردووە و لە جەنگەکەشدا زۆر ئازابوون، سەرۆکی ئەمریکا بۆیە زانیاریی نییە و دەڵێت کورد بەشداری نەکردبوو، چونکە ئەو کاتە لە دایک نەبوو، بۆیە نازانێت".[٥]

نموونەی شیعرەکانی[دەستکاری]

شیعرێک دەربارەی ژیانی خۆی [٦][دەستکاری]

هەشتی یەکی هەزار و نۆسەد و نەوەت و دوو  

حەفتا و دوو ساڵی رەبەق لە تەمەنم تەواو بوو  

وەک کەسانێکی ئازاد، ژینی ئاسایی نەژیاین  

دوای بەندی و پارتیزانی ئێستاش وا لە غوربەتاین  

بەڵام ئەوەی کە مایەی سەبەرزی و شانازییە  

سەرشۆرنەکردنمان و خەبات و گیانبازییه‌

شیعری "تاکەی"[دەستکاری]

کەوا لەلایەن هونەرمەند ناسر ڕەزازیەوەش کراوەتە سروود.

ئەی کوردە تاکەی خەریک تاڵانی

خەریکی ماڵی خوێش و خزمانی

تاکەی حەز ئەکەن بە زللەی یەکتر

تاکەی هەر تینوون بە کەلەی یەکتر

تاکەی تێناگەن تاکەی پێناگەن

تاکەی بەپەندو بێژی کەس ناکەن

تاکەی فەسادی تاکەی کەسادی

هەتاکەی تیژن لەسەر عینادی

تاکەی مەی نۆشی تاکەی بێ هۆشی

تاکەی وڵات و میلەت فرۆشی

تاکەی خەریکی ڕامی و پۆکەری

تاکەی مەراقی و کاری جۆکەری

تاکەی حەق نێژی تاکەی خوێنڕێژی

گڵۆڵەی ژینت وا کەوتە لێژی

تاکەی لە وەقتی مەینەت چەقیوون

لەناو میلەتان هەر وەک هەتیوون

تاکەی مەحکومی تەکیەو خانەقان

تاکەی بۆ وەتەن بێ وەعدو بەقان

تاکەی هەر ڕازین بە نیری ملتان

تاکەی هەست ناکەن بە زامی دڵتان

شیعری "ماهی تابان"[دەستکاری]

ماهی تابانە ئەسیری شوعلەیی ڕوخساری تۆ

موشکی تاتارە زەبوونی پەرچەمی خونخواری تۆ

چونکە سوتاوە دڵی من وا بە کڵپەی کوڵمەکەت

لەت لەتە جەرگم بە ژەهری زولفەکەی ڕەشماری تۆ

عەینی بارانی بەهاران خوێن دەڕێژێ دیدەکەم

چەشنی مەجنون شێت و شەیدام من لەبۆ ودیداری تۆ

کارو بارم هەر گرین و ناڵەو هاواری یە

چونکە کێشاویە دڵم چاوەکەی سەححاری تۆ

شاهیدی عەشق و جەفایە ڕەنگی زەردو ئاهی سەرد

باعیسی سوتانی دڵمە ڕوومەتی گوڵناری تۆ

سا عیلاجی دەردەکەم کە ئەی تەبیبی عاشقان

نوشداروی زەخمی دڵمە ماچی غونچەی زاری تۆ

وا لە سوتانە دڵی دڵزاری بێ سەبرو قەرار

چەشنی پەروانە بەرامبەر لالەیی ڕوخساری تۆ

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  1. ^ "ئه‌مڕۆ دڵزاری شاعیر پێی نایه‌ ته‌مه‌نی 100 ساڵی". سەرچاوە. لە ڕێکەوتی October 15, 2019 ھێنراوە.  [بەستەری مردوو]
  2. ^ "سەرجەم بیرەوەرییەكانی (دڵزار)ی شاعیر چاپ و بڵاو دەكرێتەوە". Wishe. 2018-07-24. لە ڕێکەوتی 2019-10-15 ھێنراوە.  [بەستەری مردوو]
  3. ^ کوردپێدیا (15 November 2009). "دڵزار". کوردپێدیا. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە ١٦ی شوباتی ٢٠١٣. لە ڕێکەوتی ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  4. ^ "Iraq Levies". ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩. لە ڕێکەوتی ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ ھێنراوە – بە IshtarTV. 
  5. ^ ی ا "Kurdish WWII veterans: Trump wasn't born when we fought the Nazis". لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩. لە ڕێکەوتی ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  6. ^ "ماڵێک لە هونەر". Facebook. 15 October 2019.