جاش

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search

جاش یان جاھش (بە کرمانجی: Caş یان Cahş) بە واتای بەچکەی کەر بە کوردە خۆفرۆشەکانی دەگۆترێت کە لەگەڵ داگیرکەرانی وڵات لە ھەر چوار پارچەی کوردستان ھاوکاری بکەن. لە ھەندێک جار جاشەکان بە شێوەێ گرووپێکی چەکدار لە ھێزەکانی کوردنەژاد پێک ھاتنە و لە بەرامبەری ئەرتەشی کوردی ھێزێکی چەکداری سەربەستیخوازی کوردی یان خەڵکی سیڤیلی کوردی ھاوکاریان لەگەڵ حەکومەتە داگیرکەرەکانی کوردستان کردووە و کوردەکانیان کوشتووە. ئەم وشە لە چاندی گشتیی کورد ناوەڕۆکی سۆکایەتبارانەی ھەیە و بە واتای نەتەوەفرۆش و خۆفرۆش بە کار دێت.

مێژوو[دەستکاری]

لە کارەساتی ئەنفال٬ کە عەلی حەسەن ئەلمەجید فەرمانی کوژتن و تاڵانکردنی کوردەکانی دابوو٬ یەکینەکانێک لە جاشەکان پێک ھاتن کە ڕفاندنی چێڵ، پەز، بزن، پارە، چەک و تەنانەت ژنانی کوردیشیان بۆ ڕەوا بوو.

وشەی پولیسی جاش بە ھێزەکانی پولیسی ناوچەییی کوردی عێراق لە ساڵی ١٩٤٤ دەگۆترێت.

لە نیوەی دووھەمی سەدەی ٢٠ئەم، کوردەکانێک کە ھاوکاریان لەگەڵ حەکومەتی عێراق دەکرد بە جاش دەناسران. ژماری جاشەکان لە شەڕی ئێران-عێراق وەکوو چارەسەریەک بۆ پێکھینانی ھێزی چەکدار و بەشدارکردنی کوردەکان ھەت ساڵی ١٩٨٦ تا ١٥٠٬٠٠٠ کەس چوو.

ئەم جاشانە دیسان لە ڕاپەڕینی ١٩٩١ی کوردەکانی عێراق پێکھاتن. ژمارێکی لە کوردەکان دەڵێن ئێستا جاشەکان بەتەمامی بەخشێندراونە.

لە سەردەمی سەربزێویی ١٩٧٩ی کوردان لە ئێران٬ جاش بە ھێزەکانی ڕێبەرایەتیی کاتی (قیادەی مووەقەت) دەگۆترێت کە ھێزەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان بوون کە لەگەڵ حەکومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران لە داسرەواندنی ڕاپەرینی کوردەکانی ڕۆژھەڵات ھاوکاریان دەکرد. ھەروەھا لەو سەردەمە چەند گرووپی جاشی تریش وەکوو پێشمەرگە کوردە موسڵمانەکان و لێژنەی یارمەتیدانی بندەستەکان دامەزا کە خەڵکی و گرووپە شۆڕشگێرەکان جاشیان پێ دەگۆت.

لە باکووری کوردستانیش حەکومەتی تورکیا دەستەکانی جاشی پێکھێناوە کە جەردەوانیان پێ دەڵێن.

وتارەکانی دیکە[دەستکاری]