بەدرە (شارستان)

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search
بەدرە
شارستان
Ilam sharestan.png
بەدرە is located in کوردستان
بەدرە
بەدرە
شوێنگەی لە کوردستاندا
بەدرە is located in Iran
بەدرە
بەدرە
شوێنگەی لە ئێراندا
پۆتانەکان: ٣٣°٠٠′N ٤٧°٠٠′E / ٣٣.٠٠٠°N ٤٧.٠٠٠°E / 33.000; 47.000پۆتانەکان: ٣٣°٠٠′N ٤٧°٠٠′E / ٣٣.٠٠٠°N ٤٧.٠٠٠°E / 33.000; 47.000
وڵات  کوردستان
پارێزگا پارێزگای ئیلامی ئێران
شارستان بەدرە
ژمارەی دانیشتووان (٢٠٠٦)
 • سەرجەم ۱۶٬۴۷۸
زمان و ئایین
 • زمان کوردی (فەیلی)
 • ئایین شیعە
کۆدی تەلەفۆن ۰۸۴

شارستانی بەدرە یا بەیرە یەکێک لە شارستانەکانی(قەزا) پارێزگای ئیلامی ڕۆژهەڵاتی کوردستانە و ناوەندەکەی شاری بەدرەیە. بەدرە ٣٨ کیلۆمەتر لە شاری دەڕەشار دوورە.

مێژوو[دەستکاری]

بەدرە ساڵی ١٣٤٧ی هەتاوی(١٩٦٨ی زایینی) لە ناوچەیەکی گوندیی بۆ بەشی بەدرە و ناوچەی شاری بەدرە گۆڕدرا[١] و تا ساڵی ١٣٩٢ی هەتاوی(٢٠١٣ز) بەپێی دابەشکردنەکانی وڵاتی ئێران بەشێک لە شارستانی دەڕەشار بوو بەڵام لە ٢٠١٣ بەولاوە وەک شارستانێکی سەربەخۆ لە شارستانی دەڕەشار جیا کرایەوە.

جوگرافیا[دەستکاری]

ناوچەی جوگرافیی بەدرە بە درێژیی و پانایی نزیک ٧٠ لە ٩ کیلۆمەتر و ڕووبەری ٦٢٥ کیلۆمەتری دووجێ، سروشتێکی کوێستانی و دارستانی هەیە و نزیکەی ٨٠ لە سەدی ناوچەکە بە لێڕە چڕەکانی بەڕوو داپۆشراوە.[٢] بڵیندترین خاڵی بەرزایی ئەم شارستانە لوتکەی وەرزەڕین بە بەرزایی ٣٢٠٠ مەتر لە ئاستی دەریایە. مەودای نێوان بەدرە تا ناوەندی پارێزگە واتە ئیلام ٧٠ کیلۆمەترە.

دابەشکاری[دەستکاری]

  • بەشەکانی شارستانی بەدرە:
    • بەشی ناوەندی
    • بەشی هندەمینی

ناوەندی شار: بەدرە

  • کۆمەڵە گوندەکانی بەشی ناوەندی:
    • کۆمەڵە گوندی دووسان

زمان[دەستکاری]

زمانی دانیشتووانی شارستانی بەدرە کوردییە و بە دیالێکتی کوردیی باشووری و زاری فەیلی(ئیلامی) قسە دەکەن. [٣]

ژمارەی دانیشتووان[دەستکاری]

بەپێی سەرژمێری ناوەندی ئاماری ئێران، ژمارەی دانیشتووانی شارستانی بەدرە لە ساڵی ٢٠٠٦، ١٦٥١٧ کەس بووە[٤]

دیمەنی گەشتیاری[دەستکاری]

دیمەنی مێژوویی[دەستکاری]

تەپەکانی لارت[دەستکاری]

تەپەی لارت

تەپەکانی لارت هی سەردەمی ساسانی - سەردەمانی پاش ئیسلامن و لە شارستانی بەدرە، بەشی ناوەندی شارستانی بەدرە، گوندی ئاوهەری خواری هەڵکەوتوون و وەک ئاسەواری نەتەوەیی ئێران تۆمار کراوە.[٥]

ئاسەواری دۆڵی دەربەند[دەستکاری]

ئاسەواری دۆڵی دەربەند هی سەردەمانی ساسانی- سەدەکانی سەرەتایی پاش ئیسلامین و لە شارستانی بەدرە بەشی هندەمینی، گوندی گەچ کۆبان و ٣ کیلۆمەتری گەرووی دەربەند هەڵکەوتوون و وەک ئاسەواری نەتەوەیی ئێران تۆمار کراون.[٦]

دیمەنی سروشتی[دەستکاری]

لە ناوچە سەرنجڕاکێشەکانی ئەم هەرێمە گوندی کەم، دۆڵی ڕازیانە و تاڤگەی دەربەند و کوێستانی کەڤەرە کە لە زستانەوە تا کۆتایی وەرزی بەهار بەفری پێوەیە.[٧]

دەریاچەی بەنداوی سەیمەڕەش لە دیمەنە سەرنجڕاکێشەکانی شارستانی بەدرەیە.

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  1. ^ غەفور، عەبدوڵڵا, فەرهەنگی جوگرافیایی کوردستان, (دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم, ٢٠٠٢), ل٢٣.
  2. ^ اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳ خ.
  3. ^ کریمی دوستان، غلامحسین, کردی ایلامی: بررسی گویش بدره , (انتشارات دانشگاه کردستان, ١٣٨٠), شابک : 964-7425-01-5.
  4. ^ «سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۸۵، جمعیت تا سطح آبادی‌ها بر حسب سواد» ‎(فارسی)‎.
  5. ^ «سازمان میراث فرهنگی و صنایع‌دستی و گردشگری».
  6. ^ «دانشنامهٔ تاریخ معماری ایران‌شهر»[بەستەری مردوو][بەستەری مردوو].
  7. ^ «با پیگیری‌های مصرانه دکتر احمدی، بخش بدره به شهرستان ارتقاء یافت/هندمینی به بخش مستقل» Archived ٦ی ئازاری ٢٠١٦, لە وەیبەک مەشین..