نەمان بۆ ئەمریکا

نەمان بۆ ئەمریکا
دامەزران	١ی کانوونی دووەمی ١٩٥٠
ناو بە زمانی فەرمی	미국에 죽음을، مرگ بر آمريكا
ئایدۆلۆژیای سیاسی	دژە ئەمریکیزم
وڵاتی بنەڕەت	کۆریای باکوور، ئێران
ڕووداوە بەرچاوەکان	شەڕی کۆریا، Iran hostage crisis
بەستەری وەسفکراو	http://www.eslam.de/begriffe/n/nieder_mit_den_usa.htm
بەکارهێنەر	political slogans of the Islamic Republic of Iran
لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە

خۆپیشاندەرانی ئێرانی لە کاتی دڕاندنی ئاڵای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە تاران، تشرینی دووەمی ٢٠١٨

دوو خۆپیشاندەری ئێرانی لە کاتی دڕاندنی ئاڵای ویلایەتە یەکگرتووەکان لە کۆبوونەیەکی دژە-ئەمریکی

نەمان بۆ ئەمریکا (بە فارسی: مرگ بر آمریکا، بە ئینگلیزی: Death to America) دروشمێکی سیاسی بە بیروڕای دژە ئەمریکیزمە، کە لە وڵاتانی ئێران، ئەفغانستان، لوبنان، یەمەن، عێراق، پاکستان و کۆریای باکوور بەکاردێت. یەکەمین جار لە شەڕی کۆریادا لەلایەن کۆریای باکوورەوە بەکارھێنرا. دواتر لە یەکەم ڕۆژەکانی شۆڕشی ئێران لە ساڵی ١٩٧٩دا بەشێوەیەکی بەرفراوان بەکارھێنراوە. ڕووحوڵڵا خومەینی، یەکەمین ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران بەشێوەیەکی بەرچاو ئەو دەستەواژەی بەکاردەبرد. ئەو دژایەتی بەکارھێنانی ئەو دروشمەی بۆ ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆن کرد، بەڵام لەگەڵ بەکاربرنی لە خۆپیشاندانەکان و کۆبوونەوەکانی دیکە بوو.

مێژوو

کۆنفرانسێک بە ناوی «بژی مەرگ بۆ ئەمریکا» لە ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ لە زانکۆی تاران بەڕێوەچوو، کە باس لە ھۆکارە مێژووییەکانی وتنەوەی دروشمەکە دەکات.

دوای ڕووخانی خانەدانە پەھلەوییە لایەنگرەکەی ئەمریکا لە سەرەتای ساڵی ١٩٧٩، خۆپیشاندەرانی ئێرانی بەردەوام ھاواریان دەکرد مەرگ بۆ ئەمریکا و «مەرگ بۆ شا» لە دەرەوەی باڵیۆزخانەی ئەمریکا لە تاران، لەنێویاندا ئەو ڕۆژەی کە باڵیۆزخانەکە لە ٤ی تشرینی دووەمی ١٩٧٩دا دەستی بەسەردا گیرا، کە دەستپێکی قەیرانی بارمتەکانی ئێران بوو. لە ماوەی قەیرانەکەدا، ئەو ئێرانییانەی دەوری باڵیۆزخانەکەیان دابوو ھاواریان دەکرد «مەرگ بۆ ئەمریکا» و «مەرگ بۆ کارتەر». کاتێک ئێران ٥٢ بارمتە ئەمریکییەکەی تری لە ٢٠ی کانوونی دووەمی ١٩٨١ ئازاد کرد، لە ڕێگەی ڕیزێکی خوێندکارانەوە بردران کە ھێڵی ھاوتەریبیان پێکھێنابوو و ھاواریان دەکرد «مەرگ بۆ ئەمریکا» کاتێک سەرکەوتنە سەر ئەو فڕۆکەیەی کە لە تارانەوە دەیانفڕێنێت. دروشمێکی ھاوشێوەی «مەرگ بۆ ئیسرائیل» (بە فارسی: مرگ بر اسرائیل) بەکاردێت، و بەردەوام لە گردبوونەوە سیاسییەکانی ئێران و پاکستان دەوترێتەوە. ئەمە ناسراوترین جۆری دروشمەکەیە. نووسەری گەشتیاری ڕیک ستیڤس سەبارەت بە بینینی شۆفێرێک لە ئێران نووسیویەتی کە وتوویەتی باوە ئێرانییەکان بڵێن «مەرگ بۆ» ئەو شتانەی کە بێزاریان دەکەن و ناتوانن کۆنتڕۆڵی بکەن، وەک جەنجاڵی ھاتوچۆ؛ ستیڤس ئەمەی بەراورد کردووە بە بەکارھێنانی وشەی «نەفرەت» لە دەستەواژەکانی وەک «نەفرەت لەو مێرمنداڵانە».

لە ماوەی بوونی کۆماری ئیسلامیی ئێراندا، دروشمەکە کۆڵەکەیەکی بەھا شۆڕشگێڕییەکانی پێکھێناوە. بەردەوام لە نوێژەکانی ھەینیدا و بۆنە گشتییەکانی تردا دەوترێتەوە، کە زۆرجار لەگەڵ سووتاندنی ئاڵای ئەمریکا ھاوڕێیە. ئەم بۆنانە ساڵیادی ٤ی تشرینی دووەمی دەستبەسەرداگرتنی باڵیۆزخانەی ئەمریکا دەگرێتەوە، کە سەرکردەکانی ئێران لە ساڵی ١٩٨٧دا وەک پشوویەکی نیشتمانی ڕایان گەیاند، کە ناوی نراوە «ڕۆژی مەرگ بۆ ئەمریکا». وێنە کێشراوەکانی سەر دیوار کە لەلایەن دەوڵەتەوە پشتگیری دەکرێن و دروشمی «مەرگ بۆ ئەمریکا»یان لەسەرە لە شارەکانی ئێراندا باون، بەتایبەتی لە تاران. بە وتەی ھاشمی ڕەفسەنجانی، خومەینی لە بنەڕەتدا لە ساڵی ١٩٨٤دا ڕازی بووە کە بەکارھێنانی دروشمەکە ڕابگیرێت. لێدوانەکەی ڕەفسەنجانی لەلایەن نەیارە توندڕەوەکانیەوە ڕەتکرایەوە کە وتیان «ئیمام لە بەدرێژایی ژیانی ئەمریکای بە شەیتانی گەورە ناوبردووە. ئەو پێی وابوو کە ھەموو کێشەکانی موسڵمانان بەھۆی ئەمریکاوەیە». بەگوێرەی گۆڤاری پۆلیتیکۆ، دوای ھێرشەکانی ١١ی ئەیلوول، ڕێبەری باڵای ئێران عەلی خامنەیی «دروشمە ئاساییەکانی مەرگ بۆ ئەمریکای لە نوێژەکانی ھەینیدا» بە شێوەیەکی کاتی ڕاگرت.

لە ٢٩ی ئازاری ٢٠١٣، لە کاتی گردبوونەوەیەکی گشتیدا لە گۆڕەپانی کیم ئیل سونگ لە پیۆنگیانگ لە کۆریای باکوور بۆ پشتگیریکردن لە بانگەوازی کیم جۆنگ ئون بۆ چەک، بەشداربووان ھاواریان دەکرد «مەرگ بۆ ئیمپریالیستەکانی ئەمریکا».

لە ٢١ی ئازاری ٢٠١٥، خامنەیی لە کاتی وتاردان لە گردبوونەوەیەکی گشتیدا لە ئێران لە کاتی جەژنی نەورۆزدا، پشتگیری لە دەستەواژەی «مەرگ بۆ ئەمریکا» کرد و ھاواری کرد. لە بەیاننامەیەکدا کە لە ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ لە ماڵپەڕەکەیدا بڵاوکراوەتەوە، خامنەیی وتی: «پێویست بە گوتن ناکات کە دروشمەکە بەواتای مەرگ بۆ نەتەوەی ئەمریکا نایەت؛ ئەم دروشمە بەواتای مەرگ بۆ سیاسەتەکانی ئەمریکا و مەرگ بۆ لووتبەرزی دێت».

لە ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧، لە کاتی ڕۆژی قودسدا، خۆپیشاندەران ھاواریان دەکرد «مەرگ بۆ ئەمریکا» و «مەرگ بۆ ئیسرائیل». لە ٢٥ی نیسانی ٢٠١٨، ئێران ڕای گەیاند کە ئیمۆجییەکی «مەرگ بۆ ئەمریکا» لە ئەپڵیکەیشنێکی نامەنووسینی ناوخۆیدا دەخرێتە نێو بەرنامەکەوە. لە ٩ی ئایاری ٢٠١٨، ئاڵایەکی ئەمریکا لەناو پەرلەمانی ئێراندا لەناو ھاواری «مەرگ بۆ ئەمریکا» سووتێنرا، دوای کشانەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە ڕێککەوتنی ئەتۆمی لە سەردەمی سەرۆک دۆناڵد ترامپ. لە ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨، لویس فەراخان، ڕێبەری گرووپی ئایینی نەتەوەی ئیسلام، لە کاتی گەشتێکی ھاوپشتی بۆ ئێران، پێش ئەو سزایانەی کە چاوەڕوان دەکرا لەلایەن ئیدارەی ترامپەوە بەسەر ئێراندا بسەپێنرێت، سەرکردایەتی دروشمێکی «مەرگ بۆ ئەمریکا»ی کرد.

زۆرێک لە خۆپیشاندەرانی دژ بە حکوومەتی ئێران، چ لە ناوەوە و چ لە دەرەوەی ئێران، دەستەواژەی ھاوشێوەیان بۆ خۆپیشاندان دژی حکوومەتی تیۆکراتی بەکارھێناوە. دروشمەکانی وەک «مەرگ بۆ خامنەیی»، «مەرگ بۆ دیکتاتۆر» و «مەرگ بۆ کۆماری ئیسلامی» لەو بۆنانەدا وتراونەتەوە، کە دوایینیان خۆپیشاندانەکانی مەھسا ئەمینی بوو کە لە ئەیلوولی ٢٠٢٢ دەستیپێکرد. ھەروەھا خۆپیشاندەران ڕەتیانکردەوە بەسەر ئاڵا گەورەکانی ئەمریکا و ئیسرائیلدا بڕۆن کە لەسەر زەوی زانکۆکان کێشرابوون، کە لەلایەن سەرۆکی ئەو کاتە ترامپ لە ساڵی ٢٠٢٠دا ستایش کرا. لە مەراسیمی بەخاکسپاردنی قاسم سولەیمانی، دروشمی «مەرگ بۆ ئەمریکا» لە زۆرێک لە ماتەمگێڕان لە سەرانسەری بەغدا، ئیسلاماباد، کەراچی و زۆر شاری دیکە دەبیسترا.

لە گردبوونەوەی ڕۆژی قودسی ساڵی ٢٠٢٤ لە دیربۆرن لە میشیگان، ھەندێک لە ئامادەبووان دروشمی «مەرگ بۆ ئەمریکا»یان دەوتەوە لە وەڵامی وتارە دژە ئەمریکییەکانی یەکێک لە قسەکەرەکان. دواتر ڕێکخەرانی گردبوونەوەکە وتیان دروشمەکان «ناڕەوا» و «ھەڵە» بوون، و سەرۆکی شارەوانی دیربۆرن عەبدوڵڵا حەمموود وتی دروشمەکان «قبووڵنەکراون و بە پێچەوانەی دڵی ئەم شارەیە».