ئەلێکساندەر گراھام بێڵ

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
باز بدە بۆ: ڕێدۆزی، گەڕان
ئەلێکساندەر گراھام بێڵ
لەدایکبوون ٣ی ئازاری ١٨٤٧
ئێدینبەرە لە ئیرلەند
مەرگ ٢ی ئابی ١٩٢٢(١٩٢٢-08-0٢) (٧٥ ساڵ ژیاوە)
نۆڤا سکوشیا لە کەنەدا
ھۆکاری مەرگ شەکرە
نیشتەجێ بەریتانیا، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، و کەنەدا
ناوبانگ داھێنەری تەلەفۆن
کارە دیارەکانی داھێنانی تەلەفۆن
ھاوسەر مابێل ھابەرد
منداڵەکان چوار منداڵ (دوان لەساتی لەدایکبوون مردن)
واژۆ
Alexander Graham Bell (signature).svg

ئەلیکسەندەر گراھام بیل لە (٣ی ئازاری ١٨٤٧) لە شاری ئەدنبرە لە ئێرلەندا لەدایک بووە و لە (٢ی ئابی ١٩٢٢) لە شاری نۆڤا سکوشیا لە کەنەدا کۆچی دوایی کردووە، یەکێک بووە لە زانا ناودارەکانی جیھان لە بواری دەنگدا، داھێنەر و ئەندازیار بووە، خاوەنی دروستکردن و داھێنانی تەلەفۆنیشە. ھەریەک لە باوکی و باپیرە و برایەکی لە بواری وتووێژکردن، ڕاستکردنەوەی وتنی وشەکان، قسەکردن، و فێرکردنی کەڕوڵاڵەکان کاریان کردووە. ھاوسەرەکەی و دایکیشی، کەڕوڵاڵ بوون، ئەمەش کاریگەری خستە سەر ژیان و کاری گراھام بێڵ. لەسەرووی ئەوەش، کارکردن و گەڕانی لە بواری بیستن و قسەکردن پاڵی پێوەنا بۆ ئەنجامدانی تاقیکردنەوەی زیاتر لەسەر ئامێرەکانی بیستن، و ئەمەش وایکرد لە کۆتاییدا ئامێری تەلەفۆن دابھێنێت و یەکەم داھێنانی تۆمارکراو لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە ساڵی ١٨٧٦، بەدەست بھێنێت.

بەڵام ئەوەی سەیر بووە لە ژیانی کارکردنی داھێنەریی تەلەفۆن، رەتکردنەوەی دانانی ئەو ئامێرە بووە لە نووسینگە تایبەتەکەی خۆی، چونکە پێی وابووە دەستوەردان دروست دەکات لە کارەکانی.

کێشمەکێشم لەسەر داھێنانەکە ھەرچەندە ساڵانێکە وا باس دەکرێت، کە ئەلێکساندەر گراھام بێڵ، داھێنەری ئامێری تەلەفۆنە، بەڵام بەم دواییانە و لە سەدەی ٢١، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بە ڕەسمی، ئەو داھێنانەی لە گراھام بێڵ وەرگرتەوە و بەخشییە "ئەنتۆنیو میوچی‌"، کە لە بنەڕەتدا خەڵکی ئیتاڵیا بووە و دواتر ڕووی کردووەتە شاری "ھاڤانا"ی کوبا، و پاشان خۆی گەیاندووەتە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا.

کۆنگرێسی ئەمریکی لە ساڵی ٢٠٠٢ بە ڕەسمی دانی بەوەدا نا، کە "ئەنتۆنیو میوچی‌" داھێنەری ڕاستەقینەی ئامێری تەلەفۆنە، ئەمەش دوای (١١٣) ساڵ لە مردنی میوچی لە ساڵی ١٨٨٩ی زایینی. لە ساڵی ١٨٥٤، ھاوسەرەکەی "میوچی‌" تووشی نەخۆشی ڕۆماتیزم دەبێت، بەو ھۆیەشەوە لەسەر جێگا دەکەوێت، بۆیە میوچی ھەستا بە دروستکردنی ئامێرێکی بچووک بۆ پەیوەندیکردن لە نێوان خۆی و ھاوسەرەکەی کاتێک لە ژووری تاقیگەکەیدا کاری دەکرد، کە ئەمەش وەکو سەرەتای دروستکردنی ئامێری تەلەفۆن لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا دادەنرێت، کە بە ٢٠ ساڵ پێش داھێنانەکەی گراھام بێڵ دەکەوێت.

میوچی، داوایەک بۆ تۆمارکردنی داھێنانەکەی لە ساڵی ١٨٧١ لە نیویۆرک بەرز دەکاتەوە، بەڵام نەیتوانی داواکەی تۆمار بکات، چونکە ئەو (١٠) دۆلارەی نەبووە، کە پێویست بووە بۆ پێشکەشکردنی داواکەی بیدات، کە ئەمەش وەک لە مێژووی ڕەسمی ئیتالیا، تۆمارکراوە. دوای لە دەستدانی ھیواکانی و بەھۆی برینداربوونی لە تەقینەوەی پاپۆڕێکدا، ھاوسەرەکەی ھەڵدەستێت بە فرۆشتنی زۆربەی ناوماڵ و داھێنانەکانی میوچی بە بازرگانێک، و لە نێویشیاندا ئامێرە بچووکەکەی پەیوەندیکردنی نێوان ھەردووکیان.

دوای چاکبوونەوەی، میوچی دەچێتە لای بازرگانەکە بۆ کڕینەوەی داھێنانەکانی، بەڵام بازرگانەکە پێی ڕادەگەیەنێت، کە ئامێرە بچووکەکەی فرۆشتووە بە گەنجێک و نایناسێتەوە، و زۆربەی خەڵک لەو سەردەمەدا باسیان لەوە دەکرد ئەو گەنجە یەکێک بووە لە پیاوەکانی "ئەلێکساندەر گراھام بێڵ"، بەڵام تائێستاش بەڵگەی دروست لەسەر ئەو تۆمەتانە نییە.

کێشمەکێشمی نێوان داھێنەری ڕاستەقینەی تەلەفۆن، تائێستاش ماوە، و ئەمریکییەکان بە ڕەسمی ئەنتۆنیو میوچی بە داھێنەری تەلەفۆن دادەنێن، بەڵام وڵاتانی دیکە، "ئەلێکساندەر گراھام بێڵ" بە خاوەنی داھێنانی تەلەفۆن دەزانن، و لە نێو ئەو وڵاتانەشدا، بەریتانیا و کەنەدا بە ڕەسمی ئەوەیان ڕاگەیاند، تەنانەت پەرلەمانی کەنەدا، دانیشتنێکی بەپەلەیان بۆ ئەو مەبەستە ئەنجامدا و دواتر بە ڕەسمی ڕایگەیاند، گراھام بێڵ داھێنەری تەلەفۆنە، و کاردانەوەی پەرلەمانی کەنەدا لەوەوە سەرچاوەی گرت، کە داھێنەرەکەی تەلەفۆن ساڵانێکی زۆر لەو وڵاتە ژیاوە.

لە زۆربەی پەیوەندییەکاندا، وشەی (ئەلو) وەک سەرەتایەک بەکاردەھێنرێت، ناوبەناو لە درێژەی پەیوەندییەکانیشدا دەوترێتەوە، بەڵام لە بنەڕەتدا، وشەکە (Hello) (ھێلۆ)یە، نەک (ئەلو).

ھیلو، ناوی کچێکە، ئەو کچەش "مارگریت ھیلو"ە، کە خۆشەویستی داھێنەری ئامێری تەلەفۆنە، داھێنەرەکە (ئەلێکساندەر گراھام بێڵ) بۆ یەکەمجار کە ئامێرەکەی تاقیکردەوە، لەگەڵ خۆشەویستەکەی قسەی کرد، وتی: "ھیلو".

ئەو وشەیە بە تێپەڕبوونی کات، بوو بە (ئەلو)، زۆربەمان ناوی داھێنەری تەلەفۆن نازانین، یان لە بیرمان کردووە، بەڵام تائێستاش ناوی خۆشەویستەکەیمان لەسەر زارە.

سەرچاوەکان[دەستکاری]