بۆ ناوەڕۆک بازبدە

دوورگەکانی سولەیمان

دەستکاریی گرێدانەکان
لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
دوورگەکانی سولەیمان
بە ئینگلیزی: Solomon Islands
بەشێکە لەMelanesia
دامەزران١ی کانوونی دووەمی ١٩٧٨
ناو بە زمانی فەرمیSolomon Islands
خوێندنەوەی ئای پی ئەیˈsɑːlumunœɪənə
ناونراوە لەدوایسولەیمان
زمانی فەرمیزمانی ئینگلیزی
سروودی نیشتمانیGod Save Our Solomon Islands
Cultureculture of the Solomon Islands
دروشمTo Lead is to Serve، Seek the unexplored، A fo ben, bid bont
کیشوەرئۆقیانووسیا، ئۆقیانووسیا
وڵاتدوورگەکانی سولەیمان
پایتەختHoniara
ناوچەی کاتیUTC+11:00، Pacific/Guadalcanal
ناوچەی جوگرافیMelanesia
پۆتانی شوێن٩°٢٨′٠″S ١٥٩°٤٩′٠″E
Coordinates of geographic center٩°٣٨′٤٥″S ١٦٠°٩′٢٢″E
Coordinates of easternmost point١١°٥٥′٠″S ١٧٠°١٢′٠″E
Coordinates of northernmost point٥°١′١٢″S ١٥٩°١٩′١٢″E
Coordinates of westernmost point٧°٢٣′١٥″S ١٥٥°٣٣′٣٠″E
بەرزترین خاڵMount Popomanaseu
نزمترین خاڵئۆقیانووسی ئارام
پۆستی سەرۆکی دەوڵەتmonarch of the Solomon Islands
سەرۆکی حکوومەتچارڵسی سێیەم
نووسینگەی بەڕێوەبردنPrime Minister of the Solomon Islands
سەرۆکJeremiah Manele
ئەنجومەنی یاسادانەرNational Parliament of Solomon Islands
Central bankCentral Bank of Solomon Islands
دانیشتووان٦١١٬٣٤٣
دراوSolomon Islands dollar
ھاوسنوورە لەگەڵفیجی، پاپوا گینێی نوێ، ڤانواتوو، ئوسترالیا، فەڕەنسا
Driving sideleft
Electrical plug typeAS/NZS 3112، BS 1363
جێگەی دەگرێتەوەBritish Solomon Islands
ڕووبەر٢٨٬٤٠٠٫٠ کیلۆمەتر چوارگۆشە
وێبگەhttps://solomons.gov.sb
ھاشتاگSolomonIslands
پاوانی ئینتەرنێتی.sb
وەسفی ئاڵائاڵای دوورگەکانی سولەیمان
وەسفی نیشانcoat of arms of the Solomon Islands
جوگرافیای ئەم بابەتەgeography of the Solomon Islands
ئابووری بابەتeconomy of Solomon Islands
دیمۆگرافیای بابەتdemographics of the Solomon Islands
Commonwealth Sport country codeSOL
کۆدی مۆبایلی وڵات540
کۆدی تەلەفۆنی وڵات+677
Emergency phone number٩١١، 988، 999
Maritime identification digits557
Map

دوورگەکانی سلێمان (بە ئینگلیزی: Solomon Islands؛ (بیبیستە)) دەوڵەتێکی سەروەرە لە ئۆقیانووسیا.

ناو

[دەستکاری]

لە ساڵی ١٥٦٨دا، دەریاوانی ئیسپانی ئالڤارۆ دێ مێندانیا یەکەمین ئەورووپی بوو کە سەردانی کۆمەڵەدوورگەی دوورگەکانی سولەیمانی کرد، بەڵام لەو کاتەدا ناوی بۆ کۆمەڵەدوورگەکە دانەنا، بەڵکو تەنیا بۆ ھەندێک دوورگەی دیاریکراو ناوی دانا. ئەگەرچی لەلایەن مێندانیایەوە ناونەنران، بەڵام دواتر لەلایەن کەسانی ترەوە بە Islas Salomón (دوورگەکانی سولەیمان) ناو بران، ئەمەش دوای ئەوەی ڕاپۆرتەکانی گەشتەکەی بە گەشبینییەوە تێکەڵ بە چیرۆکەکانی شا سولەیمانی پەرتووکی پیرۆزی دەوڵەمەند کرابوون، بەو بڕوایەی کە ئەوانە ھەمان شاری ئۆفیری ئاماژەپێکراوی پەرتووکی پیرۆزن.[١][٢][٣] لە زۆربەی سەردەمی داگیرکارییدا، ناوی فەرمیی ناوچەکە «پارێزگاریی دوورگەکانی سولەیمانی بەریتانی» بوو تا کاتی سەربەخۆیی لە ساڵی ١٩٧٨دا، کاتێک گۆڕدرا بۆ «دوورگەکانی سولەیمان» وەک چۆن لە دەستووری دوورگەکانی سولەیماندا پێناسە کراوە و وەک قەڵەمڕەوی کۆمۆنوێڵت لەژێر ئەم ناوەدا ناسێندرا.[٤][٥]

ئامرازی ناساندنی فەرمیی «the»، لە کاتی سەربەخۆیییەوە بەشێک نەبووە لە ناوی فەرمیی وڵاتەکە، بەڵام بۆ ھەموو ئاماژەکان بە ناوچەکە پێش سەربەخۆیی ماوەتەوە و ھەندێک جار لە ناوەوە و دەرەوەی وڵاتدا بەکاردێت. بە شێوەیەکی عامیانە، بە سادەیی بەم دوورگانە دەوترێت «سولەیمانەکان».[٦]

جوگرافیا

[دەستکاری]
دیمەنی ئاسمانیی دوورگەکانی سولەیمان
دوورگەی مالایتا

دوورگەکانی سولەیمان نەتەوەیەکی دوورگەیییە کە دەکەوێتە ڕۆژھەڵاتی پاپوا گینی نوێ و لە شەش دوورگەی سەرەکی و ٩٩٢ دوورگەی بچووکتر پێکھاتووە.[٧] بەشی سەرەکیی نەتەوەی دوورگەکانی سولەیمان زۆرێک لە دوورگە شاخاوییە گڕکانییەکانی کۆمەڵەدوورگەی دوورگەکانی سولەیمان دەگرێتەوە، کە بریتین لە شوازێل، دوورگەکانی شۆرتلاند، دوورگەکانی نیو جۆرجیا، سانتا ئیسابێل، دوورگەکانی ڕەسێل، دوورگەکانی نگیلا، تولاگی، مالایتا، ماراماسیکێ، ئۆلاوا، ئۆواراھا (سانتا ئانا)، ماکیرا (سان کریستۆباڵ) و دوورگەی سەرەکیی گوادالکانال. دوورگەکانی سولەیمان ھەروەھا کۆمەڵێک دوورگەی نزمی گڕکانیی دابڕاو دەگرێتەوە وەک سیکایانا، دوورگەی ڕێنیل، دوورگەی بێلۆنا، دوورگەکانی سانتا کروز و دوورگە بچووکە دابڕاوەکانی تری وەک تیکۆپیا، ئانوتا و فاتوتاکا. ئەگەرچی بۆگینڤیل گەورەترین دوورگەیە لە کۆمەڵەدوورگەی دوورگەکانی سولەیماندا، بەڵام لە ڕووی ڕامیارییەوە ھەرێمێکی خۆبەڕێوەبەری پاپوا گینی نوێیە و بەشێک لە نەتەوەی دوورگەکانی سولەیمان پێک ناھێنێت.

دوورگەکانی ئەم وڵاتە لە نێوان ھێڵەکانی پانیی ٥° و ١٣°ی باشوور، و ھێڵەکانی درێژیی ١٥٥° و ١٦٩°ی ڕۆژھەڵاتدا ھەڵکەوتوون. دووریی نێوان ڕۆژاواترین و ڕۆژھەڵاتترین دوورگەکان بریتییە لە ١٬٤٤٨ kiloمەتر (٩٠٠ mi).[٧] دوورگەکانی سانتا کروز (کە تیکۆپیا بەشێکە لێی) لە باکووری ڤانواتو ھەڵکەوتوون و بە شێوەیەکی تایبەت بە دووریی زیاتر لە ٢٠٠ kiloمەتر (١٢٠ mi) لە دوورگەکانی تری خۆیان دابڕاون.

جیۆلۆجی

[دەستکاری]

کۆمەڵەدوورگەی دوورگەکانی سولەیمان لە ئەنجامی پرۆسە تەکتۆنیکییەکاندا دروست بووە، و قۆناغە سەرەکییەکانی چالاکییە گڕکانییەکانی کە دوورگەکانیان دروست کردووە لە نێوان سەردەمەکانی ئێیۆسین و میۆسینی ناوەڕاستدا ڕوویان داوە، بەڵام جیاوازیی بەرچاویان ھەیە.[٨] چالاکبوونەوەی گڕکانەکان پێش نزیکەی ٨ ملیۆن ساڵ لەمەوبەر دەستی پێنەکردووە،[٨] و چالاکییەکانیان تا ئەمڕۆش لەگەڵ چەندین گڕکاندا بەردەوامن، لەوانەش گڕکانەکانی کاڤاچی و ساڤۆ.[٩]

کەشوھەوا

[دەستکاری]

کەشوھەوای دەریایی-کەمەرەییی دوورگەکان لە بەدرێژاییی ساڵدا زۆر شێدارە، لەگەڵ تێکڕای پلەی گەرمی ٢٦٫٥ °C (٧٩٫٧ °ف) و گۆڕانی زۆر کەم لە پلەی گەرمی یان کەشدا. مانگی حوزەیران تا ئاب ساردترین ماوەی ساڵە. ئەگەرچی وەرزەکان زۆر دیار نین، بەڵام بای باکووری ڕۆژاوای تشرینی دووەم تا نیسان بارانبارینی بەردەوامتر و ھەندێک جار توندەبا یان گەردەلوولە خولاوەکان دەھێنێت. تێکڕای بارانبارینی ساڵانە نزیکەی ٣٬٠٥٠ milliمەتر (١٢٠ in)ە. بەپێی ڕاپۆرتی مەترسیی جیھانیی ساڵی ٢٠٢١، ئەم دەوڵەتە دوورگەیییە پلەی دووەمی لە نێوان ئەو وڵاتانەدا ھەیە کە زۆرترین مەترسیی کارەساتیان لە سەرانسەری جیھاندا لەسەرە.[١٠] ئەم وڵاتە ھەروەھا یەکێکە لە پڕمەترسیترین وڵاتان بەرامبەر بە بەرزبوونەوەی جیھانیی ئاستی دەریا بەھۆی گۆڕانی کەشوھەوای دروستکراوی دەستی مرۆڤەوە.[١١]

لە ساڵی ٢٠٢٣دا، حکوومەتەکانی دوورگەکانی سولەیمان و دەوڵەتە دوورگەیییەکانی تری ژێر مەترسیی گۆڕانی کەشوھەوا (فیجی، نیووە، تووڤالوو، تۆنگا و ڤانواتو) بەیاننامەی «بانگەوازی پۆرت ڤیلا بۆ گواستنەوەی دادپەروەرانە بەرەو پاسیفیکی بێ سووتەمەنیی فۆسیلی»یان ڕاگەیاند، و داوای کۆتاییھێنان بە بەکارھێنانی سووتەمەنیی فۆسیلی و «گواستنەوەی خێرا و دادپەروەرانە»یان کرد بەرەو وزەی نوێبووەوە و بەھێزکردنی یاسای ژینگە لەگەڵ ناساندنی تاوانی ژینگەکوژی.[١٢][١٣][١٤]

ژینگەناسی

[دەستکاری]
ڕێژەی ڕووبەری دارستانەکان لە کۆی ڕووبەری وشکانیی وڵاتە ھەرە بەرزەکان (٢٠٢١). دوورگەکانی سولەیمان شەشەم بەرزترین ڕێژەی داپۆشینی دارستانیان لە جیھاندا ھەیە.

کۆمەڵەدوورگەی دوورگەکانی سولەیمان بەشێکە لە دوو ناوچەی ژینگەییی وشکانیی جیاواز. زۆربەی دوورگەکان بەشێکن لە ناوچەی ژینگەییی دارستانە باراناوییەکانی دوورگەکانی سولەیمان، کە دوورگەکانی بۆگینڤیل و بوکاش دەگرێتەوە؛ ئەم دارستانانە کەوتوونەتە ژێر کاریگەریی چالاکییەکانی دارستانەوانییەوە. دوورگەکانی سانتا کروز بەشێکن لە ناوچەی ژینگەییی دارستانە باراناوییەکانی ڤانواتو پێکەوە لەگەڵ کۆمەڵەدوورگەی دراوسێی ڤانواتودا.[١٦] ئەم وڵاتە لە ساڵی ٢٠١٩دا نمرەی تێکڕای ٧٫١٩/١٠ی لە پێوەرەکانی پاراستنی سروشتی دارستانەکاندا بەدەستھێناوە، کە بەم شێوەیە پلەی ٤٨ی جیھانی لە نێوان ١٧٢ وڵاتدا وەرگرتووە.[١٧] زیاتر لە ٢٣٠ جۆری جیاواز لە گوڵە ئۆرکیدەکان و گوڵە کەمەرەیییەکانی تر لە دوورگەکانی سولەیماندا دەدۆزرێنەوە.[١٨]

جۆری خاک لە خاکی گڕکانیی زۆر دەوڵەمەندەوە دەگۆڕێت (گڕکانەکان بە ڕادەی چالاکیی جیاواز لەسەر ھەندێک لە دوورگە گەورەکاندا ھەن) بۆ بەردی کلسینیی تاڕادەیەک ناپیت.[١٩] دوورگەکان خاوەنی چەندین گڕکانی چالاک و خەوتوون. گڕکانەکانی تیناکولا و کاڤاچی چالاکترینن.[٢٠]

لە لای باشووری دوورگەی ڤانگونو، دارستانەکانی دەوروبەری زایرا ژینگەیەکیان بۆ لانی کەم سێ جۆری ئاژەڵی زیانبەرکەوتوو دابین کردووە. ٢٠٠ دانیشتووانی ئەو ناوچەیە ھەوڵ دەدەن دارستانەکان وەک ناوچەیەکی پارێزراو ڕابگەیەندرێن بۆ ئەوەی کارەکانی بڕینەوەی درەختەکان و دەرھێنانی کانزاکانی تێدا ئەنجام نەدرێت.[٢١]

سەرژمێریی بنەڕەتیی ھەمەچەشنیی بایۆلۆژیی دەریایی لە دوورگەکانی سولەیماندا کە لە ساڵی ٢٠٠٤دا ئەنجامدرا،[٢٢] ٤٧٤ جۆری مەرجانی لە دوورگەکانی سولەیماندا دۆزییەوە لەگەڵ نۆ جۆر کە دەکرێت بۆ زانست نوێ بن. ئەم وڵاتە پلەی دووەمی لە ھەمەچەشنیی مەرجانەکان لە جیھاندا ھەیە، کە تەنیا لە دوای دوورگەکانی ڕاجا ئەمپات لە ڕۆژھەڵاتی ئیندۆنیزیادایە.[٢٣][٢٤]

ئاو و پاکوخاوێنی

[دەستکاری]

کەمیی ئاوی شیرین و نەبوونی پاکوخاوێنی گونجاو لەو ئاڵۆزکارییە (ئاڵنگارییە) بەردەوامانە بوون کە ڕووبەڕووی دوورگەکانی سولەیمان بوونەتەوە. کەمکردنەوەی ژمارەی ئەو کەسانەی بەبێ دەستڕاگەیشتن بە ئاوی شیرین و پاکوخاوێنی دەژین بۆ نیوە یەکێک بوو لە ئامانجەکانی گەشەپێدانی ھەزارەی ٢٠١٥ (MDGs) کە لەلایەن نەتەوە یەکگرتووەکانەوە لە ڕێگەی ئامانجی ٧ەوە بۆ مسۆگەرکردنی بەردەوامیی ژینگەیی جێبەجێ کرا.[٢٥] ئەگەرچی دوورگەکان بە گشتی دەستڕاگەیشتنیان بە سەرچاوەکانی ئاوی شیرین ھەیە، بەڵام ئەمە بە شێوەیەکی گشتی تەنیا لە ھۆنیارای پایتەختی دەوڵەتەکەدا بەردەستە،[٢٥] و بۆ تەواوی ساڵەکە گەرەنتی نەکراوە.

ڕاپۆرتێکی ساڵی ٢٠٢٥ جەخت لەوە دەکاتەوە کە یەک لەسەر سێی دانیشتووانەکە دەستڕاگەیشتنیان بە ئاوی خواردنەوەی سەرەتایی نییە و دوو لەسەر سێیان دەستڕاگەیشتنیان بە پاکوخاوێنیی سەرەتایی نییە.[٢٦]

بەپێی ڕاپۆرتێکی یونسێف، ھەژارترین کۆمەڵگەکانی پایتەخت دەستڕاگەیشتنیان بە شوێنی گونجاو بۆ فڕێدانی پاشماوەکانیان نییە، و پێشبینی دەکرێت ٧٠٪ی خوێندنگەکانی دوورگەکانی سولەیمان دەستڕاگەیشتنیان بە ئاوی سەلامەت و پاک بۆ خواردنەوە، شتن و فڕێدانی پاشماوەکان نەبێت.[٢٥] نەبوونی ئاوی خواردنەوەی سەلامەت لە منداڵانی تەمەن خوێندنگەدا دەبێتە ھۆی دروستبوونی مەترسیی گەورەی تووشبوون بە نەخۆشییە کوشندەکانی وەک کۆلێرا و تیفۆئید.[٢٧] ژمارەی دانیشتووانی دوورگەکانی سولەیمان کە بە ئاوی بۆرییەوە دەژین لە ساڵی ٢٠١١ەوە لە کەمبوونەوەدایە، لە کاتێکدا ئەو کەسانەی بە ئاوی بێ بۆری دەژین لە نێوان ساڵانی ٢٠٠٠ بۆ ٢٠١٠دا زیادیان کردووە، و لەو کاتەوە بەردەوام لە کەمبوونەوەدایە.[٢٨]

کەناری ئاساییی دوورگەکانی سولەیمان

سەرەڕای ئەوەش، دووھەمین بەرنامەی پەرەپێدانی لادێکانی دوورگەکانی سولەیمان، کە لە ساڵی ٢٠١٤دا پەسەند کرا و تا ساڵی ٢٠٢٠ چالاک بوو، کار بۆ گەیاندنی ژێرخان و خزمەتگوزارییە سەرەکییەکانی تر دەکات بۆ ناوچە گوندنشینەکان و گوندەکانی دوورگەکانی سولەیمان.[٢٩] بەرنامەکە ھەروەھا ھانی جوتیاران و کەرتە کشتوکاڵییەکانی تری داوە.[٢٧] گوندە لادێیییەکانی وەک بۆلاڤا، کە لە پارێزگای ڕۆژاوای دوورگەکانی سولەیماندا ھەڵکەوتووە، سیستمەکانی کۆکردنەوەی ئاوی باران و کۆگاکردنی ئاویان جێبەجێ کردووە.[٢٧] بودجەی ئەم بەرنامەیە لەلایەن چەندین دەستەی گەشەپێدانی نێونەتەوەیییەوە دابین دەکرێت وەک بانکی جیھانی، یەکێتیی ئەورووپا، و حکوومەتەکانی ئوسترالیا و دوورگەکانی سولەیمان.[٢٧]

بوومەلەرزەکان

[دەستکاری]

لە ٢ی نیسانی ٢٠٠٧دا لە کاتژمێر ٠٧:٣٩:٥٦ بە کاتی ناوخۆ (UTC+11)، بوومەلەرزەیەک بە گوڕی ٨٫١ لەسەر پێوەرەکانی Mw لە چەقی S8.453 E156.957، بە دووریی ٣٤٩ kiloمەتر (٢١٧ mi) لە باکووری ڕۆژاوای پایتەختی دوورگەکان، ھۆنیارا، و باشووری ڕۆژھەڵاتی پایتەختی پارێزگای ڕۆژاوا، گیزۆ، لە قووڵاییی ١٠ km (٦٫٢ میل) ڕووی دا.[٣٠] زیاتر لە ٤٤ پاشلەرزە بە گوڕی ٥٫٠ یان بەرزتر تا کاتژمێر ٢٢:٠٠:٠٠ بە کاتی UTC لە ٤ی نیسانی ٢٠٠٧دا ڕووی دا. لە دوای ئەوەشدا تسونامییەک کەوتەوە کە بووە ھۆی کوژرانی لانی کەم ٥٢ کەس، وێرانبوونی زیاتر لە ٩٠٠ خانوو و بێماڵکردنی ھەزاران کەس.[٣١] ھەڵکشانی زەوی کەناراوی یەکێک لە دوورگەکان بە ناوی ڕانۆنگای تا ٧٠ مەتر (٢٣٠ پێ) زیاد کرد، کە بووە ھۆی دەرکەوتنی چەندین کەناری مەرجانی.[٣٢]

لە ٦ی شوباتی ٢٠١٣دا،[٣٣] بوومەلەرزەیەک بە گوڕی ٨٫٠ لە چەقی S10.80 E165.11 لە دوورگەکانی سانتا کروز ڕووی دا و لە دوای ئەوەدا تسونامییەک بە بەرزیی تا ١٫٥ مەتر کەوتەوە. لانی کەم نۆ کەس کوژران و چەندین خانوو وێران کران.[٣٤] پێش بوومەلەرزە سەرەکەکە، زنجیرەیەک بوومەلەرزە بە گوڕی تا ٦٫٠ ڕوویاندابوو.

سەرچاوەکان

[دەستکاری]
  1. ↑ ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی نادروستی <ref>؛ ھیچ دەقێک بۆ ژێدەری "Princeton University Library" نەدراوە
  2. ↑ «Lord GORONWY-ROBERTS, speaking in the House of Lords, HL Deb 27 April 1978 vol 390 cc2003-19». Parliamentary Debates (Hansard). ٢٧ی نیسانی ١٩٧٨. لە ١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ ھێنراوە.
  3. ↑ HOGBIN, H. In, Experiments in Civilization: The Effects of European Culture on a Native Community of the Solomon Islands, New York: Schocken Books, 1970
  4. ↑ 'International Encyclopedia of Comparative Law: Instalment 37' edited by K. Zweigert, S-65
  5. ↑ The British Solomon Islands Protectorate (Name of Territory) Order 1975
  6. ↑ ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی نادروستی <ref>؛ ھیچ دەقێک بۆ ژێدەری "auto" نەدراوە
  7. 1 2 «About Solomon Islands: Location». Solomon Islands: Solomon Islands Government. لە ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
  8. 1 2 Taylor، B.؛ Benyshek، E. K. (کانوونی دووەمی ٢٠٢٤). «Oceanic Plateau and Spreading Ridge Subduction Accompanying Arc Reversal in the Solomon Islands». Geochemistry, Geophysics, Geosystems (بە ئینگلیزی). ٢٥ (1). Bibcode:٢٠٢٤GGG....٢٥١١٢٧٠T. doi:١٠.١٠٢٩/٢٠٢٣GC٠١١٢٧٠. ISSN ١٥٢٥-٢٠٢٧. {{cite journal}}: |bibcode= length بپشکنە (یارمەتی)
  9. ↑ «Solomon Islands Volcanoes». Washington DC: Smithsonian Institution Global Volcanism Program. لە ١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ ھێنراوە.
  10. ↑ «The WorldRiskReport 2021». لە ڕەسەنەکە لە ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ ئەرشیڤ کراوە.
  11. ↑ «What countries and cities will disappear due to rising sea levels?». Live Science. ٢٧ی ئازاری ٢٠٢٢.
  12. ↑ «Six Island Nations Commit to 'Fossil Fuel-Free Pacific,' Demand Global Just Transition». www.commondreams.org (بە ئینگلیزی). لە ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١ی تەممووزی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  13. ↑ «Port Vila call to phase out fossil fuels». RNZ (بە New Zealand English). ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٣. لە ١ی تەممووزی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١ی تەممووزی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  14. ↑ Ligaiula، Pita (١٧ی ئازاری ٢٠٢٣). «Port Vila call for a just transition to a fossil fuel free Pacific | PINA» (بە ئینگلیزیی ئەمەریکایی). لە ١ی تەممووزی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١ی تەممووزی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  15. ↑ «Klimatafel von Honiara / Insel Guadalcanal / Salomonen» (PDF). تێکڕاکانی کەشی بنەڕەتی (١٩٦١–١٩٩٠) لە وێستگەکانی سەرانسەری جیھان (بە ئەڵمانی). Deutscher Wetterdienst. لە ١٢ی ئایاری ٢٠١٩ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە (PDF). لە ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ ھێنراوە.
  16. ↑ ...
  17. ↑ ...
  18. ↑ Hunt، P. F. (١٩٦٩). «Orchids of the Solomon Islands». Philosophical Transactions of the Royal Society of London. Series B, Biological Sciences. ٢٥٥ (800). The Royal Society: ٥٨١–٥٨٧. Bibcode:١٩٦٩RSPTB.٢٥٥..٥٨١H. doi:١٠.١٠٩٨/rstb.١٩٦٩.٠٠٣٠. JSTOR ٢٤١٦٨٧٣. {{cite journal}}: |bibcode= length بپشکنە (یارمەتی)
  19. ↑ Lee، K. E. (١٩٦٩). «Some Soils of the British Solomon Islands Protectorate». Philosophical Transactions of the Royal Society of London. Series B, Biological Sciences. ٢٥٥ (800). The Royal Society: ٢١١–٢٥٧. Bibcode:١٩٦٩RSPTB.٢٥٥..٢١١L. doi:١٠.١٠٩٨/rstb.١٩٦٩.٠٠٠٩. JSTOR ٢٤١٦٨٥٢. {{cite journal}}: |bibcode= length بپشکنە (یارمەتی)
  20. ↑ «An Underwater Plume From Kavachi». earthobservatory.nasa.gov (بە ئینگلیزی). ١٥ی ئازاری ٢٠٢٤. لە ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
  21. ↑ Fox، Liam (٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠). «Villagers fight to preserve a rare piece of untouched forest in Solomon Islands – ABC News». ABC (Australian Broadcasting Corporation). لە ٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ ھێنراوە.
  22. ↑ Solomon Islands Marine Assessment: Technical report of survey conducted May 13 to June 17, 2004. TNC Pacific Island Countries Report No. 1/06 (Report). DC: World Resources Institute. 2006. pp. 65–109. https://www.conservationgateway.org/Documents/SolomonIslandsMarineAssessmentReport-Full.pdf. Retrieved 31 March 2021.
  23. ↑ Doubilet, David (٢٠٠٧). «Ultra Marine: In far eastern Indonesia, the Raja Ampat islands embrace a phenomenal coral wilderness». National Geographic. لە ڕەسەنەکە لە ٩ی نیسانی ٢٠٠٨ ئەرشیڤ کراوە.
  24. ↑ Jupiter، Stacy؛ McCarter، Joe؛ Albert، Simon؛ Hughes، Alec؛ Grinham، Alistair (٢٠١٩). «Solomon Islands: Coastal and Marine Ecosystems». World Seas: an Environmental Evaluation (بە ئینگلیزی). Elsevier. لاپەڕە ٨٥٥–٨٧٤. doi:١٠.١٠١٦/b٩٧٨-٠-٠٨-١٠٠٨٥٣-٩.٠٠٠٤٣-٩. ژپنک ٩٧٨-٠-٠٨-١٠٠٨٥٣-٩. لە ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
  25. 1 2 3 «Sectors». Commonwealth of Nations. لە ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ ھێنراوە.
  26. ↑ «33 percent of Solomon Islands population have no access to basic drinking water, amongst lowest in world». Islands Business. ١ی نیسانی ٢٠٢٥. لە ١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ ھێنراوە.
  27. 1 2 3 4 «Solomon Island Communities Build Potable Water Systems to Improve Livelihoods». ReliefWeb. ٥ی ئازاری ٢٠١٨. لە ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ ھێنراوە.
  28. ↑ «JMP». washdata.org. لە ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ ھێنراوە.
  29. ↑ «Projects: Solomon Islands Rural Development Program II». The World Bank. لە ڕەسەنەکە لە ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ ئەرشیڤ کراوە. لە ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ ھێنراوە.
  30. ↑ "Solomon Islands earthquake and tsunami" {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161011101050/http://www.breakinglegalnews.com/entry/Solomon-Islands-earthquake-and-tsunami |date=11 October 2016 }, Breaking Legal News – International, 4 March 2007
  31. ↑ "Aid reaches tsunami-hit Solomons" {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070407183115/http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/6520461.stm |date=7 April 2007 }, BBC News, 3 April 2007
  32. ↑ «Quake lifts Solomons island metres from the sea». لە ڕەسەنەکە لە ١٧ی نیسانی ٢٠٠٧ ئەرشیڤ کراوە.
  33. ↑ Lay، Thorne؛ Ye، Lingling؛ Kanamori، Hiroo؛ Yamazaki، Yoshiki؛ Cheung، Kwok Fai؛ Ammon، Charles J. (٢٠١٣). «The February 6, 2013 Mw 8.0 Santa Cruz Islands earthquake and tsunami». Tectonophysics (بە ئینگلیزی). ٦٠٨: ١١٠٩–١١٢١. doi:١٠.١٠١٦/j.tecto.٢٠١٣.٠٧.٠٠١.
  34. ↑ Fritz، Hermann M.؛ Papantoniou، Antonios؛ Biukoto، Litea؛ Albert، Gilly؛ Wei، Yong (١ی ئایاری ٢٠١٤). «The Solomon Islands Tsunami of 6 February 2013 in the Santa Cruz Islands: Field Survey and Modeling». Egu General Assembly Conference Abstracts: ١٥٧٧٧. Bibcode:٢٠١٤EGUGA..١٦١٥٧٧٧F. {{cite journal}}: |bibcode= length بپشکنە (یارمەتی)
ویکیمیدیا کامنز میدیای پەیوەندیداری بە دوورگەکانی سولەیمان تێدایە.
وەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=دوورگەکانی_سولەیمان&oldid=1609720»