بۆ ناوەڕۆک بازبدە

ڤێرا ڕۆبین

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
ڤێرا ڕۆبین
بە ئینگلیزی: Vera Rubin
لەدایکبوون٢٣ی تەممووزی ١٩٢٨
فیلادێلفیا، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
مردن٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦(٢٠١٦-١٢-٢٥) (٨٨ ساڵ ژیاوە)
پرینستۆن، نیو جێرزی، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
ناوی کاتی لەدایکبوونVera Florence Cooper
ھاوسەرRobert Joshua Rubin
منداڵKarl Rubin، Judith Young
زمانەکانی ئاخاوتنزمانی ئینگلیزی
زمانی نووسینزمانی ئینگلیزی
پیشەفیزیکزان، ئەستێرەناس، زانستیار
بواری کارئەستێرەناسی، ستێرفیزیک، کۆسمۆلۆجی، ماددەی تاریک
شوێنی کارکردنزانکۆی جۆرج تاون
پەروەردەزانکۆی جۆرج تاون، زانکۆی کۆرنێل، Vassar College
ڕاوێژکاری دکتۆراGeorge Gamow
ئایینجوویەتی

ڤێرا کووپەر ڕۆبین (بە ئینگلیزی: Vera Rubin؛ ٢٣ی تەممووزی ١٩٢٨–٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦) ژنە ئەستێرەناسیی ئەمریکی بوو. ئەو ناسراوە بەوەی توانی ماددەی تاریک بسەلمێنێت، کاتێک توێژینەوەی لەسەر بارستای ٢٠٠ گەلەستێرە ئەنجامدا.[١][٢]

سەرەتای ژیان

[دەستکاری]

ڤێرا ڕۆبین لە ڕۆژی ٢٣ی تەممووزی ١٩٢٨، لە فیلادیلفیا، پەنسیلڤانیا لەدایکبوو. ئەو خووشکە بچووکی ماڵەوەیان بوو، لەناو دوو خووشکی دیکەیدا. دایک و باوکی جوو بوون کە لە ڕۆژھەڵاتی ئەورووپاوە بەرەو ئەمریکا کۆچیان کردبوو. باوکی فیلیپ کووپەر خەڵکی ڤیلننیوس، لیتوانیا بوو. باوکی ناوی خۆی گۆڕی بوو بۆ ئەوەی کاربکات، ئەو ئەندازیاری کارەبا بوو.[٣] دایکی ڕۆس ئەپلیباوم خەڵکی بێسارابیا، مۆڵدۆڤا بوو. دایک و باوکی بەیەکەوە لە کۆمپانیای بێڵ کاریان دەکرد، ھەر ئەوەش ھۆکاربوو کە یەکتری ببینن و دوایی ھاوسەرگیری بکەن. خێزانەکە لە ساڵی ١٩٣٨ بەرەو ئەمریکا کۆچیان کرد. کە ئەوکاتە ڤێرا تەمەنی دە ساڵان بوو.[٢]

ڤێرا ھەر لە تەمەنی زوو حەزی بە زانست و ئەستێرەناسیی بوو، ئەو لەگەل باوکی تێلسکۆپێکیان دروستکرد، بەمەش ڤێرا چاودێری بەردی ئاسمانی دەکرد.[٤][٥][٦]

خوێندن

[دەستکاری]

لە ساڵی ١٩٤٤، ڤێرا خوێندنی ئامادەیی لە کۆلێجی کۆلێدجی سنیۆر تەواوکرد.[٥] لە ساڵی ١٩٤٤، بڕواننامەی لە ئەستێرەناسیی وەرگرت.[٤] دواتر ویستوویەتی درێژە بەخوێندن بدات لە زانکۆی پرینستۆن،[٧][٨] بەڵام بەھۆی ڕەگەزەکەیەوە وەرنەگیرا، ئەو زانکۆیە بۆ ماوەی ٢٧ ساڵ ھیچ ژنێکی وەرنەگرت بوو.[٩] دواتر پێشنیارێکی زانکۆی ھارڤاردی ڕەتکردەوە، ھاوسەرگیری لەگەڵ ڕۆبێرت جۆشوا ڕۆبین کرد، کە دەرچوویەکی زانکۆی کۆرنێل بوو.[٤]

دواتر چووە زانکۆی ئۆرێل، لەوێ لە ساڵی ١٩٥١ بڕواننامەی ماستەر لە ئەستێرەناسیی وەرگرت.[٥][١٠] دواتریش لە زانکۆی جۆرج واشینگتن، خوێندنی دکتۆرای لە بواری ئەستێرەناسیی تەواوکرد، ئەوێ تاکە زانکۆی پایتەخت بوو کە لەبواری ئەستێرەنناسیی بتواندرێت دکتۆرای لێ بخوێندرێت.[١١]

سەرچاوەکان

[دەستکاری]
  1. ↑ Hojan (١١ی شوباتی ٢٠١٩). «ڕۆژی جیھانیی ″ژنان و کچان لە زانستدا″». ڕێکخراوەی زانستی فەرھەنگیی ھۆژان. لە ١٢ی ئازاری ٢٠٢١ ھێنراوە.
  2. 1 2 Overbye، Dennis (٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦). «Vera Rubin, 88, Dies; Opened Doors in Astronomy, and for Women». The New York Times. لە ٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦ ھێنراوە.
  3. ↑ Bartusiak، Marcia (١٩٩٣). Through a Universe Darkly: A Cosmic Tale of Ancient Ethers, Dark Matter, and the Fate of the Universe. Toronto, Ontario, Canada: HarperCollins Canada. لاپەڕە needed. ژپنک ٩٧٨-٠-٠٦-٠١٨٣١٠-٣. لە ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦ ھێنراوە.
  4. 1 2 3 Irion، Robert (٢٠٠٢). «The Bright Face behind the Dark Sides of Galaxies». Science. ٢٩٥ (5557, February 8): ٩٦٠–٩٦١. doi:١٠.١١٢٦/science.٢٩٥.٥٥٥٧.٩٦٠. PMID ١١٨٣٤٨٠١. S2CID ٤١٨٩١٨٨١.
  5. 1 2 3 Schudel، Matt (٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦). «Vera Rubin, astronomer who proved existence of dark matter, dies at 88». Washington Post. لە ٧ی تەممووزی ٢٠١٧ ھێنراوە.
  6. ↑ Scoles، Sarah (٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦). «How Vera Rubin Discovered Dark Matter». Astronomy Magazine. لە ٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦ ھێنراوە.
  7. ↑ «1996 November 8 meeting of the Royal Astronomical Society». The Observatory. ١١٧: ١٢٩–١٣٥. حوزەیرانی ١٩٩٧. Bibcode:١٩٩٧Obs...١١٧..١٢٩. {{cite journal}}: |bibcode= length بپشکنە (یارمەتی)
  8. ↑ Overbye، Dennis (٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦). «Vera Rubin, 88, Dies; Opened Doors in Astronomy, and for Women». The New York Times.
  9. ↑ Domonoske، Camila (٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦). «Vera Rubin, Who Confirmed Existence Of Dark Matter, Dies At 88». NPR News. لە ٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦ ھێنراوە.
  10. ↑ Larsen، Kristine (١ی ئازاری ٢٠٠٩). «Vera Cooper Rubin». Jewish Women: A Comprehensive Historical Encyclopedia. Brookline, Massachusetts, US: Jewish Women's Archive. لە ٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦ ھێنراوە.
  11. ↑ Popova، Maria (١٨ی نیسانی ٢٠١٦). «Pioneering Astronomer Vera Rubin on Women in Science, Dark Matter, and Our Never-Ending Quest to Know the Universe» (journalist blog). Brain Pickings. لە ٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦ ھێنراوە.
وەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=ڤێرا_ڕۆبین&oldid=1532902»