ساموێل بێکیت

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
باز بدە بۆ: ڕێدۆزی، گەڕان
ساموئێل بێکێت
Samuel Beckett
لەدایکبوون ١٩٠٦
مردن ١٩٨٩
پیشە نووسەر، شاعیر و دراماتورژ
نەتەوە فەڕەنسی

ساموێل بارکلەی بیکێت (بە فەڕەنسی: Samuel Beckett، ماوەی ژیان:١٣ی نیسانی ١٩٠٦ لە دوبلین تاڪوو ٢٢ی ڪانوونی یەڪەمی ١٩٨٩ لەپاریس) یەڪێڪە لە بەناوبانگترین نووسەرەڪانی ئێرلەندا و جیھان، ساموێل ڕۆماننووس و سیناریۆنووس و دەرھێنەری شانۆگەرییە. ولیەمی باوڪی مەساح بووە، و "ڕوی" دایڪیشی پێش ئەوەی شوو بڪات ڪاری پەرستاری ڪردووە، برا گەورەی ساموێل ناوی "فرانڪ" بووە، ئەو توندوتیژیە ئاینیەی ڪە دایڪی بەرامبەر ئەم دوو ڪوڕەی ڪردووە، وایڪرد ڪە بیڪێت لە قوڵایی ناخیدا توڕەبوون و ڕق و قینەیەڪی زۆری بەرامبەر بە تیۆلۆژیا و ھەروەھا بەرامبەر بە دایڪی ھەبێت تا ماوەیەڪی زۆر.

خوێندن[دەستکاری]

بیڪێت لە ھەمان ئەو قوتابخانەیە خوێندویەتی ڪە (ئۆسڪار وایڵد) تێیدا خوێندوویەتی، لە ساڵی ١٩٣٢ چۆتە زانڪۆی (ترنتی) ڪە لەو سەردەمەدا زانڪۆیەڪی بەناوبانگ بووە لە دبلن، وە خەریڪی خوێندنی ھەردوو زمانی فەرەنسی و ئینگلیزی بووە لە زانڪۆی ناوبراو، دوواتر و لە ساڵی ١٩٢٧ بەڪالۆریۆس و لە ساڵی ١٩٣١ ماستەری لە ھونەر وەرگرتووە. ھەروەھا بیکێت دوو ساڵ لە فەرەنسا زمانی ئینگلیزی داوەتەوە.

بیڪێت و جێمس جۆیس[دەستکاری]

بیڪێت ھەر لە فەرەنسا (جێمس جۆیس) دەناسێت، ڪە دوواتر دەبێتە یەڪێڪ لە ھاوڕێ دڵسۆزەڪانی، ئەو قسەیە ڕاست نیە ڪە ئەڵێن بیڪێت بۆتە سڪرتێری جۆیس، ھێندە ھەیە بیڪێت بۆتە ھاوڕێیەڪی نزیڪی ئەو، وە لەبەر ئەوەی جێمس جۆیس چاوی بە تەواوی ڪـز ببون، بۆیە بۆ نووسینەوەی ڪارە ئەدەبیەڪانی ناچار پەنای دەبردە بەر ئەدیبە لاوەڪان، لێرەوە بیڪێت یەڪێڪ بووە لەو ئەدیبە لاوانەی ڪە یارمەتی نووسینەوەی ڪارە ئەدەبیەڪانی جێمس جۆیسی داوە. ساموێل بیڪێت تا ڕاددەی پەرستن سەرسام بووە بە جۆیس، تەنانەت لە شێوازی جگەرە ڪێشان و مەی خواردنەوەش لاسایی جۆیسی ڪردۆتەوە، ھەمان ئەو پێڵاوانەشی لەپێ ڪردووە ڪە ئەو لەپێی ڪردوون.

بیڪێت و خۆشەویستی[دەستکاری]

ئەم سەرسامبوون و نزیڪبوونەوەی بیڪێت لە جێمس جۆیس وایڪرد ڪە لوسیای ڪچی جۆیس پەیوەندی خۆشەویستی ببەستێت لەگەڵ بیڪێتی لاو، ڪە لوسیا نەخۆشی دەرونیشی ھەبووە. ساموێل بیڪێت ماوەیەڪی ڪەم پێش مردنی، ھەستا بە سووتاندنی تەواوی ئەو نامانەی ڪە لەگەڵ لوسیا ئالوگۆڕیان ڪردبوو، لە ئەرشیفەڪەی خۆیدا تەنیا یەڪ وێنەی لوسیای ھێشتۆتەوە ڪە لە ڪاتی سەماڪردندا ڪێشراوە.

بیڪێت و شیعر[دەستکاری]

ساموێل بیڪێت لە ساڵی ١٩٣٠ یەڪەم ڪۆمەڵە شیعری خۆی بڵاوڪردەوە، ئەم ڪۆمەڵە شیعرەی لەژێر ڪاریگەری نووسینەڪانی فەیلەسوفی گەورە (ڕێنیە دیڪارت)دا نووسیوە، بیڪێت تاوەڪوو ڪۆتایی ژیانی لەژێر ڪاریگەری ئەم فەیلەسوفە بووە. و جگە لە نووسینی شیعر، چەندین شیعری ئیتاڵی و فەرەنسی وەرگێڕاوە، ئەوەی جێگای سەرسوڕمانە ئەوەیە ڪە ڕەنگە بیڪێت یەڪەم ڪەس بوبێت ھەندێڪ شیعری شاعیرانی سوریالی فەرەنسی وەرگێڕابێتە سەر زمانی ئینگلیزی، وەڪ ئەندرێ بریتۆن و پۆل ئێلوار. ھەروەھا بیڪێت ڪۆمەڵە شیعری ڕامبۆ و شاعیری ئیتاڵی (ئۆجینیۆ مۆنتالی) وەرگێڕاوە. بیڪێت لە پیریدا سەبارەت بە قۆناغەڪانی ژیانی و قۆناغی وەرگێڕانی شیعری شاعیران دەڵێ: لەو سەردەمەدا من گەنج بووم و لە توانامدا نەبووە خۆم ھیچ بڪەم، بەم ڪارە ویستومە شتێڪ ئەنجام بدەم.

بیڪێت و شانۆنامە بەناوبانگەڪە[دەستکاری]

شانۆنامەی (لە چاوەڕوانی گۆدۆدا) یەڪێڪە لە بەناوبانگترین شانۆنامەڪانی جیھان، ڪە بیڪێت نوسەرەڪەیەتی، بەھۆی ئەم شانۆنامەیەشەوە ناوبانگێڪی زۆری دەرڪرد، ڪە بۆ یەڪەمین جار و لەساڵی ١٩٥٣ لە ھۆڵی شانۆیی (بابیلۆن) لە پاریس نمایشڪرا. بیڪێت سەبارەت بە نوسینی شانۆنامەڪە دەڵێت: لە ماوەی چوار مانگ و بە قەڵەمێڪی ڕەسساس و لەسەر یەڪێڪ لە تێنووسەڪانی قوتابخانە نووسیم.

بیڪێت و زامدار بوون[دەستکاری]

لە ساڵی ١٩٣٨دا، بیڪێت و یەڪێڪ لە ھاوڕێڪانی بە شەقامێڪی پاریس پیاسە دەڪەن، لەناڪاو سواڵڪەرێڪ بێ ھیچ ھۆڪارێک چەقۆیەڪ لە بیڪێت ئەدات، چەقۆڪە ھێندەی نامێنێ بگاتە سەر دڵی و بیڪوژێ، دووای ئەوەی ڪە بیڪێت چاڪدەبێتەوە، بۆ مەبەستی زانینی ھۆڪاری بریندار ڪردنەڪە سەردانێڪی زیندان دەڪات و لە ھۆڪاری ئەم ڪارە دەپرسێت و سواڵڪەرەڪەش لە وەڵامدا دەڵێ: گەورەم داوای لێبووردن دەڪەم، نازانم لەبەرچی ئەم ڪارەم کرد. ئیتر بیڪێت لە سواڵڪەرەڪە خۆشدەبێت. ڕەنگە ئەم ڕووداوە ھۆڪارێڪ بوبێت بۆ ئەو تێڕوانینە بێھودەییەی بیڪێت ڪە بۆ جیھان ھەیبوو، وەک زانراویشە بیڪێت پێشەنگی شانۆنامەی بێھودەییە.

بیڪێت و نۆبڵ[دەستکاری]

لە ساڵی ١٩٦٩دا، پاداشتی نۆبڵ وەردەگرێت، بیڪێت لەوڪاتەدا لەگەڵ ژنی دووەمی ڪە ناوی (سوزان) بوو، لە پاریس دەبن، ڪاتێڪ ژنەڪەی ھەواڵی وەرگرتنی پاداشتەڪە دەبیستێت دەڵێ: وای لەم ڪارەساتە! چونکە وا تێگەیشتبوو وەرگرتنی ئەو پاداشتە ھەموو شێوازی ژیانیان ھەڵدگەڕێنێتەوە ڪە لەسەری ڕاھاتبوون. بیڪێت بۆ ئەوەی نەڕوات پاداشتەڪە وەربگرێت، خۆی لە یەڪێڪ لە گوندەڪانی تونسدا حەشار دەدات، و یەڪێڪ لە ھاوڕێڪانی و لە ھەمان ڪاتیشدا بڵاوەڪاری بەرھەمەڪانیشی بوو بە ناوی(جیرۆم لاندۆن) دەنێرێت، لەگەڵ ئەوەشدا بیڪێت دوواجار سوپاسی ئەڪادیمیای سویدی ڪرد. بیڪێت ھاوڕێڪەی ڕاسپاردبوو سەرجەم بەھای پاداشتەڪە ڪە دەیڪردە نزیکەی ٧٣ ھەزار دۆلار، بۆ ھونەرمەندە موحتاجەڪان خەرجبڪات.

دوا ساتەڪانی بیڪێت[دەستکاری]

لە ساڵی ١٩٨٩دا، و دوای مردنی ھاوسەرەڪەی، ساموێل بیڪێتی پیر دەگوازرێتەوە بۆ خەڵوەتگەیەڪی پیری، و لە ھەمان خەڵوەتگە و لە ٢٢ی دیسێمبەری ھەمان ساڵ ڪۆچی دوایی دەڪات. بیڪێت لە دوا مانگەڪانی ژیانیدا زمانی لەگۆ ڪەوتوە و نەیتوانیوە قسە بڪات. بیڪێت و ھاوسەرەڪەی لە گۆڕستانی (مۆنبرناس)ی پاریس نێژراون، لە نزیک گۆڕە ساددە و ساڪارەڪەی ھەردووڪیانەوە، بە تەنھا تاقە دارێڪ ڕواوە، وەڪ ئەو دارە تەنھایەی لە شانۆنامەی (لە چاوەڕوانی گۆدۆدا) ھەیە.

سەرچاوەڪان[دەستکاری]