ئەم وتارە ھەتیوە. بە زیادکردنی بەستەرێک لە وتارێکی پەیوەندیدارەوە یارمەتی بدە

ماددەی تاریک

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
باز بدە بۆ: ڕێدۆزی، گەڕان
وێنەیەك كە بەتیشكی سینی گیراوە لەلایەن ROSAT كە كڵپەی گازەكان دەردەكەوێ لەئەنجامی راكێشانیان لەلایەن هێزیكی گەورەی كۆمەڵێك پۆلە گەلەئەستێرەوە بەڵام هێزی راكێشان كۆمەڵە هێزێكی گەورە تێپەر دەكا دواتریش هێزێكی زیاتر كە هۆكارەكەی ماددەی تاریكە.

ماددەی تاریک یان ماددەی نادیار یان ماددەی رەش لە زانستی گەردوونناسیدا ماددەیەکی گومانکراوە بۆ لێکدانەوەی بەشێکی گەورەی بارستایی گەردوون . ناتوانرێ بەبەکارھێنانی تەلیسکۆپەکان راستەوخۆ ماددەی تاریک ببینرێ لەکاتێکدا کە نەدەنێردرێ و نە رووناکیش ھەڵدەمژێ یاخود ھەر تیشکدانەوەیەکی تری کارۆموگناتیسی لەھەر ئاستێکی گرنگ. لەجیاتی ئەوە پەنادەبردرێتە بەر بوونی ماددەی تاریک  و تایبەتمەندیەکانی لەمەر  شوێنەواری ھێزی ڕاکێشان کە جێبەجێ دەکرێ لەسەر ماددەی بینراو، تیشکدانەوە، بینای گەردوونی گەورە.

بەگوێرەی تیمی رەوانەکراوی بلانک وە پاڵپشت بەنموونەی پێوەری زانستە گەردوونیەکان  کۆمەڵێک ھێز-بارستایی لە گەردوونی زانراو ماددەی ئاساییان تێدایە بەرێژەی ٤٫٩٪ ، ماددەی تاریک بەرێژەی ٢٦٫٨٪،وە ھێزی تاریکیش بەرێژەی ٦٨٫٣٪.

وە بەم شێوەیە ماددەی تاریک رێژەی ٨٤٫٥٪ پێکدێنێت لەکۆی ماددەی گەردوونی لەکاتێکدا وزەی تاریکی و ماددەی تاریکی رێژەی ٩٥٫١٪ ناوەرۆکی گشتی گەردوون پێکدێنێ .[١]

پەراوێز[دەستکاری]