ئیشتوویگوو

پاشا ئەژدەھاک
پاشا ئەژدەھاک بە زنجیرەوە ملکەچی کورووشی مەزن دەبێ (تابلۆی سەدەی ١٨).
پاشای شانشینی ماد
فەرمانڕەوایی	٥٨٥ – ٥٥٠ پ. ز (بەپێی ھێرۆدۆت)
پێشوو	ھەڤەخشترە پاشا کەیخوسرەوی گەورە
جێگر	کورووشی مەزن
ھاوسەر	ئاریێنیس
منداڵ(ەکان)	شازادە ماندانا شازادە ئامیتیس شازادە پارمیسێس
خانەدان	ماد
باوک	ھەڤەخشترە پاشا کەیخوسرەوی گەورە
لەدایکبوون	سەدەی حەوتەمی پێش زایین ھەگمەتانە ئیمپراتۆریەتیی ماد
مردن	٥٥٠ پ. ز ھەگمەتانە ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی
ئایین	ئایینی کۆنی ئێران

ئەژدەھاک ئیشتوویگوو (بە یۆنانی: ئاستیاگ) دوایین پاشای ماد بوو، کە لە ساڵانی ٥٨٥ تا ٥٥٠ی پێش زایین حکوومەتی دەکرد، لە ٣٥ ساڵی حکوومەتی ئاستیاگ زانیاری زۆر بەردەست نییە. ئیشتوویگوو پاش مردنی باوکی ھەڤەخشترە (کەیخەسرەو) ھاتە سەر فەرمانڕەوایی ماد. یەکێک لە کردەوەکانی ئیشتوویگوو جەنگی لەگەڵ لیدیا بوو، کە لە کۆتاییدا پەیمانی ئاشتی لەگەڵ پاشای لیدیا و ھاوسەرگیری لەگەڵ ئاریانیس خوشکی کرۆسۆس کرد. ئیشتوویگوو باوکی ماندانا و ئەمیتیس بووە، ماندانا ھاوسەرگیری لەگەڵ کەمبۆجییەی یەکەم کرد، کە لە ئەنجامدا کورووشی دووەم یان کورووشی مەزن لەدایکبوو، کورووش لە ساڵی ٥٥٠ پێش زایین لە دەسەڵاتی باپیری یاخی بوو و لە پۆستەکەی لای برد. دەسەڵاتی ١٥٠ ساڵەی مادەکان بە لابردنی ئیشتوویگوو لە تەختی پاشایەتی کۆتایی ھات و ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی دامەزرا.

فەرمانڕەوایی

ئیمپراتۆریەتیی ماد لە سەردەمی فەرمانڕەوایی ھەردوو ھەڤەخشترە (کەیخەسرەو) و ئەژدەھاکدا

ئەژدەھاک لە ساڵی ٥٨٥ی پێش زایین، دوای شەڕی ھالس، کە کۆتایی بە شەڕێکی پێنج ساڵەی نێوان لیدییەکان و مادەکان ھێنا، شوێنی باوکی گرتەوە. ئەو ئیمپراتۆریەتێکی گەورەی بۆ مابووەوە، کە بە ھاوپەیمانی لەگەڵ دوو برای ژنەکەی، کرۆیسۆسی لیدیا و نەبووخەد نەسری بابل حوکمڕانی دەکرد، کە ژنەکەی بە ناوی ئەمیتس، خوشکی ئەژدەھاک، ئەو شاژنە بوو کە دەگوترا نەبووخەد نەسر باخچە ھەڵواسراوەکانی بابلی بۆ دروست کردووە. ھاوسەرگیری لەگەڵ ئاریێنیس، خوشکی پاشای لیدی کرۆیسۆس کرد بۆ مۆرکردنی پەیماننامەی نێوان ھەردوو ئیمپراتۆریەتەکە، ئەژدەھاک دوای کۆچی دوایی باوکی لە کۆتایی ئەو ساڵەدا سەرکەوت بۆ سەر تەختی ماد.

سەرچاوە کۆنەکان نزیکەی ھیچ شتێک دەربارەی فەرمانڕەوایی ئەژدەھاک ناگێڕنەوە، و بڕیارێکی کۆتایی لەسەر کەسایەتی ئەو مەحاڵە، چونکە گێڕانەوە نەرێنییەکەی ھێرۆدۆت (ئەژدەھاک وەک حوکمڕانێکی دڵڕەق و ستەمکار نیشان دەدرێت) و گێڕانەوە ئەرێنییەکەی تێسیاس، ھەردووکیان لایەنگرانەن. پەرتووکی سایروپیدیای گزینۆفۆن وەک پیاوێکی پیر و میھرەبان نیشانی دەدات کە دڵسۆزی نەوەکەی بووە کە کورووشە، بەڵام بەرھەمەکە بە شێوەیەکی بەربڵاو وەک خەیاڵیی سەیر دەکرێت و چەندین نادروستی مێژوویی تێدایە کە دەیکاتە سەرچاوەیەکی جێی متمانە نەبێت.

لای ھێرۆدۆت

پاشا ئەژدەھاک فەرمان بە ھارپاگوس دەکات کە کورووشی ساوا ببات و بیکوژێت، فەرشێک لەلایەن جان مۆی (١٥٣٥–١٥٥٠).

خەونەکەی ئەژدەھاک (فەڕەنسا، سەدەی ١٥یەم)

ئەو گێڕانەوەیەی لەلایەن مێژوونووسی یۆنانی کۆن ھێرۆدۆت دراوە باس لەوە دەکات کە ئەژدەھاک خەونێکی بینیوە کە تێیدا کچەکەی، ماندانا، کوڕێکی دەبێت کە ئیمپراتۆریەتەکەی لەناو دەبات. ئەژدەھاک بەھۆی ترس لە پێشبینی خەونەکە، کچەکەی بە پیاوێک بە ناوی کامبۆزی یەکەمی ئەنشان دا، کە ناوبانگی ھەبوو بەوەی «شازادەیەکی ھێمن و بیرکەرەوە» بێت و ئەژدەھاک پێی وابوو ھیچ ھەڕەشەیەک نییە.

کاتێک خەونی دووەم ھۆشداریی دا بە ئەژدەھاک لە مەترسییەکانی نەوەی ماندانا، ئەژدەھاک ژەنەڕاڵەکەی خۆی ھارپاگوسی نارد بۆ کوشتنی منداڵەکە کە کورووش بوو. ھێرۆدۆت بە دروستی ناوی دایک و باوکی کورووش دەھێنێت، ھەرچەندە ئاماژە بەوە ناکات کە کامبۆز پاشا بووە. زانستی مۆدێرن بە گشتی ئەو بانگەشەیەی ڕەت دەکاتەوە کە کورووش نەوەی ئەژدەھاک بووە. ھارپاگوس، کە نەیویست خوێنی شاھانە بڕژێنێت، منداڵەکەی دا بە شوانێک بە ناوی میتریداتس، کە ھاوسەرەکەی تازە منداڵێکی مردووی ببوو.

کورووش وەک کوڕی میتریداتس گەورە کرا، و ھارپاگوس منداڵە مردووەکەی وەک کورووشی مردوو نیشانی ئەژدەھاک دا. کاتێک کورووش لە تەمەنی دە ساڵیدا بە زیندوویی دۆزرایەوە، ئەژدەھاک لەسەر ئامۆژگاریی ماگییەکان لە کوڕەکە خۆش بوو، و ناردییەوە لای دایک و باوکی لە ئەنشان؛ بەڵام ھارپاگوس لە سزا ڕزگاری نەبوو، چونکە دەگوترا ئەژدەھاک لە میواندارییەکدا کوڕەکەی خۆی پێ خواردووە. کورووش لە ساڵی ٥٥٩دا شوێنی باوکی گرتەوە، و لە ساڵی ٥٥٣دا، لەسەر ئامۆژگاریی ھارپاگوس، کە پەرۆشی تۆڵەسەندنەوە بوو بەھۆی ئەوەی «شێوێکی قێزەون»ی پێدرابوو، کورووش لە دژی ئەژدەھاک ڕاپەڕی. دوای سێ ساڵ لە شەڕ، سەربازانی ئەژدەھاک لە کاتی شەڕی پاسارگاد یاخی بوون، و کورووش ئیمپراتۆریەتیی مادی داگیرکرد. ئەژدەھاک لەلایەن کورووشەوە بەخشرا، و سەرەڕای گاڵتەپێکردنی لەلایەن ھارپاگوسەوە، ھێرۆدۆت دەڵێت مامەڵەی باشی لەگەڵ کراوە و لە دەرباری کورووش ماوەتەوە تا کۆچی دوایی کردووە. لە جیاتی گێڕانەوەی میتۆلۆژیای باو کە دەڵێت کورووش لەلایەن سەگێکەوە شیر دراوە (سەگ لای ئێرانییەکان پیرۆز بووە. ھێرۆدۆت ڕوونی دەکاتەوە کە میتریداتسی شوان لەگەڵ کۆیلەیەکی تری ئەژدەھاک ژیاوە، ژنێک بە ناوی «سپاکۆ»، کە ئەو ڕوونی دەکاتەوە بە زمانی مادی بە واتای «سەگ» دێت، کە ھەم ئەفسانەکە و ھەم وەشانی عەقڵانیی ھێرۆدۆت دەدات بە دەستەوە.

لە ئینجیلدا

وەرگێڕانەکەی تیۆدۆتیۆن بۆ دانیال ١٤، بەشی ١٤ لە وەشانی دۆتێرۆ-کانۆنیکاڵی بیبڵیکی پەرتووکی دانیال، کە بە شێوەیەکی تر بە بێل و ئەژدیھاکە ناسراوە، بە دەسەڵات گرتنی کورووش دوای مردنی ئەژدەھاک دەست پێ دەکات. بەگوێرەی ئینجیلی دوای-ڕیمزی ڕەسەن، داریۆسی میدی ناوێکی تری ئەژدەھاکە.

بەستەرە دەرەکییەکان

لە پێش: پاشا کەیخوسرەوی گەورە ھەڤەخشترە

پاشای شانشینی ماد ٥٨٥–٥٥٠ پ. ز

لە دوا: کورووشی مەزن