ھونەر

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
باز بدە بۆ: ڕێدۆزی، گەڕان
لە چەپی بەشی سەرەوە: کارێکی خود-کێش لەلایەن ڤینسێنت ڤان گۆخ، پەیکەرێکی مێینە لەلایەن چۆکوێی ھونەرمەند، باسکراوە لە لەدایکبوونی ڤینۆس لەلایەن ساندرۆ بۆتیچێلی، لەگەڵ ئۆکیناوان شیشا لایۆن.

ھونەر (بە ئینگلیزی: Art) یەکێکە لە مەودا جیاوازەکانی چالاکییەکان کە مرۆڤ ھەڵدەستێت بە ئەنجامدانی، چالاکییە ھونەرییەکان دروستکردنی ھونەری سۆمایی، دەنگی و نمایشی دەگرێتەوە، کە ڕێگەیەکە بۆ ئەوەی نووسەر ئەندێشەکانی خۆی دەرببڕێت و بیرۆکەکانی خۆی ڕوونبکاتەوە، یانیش نمایشی تواناکانی بکات. زۆربەی کات کارە ھونەرییەکان دروست دەکرێن بە نیازی پێزانین بەو جوانی و ھەستە سۆزییە بەھێزانەی کە دەیبەخشن. بە گشتی ئەم چالاکییانە پێکھاتوون لە: بەرھەمھێنانی کاری ھونەری، ڕەخنەگرتن لە ھونەر، لێکۆڵینەوە لە مێژووی ھونەر لەگەڵ بڵاوكردنەوەى جوانى ھونەر.

کۆنترین جۆرەکانی ھونەر پێکھاتووە لە ھونەری سۆمایی یاخود ھونەرە بینراوەکان، کە پێکھاتووە لە کێشان و دروستکردنی وێنە و شتومەک لەسەر شتێکی دیاریکراو. لە ھونەرە سۆماییەکان وەک: کێشانی تابلۆ، پەیکەرسازی، فۆتۆگرافی و میدیای بینراوی تر. تەلارسازییش زۆربەیجار وەک ھونەرێکی سۆمایی ناو دەبرێت، بەڵام بەھەرحاڵ، وەک ھونەرێکی بینراویی بۆ دێکۆر و ڕێکلامکردن ناو دەبرێت، بە ھۆی ئەوەی ئەو کەرەستانەی لە ماوەی بەرھەمھێنانیدا بەکاردێن سەرەکی و گرنگن. بە پێچەوانەی تابلۆیەکەوە بۆ نموونە، کە ھونەرمەند تەنھا شتێکی تێدا بەکاردێنێت کە ئارەزووی لێی ھەبێت و بەباشی بزانێت. مۆسیقا، شانۆ، فیلم، سەما و میدیای بینراوی تر، لەگەڵ وێژە، ھەموویان پێناسەیەکی تۆخیان ھەیە لە بواری ھونەرەکاندا. ھەتاکو سەدەی حەڤدەھەم، ھونەر وەک ئاماژەیەک بەکاردەھێنرا بۆ ھەموو چالاکییەک یان توانایەک و جیا نەکرابۆوە لە زانست و بەرھەمی نا-ھونەریی تر. لە بەکارھێنانی مۆدێرندا (دوای سەدەی حەڤدەھەم) کە تێیدا تێڕامانى جوانى زۆر گەورەن، ھونەرە جوانەکان لە کرداری نا-ھونەری گشتی تر جیاکراوەتەوە و جیاوازییەکانیان دیاریکراون تاکو تێکەڵ نەبن.

کاری ھونەری لەوانەیە تەرخانکرابێت بە بیشاندانی ژیان، دەربڕینی خود، پەیوەندی سۆزداری یاخود شتی تر. لە سەردەمی ڕۆمانتیکدا، ھونەر وەک «بەھرەیەکی تایبەتی مێشکی مرۆڤ کە پێویستبوو پۆلێن بکرێت لەگەڵ ئایین و زانست.» دەبیندرا. ھەرچەندە ئەو پێناسەیەی کە باس لە ھونەر دەکات ناکۆکی لەسەرە، بە درێژایی کات گۆڕانکاری بەسەردا ھاتووە، ڕوونکردنەوەیەکی گشتی لەسەری ئەوەیە کە ھونەر کردارێکی ئەندێشەیی، توانا دروستکردنێکی مرۆڤە.

سروشتی ھونەر لەگەڵ کرداری پەیوەندیداری تر وەک داھێنان و بەرھەمھێنان لە لقێکی فەلسەفەدا باسکراوە بەناوی جوانیناسی.[١]

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  1. بەشداربووانی ویکیپیدیا، ھونەر، ویکیپیدیای ئینگلیزی، ئینسایکڵۆپیدیای ئازاد. سەردان لە ڕێکەوتی ٢٦ی کانوونی دووەم، ٢٠١٧.